Լիտվերենի այբուբեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
«Կատեխիզիսի պարզ խոսքերը …» հեղինակ՝ Մարտինաս Մեժվիդաս, 1547 թ.

Լիտվերենի այբուբեն (լիտ.՝ Lietuvių abėcėlė), լատիներենի այբուբենի հիմքի վրա ստեղծված գրային համակարգ, որն սպասարկում է լիտվերեն լեզուն։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

16-րդ դարից սկսած լիտվերենի համար սկսվում է գործածվել լատիներեն այբուբենի հիման վրա ստեղծված մի գրային համակարգ։ 1863 թվականի Լեհական ապստամբությունից հետո, Ռուսական իշխանությունների կողմից արգելվում է լիտվերենի համար լատինական այբուբենի գործածությունը և մտցվում է կիրիլյան այբուբենի հիմքի վրա ստեղծված նոր գրային համակարգ։ Այս փոփոխությունն առաջացնում է լիտվական մտավորականության խիստ դժգոհությունը ու չի ընդունվում ժողովրդի կողմից և վերացվում է 1904 թվականին։

Այբուբենի տեսքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տառ Անվանում ՄՀԱ Հայերեն համարժեք
A, a a [ɑ] ա
Ą ą a nosinė [ɑː] քթային ա
B, b [b] բ
C, c [ts] ց
Č, č čė [tʃ] չ
D, d [d] դ
E, e e [ ɛ ] [ æː] է
Ę ę e nosinė [ æː] քթային է
Ė ė ė [ eː] է
F, f ef [f] ֆ
G, g [ɡ] գ
H, h ha [ɣ] հ
I, i i trumpoji [ ɪ ] կարճ ի
Į į i nosinė [i:] քթային ի
Y y i ilgoji [i:] երկար ի
J, j jot [j] յ
K, k ka [k] կ
L, l el [ɫ] լ
M, m em [m] ն
N, n en [n] ն
O, o o [ɔ] [oː] օ
P, p [p] պ
R, r er [r] ր
S, s es [s] ս
Š, š [ʃ] շ
T, t [t] տ
U, u u [ʊ] ու
Ų ų u nosinė [uː] քթային ու
Ū, ū u ilgoji [uː] երկար ու
V, v [ʋ] վ
Z, z [z] զ
Ž, ž žė [ʒ] ժ

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Абецеле жемайтишкай-лѣтувишка. — Вильно, 1864
  • Teodor Narbutt. Pomniejsze pisma historyczne, szczególnie do historyi Litwy odnoszące się. — Wilno, 1856
  • М. Смирнов. Ягелло-Яков-Владислав и первое соединение Литвы с Польшей. — Одесса: Записки Новороссийского Университета, 1868
  • T. Buchienė, J. Palionis. Pirmosios spausdintos lietuvių kalbos gramatikos. Pirmoji lietuvių kalbos gramatika. — Vilnius, 1957 m.
  • Algirdas Sabaliauskas. Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija. — Vilnius, 1979 — d. 1
  • Zigmas Zinkevičius. Lietuvių kalbos istorija. — Vilnius, 1988 — t. 3
  • The making of Daniel Klein's Grammatica Litvanica. — Archivum Lithuanicum 6, 2004

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]