Լիտվերենի այբուբեն

«Կատեխիզիսի պարզ խոսքերը …» հեղինակ՝ Մարտինաս Մեժվիդաս, 1547 թ.

Լիտվերենի այբուբեն (լիտ.՝ lietuvių abėcėlė), լատիներենի այբուբենի հիմքի վրա ստեղծված գրային համակարգ, որն սպասարկում է լիտվերեն լեզուն։

Պատմություն

16-րդ դարից սկսած լիտվերենի համար սկսվում է գործածվել լատիներեն այբուբենի հիման վրա ստեղծված մի գրային համակարգ։ 1863 թվականի Լեհական ապստամբությունից հետո, Ռուսական իշխանությունների կողմից արգելվում է լիտվերենի համար լատինական այբուբենի գործածությունը և մտցվում է կիրիլյան այբուբենի հիմքի վրա ստեղծված նոր գրային համակարգ։ Այս փոփոխությունն առաջացնում է լիտվական մտավորականության խիստ դժգոհությունը ու չի ընդունվում ժողովրդի կողմից և վերացվում է 1904 թվականին։

Այբուբենի տեսքը

Տառ	Անվանում	ՄՀԱ	Հայերեն համարժեք
A, a	a	[ɑ]	ա
Ą ą	a nosinė	[ɑː]	քթային ա
B, b	bė	[b]	բ
C, c	cė	[ts]	ց
Č, č	čė	[tʃ]	չ
D, d	dė	[d]	դ
E, e	e	[ ɛ ] [ æː]	է
Ę ę	e nosinė	[ æː]	քթային է
Ė ė	ė	[ eː]	է
F, f	ef	[f]	ֆ
G, g	gė	[ɡ]	գ
H, h	ha	[ɣ]	հ
I, i	i trumpoji	[ ɪ ]	կարճ ի
Į į	i nosinė	[i:]	քթային ի
Y y	i ilgoji	[i:]	երկար ի
J, j	jot	[j]	յ
K, k	ka	[k]	կ
L, l	el	[ɫ]	լ
M, m	em	[m]	ն
N, n	en	[n]	ն
O, o	o	[ɔ] [oː]	օ
P, p	pė	[p]	պ
R, r	er	[r]	ր
S, s	es	[s]	ս
Š, š	eš	[ʃ]	շ
T, t	tė	[t]	տ
U, u	u	[ʊ]	ու
Ų ų	u nosinė	[uː]	քթային ու
Ū, ū	u ilgoji	[uː]	երկար ու
V, v	vė	[ʋ]	վ
Z, z	zė	[z]	զ
Ž, ž	žė	[ʒ]	ժ

Գրականություն

• Абецеле жемайтишкай-лѣтувишка. — Вильно, 1864
• Teodor Narbutt. Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historyi Litwy odnoszące się. — Wilno, 1856
• М. Смирнов. Ягелло-Яков-Владислав и первое соединение Литвы с Польшей. — Одесса: Записки Новороссийского Университета, 1868
• T. Buchienė, J. Palionis. Pirmosios spausdintos lietuvių kalbos gramatikos. Pirmoji lietuvių kalbos gramatika. — Vilnius, 1957 m.
• Algirdas Sabaliauskas. Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija. — Vilnius, 1979 — d. 1
• Zigmas Zinkevičius. Lietuvių kalbos istorija. — Vilnius, 1988 — t. 3
• The making of Daniel Klein's Grammatica Litvanica. — Archivum Lithuanicum 6, 2004

Տես նաև

• Լիտվերեն