Լեռ Կամսար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լեռ Կամսար
Ler-kamsar.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 24, 1888(1888-10-24)
ԾննդավայրՎան, Վանի ենթաշրջան, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա
Վախճանվել էնոյեմբերի 22, 1965(1965-11-22) (77 տարեկանում)
Վախճանի վայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունարձակագիր
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ԿրթությունԳևորգյան հոգևոր ճեմարան
ԱշխատավայրՍովետական Հայաստան

Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասի Թովմաղյան, Տեր-Թովմաղյան) (հոկտեմբերի 24, 1888(1888-10-24), Վան, Վանի ենթաշրջան, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա - նոյեմբերի 22, 1965(1965-11-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրող, երգիծաբան։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1888 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում, հոգևորականի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի Ամերիկյան վարժարանում։ 1909 թվականին ավարտելով Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, վերադարձել է Վան, որտեղ աշխատել է սկզբում որպես դերասան, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ Աղթամարի Սուրբ Խաչի դպրանոցում, այնուհետև Վանի մասնավոր Երամյան վարժարանում։

Առաջին երգիծական պամֆլետը՝ «Կամսարյան աշխարհագրությունը», տպագրել է 1910 թվականին Վանի «Աշխատանք» թերթում, որն անմիջապես հանրահայտ է դարձրել նրան։ 1915 թվականին մասնակցել է Վան-Այգեստանի ինքնապաշտպանության կռիվներին։

Գաղթելով Երևան, սկսել է թղթակցել կովկասյան բոլոր թերթերին։ 1921-1935 թվականներին եղել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի երգիծական բաժնի աշխատակիցը։ 1935-1955 թվականները բռնադատվել է՝ բանտարկվելով սկզբում երևանյան բանտում, այնուհետև աքսորվել Վորկուտա և Բասարգեչար՝ ներկայիս Վարդենիս։ 1955 թվականի համաներմանը վերադարձել է Երևան։

Մահացել է 1965-ի նոյեմբերի 22-ին Երևանում։

Լեռ Կամսարի գրիչը շատ բեղուն է եղել։ Չնայած այն բանին, որ գրվածքների մի մասը մնացել է գաղթի ճանապարհին, արխիվը երկու անգամ բռնագրավվել և ոչնչացվել է Չեկայի կողմից, 1946 թվականի ջրհեղեղն էլ մեծ վնաս է հասցրել, այնուամենայնիվ նա թողել է հսկայական ժառանգություն, որի մեծ մասը անտիպ է։

Հետաքրքիր ծագում ունի գրողի կեղծանունը։ Իր առաջին գործերը խմբագրատուն հանձնելիս, հարցրել են, թե ում անվան տակ պետք է տպագրվեն գրվածքները։ Արդեն սենյակից դուրս գալիս, այդ հարցին մեծ նշանակություն չտալով, շրջվել և պատասխանել է. "Գրեք լեռ...կամ սար"։

Հանդես է եկել նաև Կարապետ Կայեն և Արա Մասյան կեղծանուններով։

Վանի «Աշխատանք» թերթում սկզբում հանդես է եկել Կամսար անունով։ Վանի երևելիներից մեկը, որպեսզի շեշտի նորաթուխ երգիծաբանի անկոտրում էությունը՝ Կամսարին ավելացնում է Լեռ։

Տպված երկերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անվավեր մեռելներ, Երևան, Պետհրատ, 1924, 48 էջ, տպ. 1.500։
  • Ազգային այբբենարան, Երևան, Պետհրատ, 1926, 166 էջ, տպ. 5000։
  • Վրիպած արցունքներ, Երևան, Պետհրատ, 1934, 205 էջ, տպ. 5.000։
  • Ազգային այբբենարան, Բեյրութ, 1954, 80 էջ։
  • Գրաբար մարդիկ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 318 էջ, տպ. 10.000։
  • Մարդը տանու շորերով, Երևան, «Հայաստան», 1965, 331 էջ, տպ. 10.000։
  • Միհատորյակ, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 524 էջ, տպ. 10.000։
  • Ժպիտ, թիվ 5 (Գրքույկի մեջ տեղ է գտել Լեռ Կամսարի «Բժիշկները» և «Սեր և ընտանիք» երգիծաշարքը), Բեյրութ, «Շիրակ» հրատ., 1980, 64 էջ։
  • Երկեր, Երևան, «Սովետական գրող», 1988, 544 էջ. տպ. 30.000։
  • Տպված և անտիպ էջեր, Բեյրութ «Շիրակ» հրատ., 1994, 190 էջ։
  • Կարմիր օրեր, Երևան, «Նաիրի», 2000, 469 էջ, տպ. 1.000։
  • Սաստիկ կոմունիստներ, Երևան, «Զանգակ», 2001, 100 էջ, տպ. 500։
  • Մահապուրծ օրագիր. 1925-1935 թթ. (սկզբնական վերնագիրը՝ «Խորհրդային քաղաքացու օրագիր»), Երևան, «Լուսաբաց գրատուն», 2008, 294 էջ, տպ. 1000։
  • Խաղք ու խայտառակ աշխարհ, Երևան, «Հայաստան», 2008, 287 էջ, տպ. 500։
  • Սոցիալիզմի Սահարա, Երևան, «ՀԳՄ հրատարակչություն», 2009, 284 էջ, տպ. 500։
  • Բանտիս օրագիրը, Երևան, «Ամարաս», 2010, 270 էջ, տպ. 1000։
  • Թատերախաղեր, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2013, 706 էջ, տպ. 500։
  • Հալոցք, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2013, 347 էջ. տպ. 1000։
  • Խաղք ու խայտառակ աշխարհ, «Յավրուհրատ», 2013, 497 էջ, էլ. գիրք
  • Կարմիր օրեր, «Յավրուհրատ», 2015, 470 էջ, էլ. գիրք
  • Չապրած օրեր, Երևան, Փրինթինֆո, 2016, 734 էջ, տպ․ 500։
  • Միայնակը, Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2018, 455 էջ, տպ․ 500։
  • Ծերուկների մանկապարտեզ, «Էդիթ Պրինտ», 2018, 703 էջ, տպ․ 500։

Գրական ժառանգությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեռ Կամսարի տան արխիվում պահպանվում են՝

  • Գրքերում հրատարակված և անտիպ բազմաթիվ ֆելիետոններ (1935 թ., 1951 թ., 1955 թ., 1956 թ., 1960 թ., 1961 թ., 1962 թ., 1964 թ., 1965թ․)։
  • Անթվակիր որոշ նյութեր, անտիպ։
  • Խորհրդային քաղաքացու օրագիրը 1925-35 թթ.։ Տպագրվել է 2008 թ.-ին «Լուսաբաց» հրատարակչատան կողմից «Մահապուրծ օրագիր» վերտառությամբ։
  • Բանտիս օրագիրը 1936 թ., Երևան, «Ամարաս», 2010 թ.։
  • Խորհրդային օրեր 1945-1946 թթ. անտիպ։
  • Խորհրդային օրեր 1947 թ., անտիպ։
  • Խորհրդային օրեր 1948 թ., անտիպ։
  • Խորհրդային քաղաքացու օրագիրը 1949 թ., անտիպ։
  • Չապրած օրեր, Կարմիր ծիծաղ 1950 թ., անտիպ։
  • Կարմիր ծիծաղ 1951 թ., անտիպ։
  • Կարմիր օրեր 1952 թ., անտիպ։
  • Կարմիր օրեր 1953-1958 թթ.։ Մեծ մասը տպագրված է «Նաիրի» հրատարակչության կողմից 2000 թ.-ին նույնանուն խորագրի տակ։
  • Կարմիր օրեր 1959 թ.։ Հրատարակել է «Զանգակ» հրատարակչությյունը 2009 թ.-ին «Սոցիալիզմի Սահարա» վերտառությամբ։
  • Կարմիր օրեր 1960-1965 թթ., անտիպ։
  • Ֆելիետոններ 1963-1965 թթ., անտիպ։
  • Նամակներ բանտից և աքսորից, անտիպ։
  • Կնոջ՝ Իսկուհու հուշերը երեխաների մասին, անտիպ։
  • Սիրուհի Կարինեի նամակներն՝ Իսկուհուն, անտիպ։

Թատերակներ՝

  • Կենդանիներու համագումարը 1917 թ։
  • Անմեղաբանություն 1922 թ։
  • Պլենար նիստ, գրված հիշողությամբ՝ բնագիրը Չեկան բռնագրավել է։ 1926 թ։
  • Մի զուտ մարդու զտման պատմություն 1931 թ. հոկտեմբերի 27։
  • Դեպի պրոլետ գրականության հեգեմոնիան, 1926 թ։
  • Սաստիկ կոմունիստներ՝ երկու տարբերակ, 1927 թ։
  • Կոոպերացիա 1927 թ.։
  • Պողոս Առաքյալը Կորնթոսին մեջ. 1926 թ.։
  • Դեպի սոցիալիզմ տանող կարճ ճամբան, 1926 թ։
  • Թատերական կատակներ, 1926 թ. անտիպ։
  • Ի՞նչ է կոոպերացիա, 1926 թ։
  • Բուխարինի Ռուսաստանը, Հոկտեմբերյան հեղափոխություն, Կո՜րչի անգրագիտությունը, 1926 թ։
  • Զավենի տարեդարձը անտիպ։
  • Պարտիզան պոետներ 1953 թ։
  • Կասկածոտ ամուսին։
  • Մահափորձ մի հին հեղինակի վրա, 1957 թ։
  • Հոգու զավակ, դրամա, մի քանի տարբերակ։
  • Քրիստոսի երկրորդ ծննունդը, 1949 թ։
  • Փոքրիկ Մուկուճի արկածները, անտիպ 1950 թ։

Բեմականացումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թատերախաղերից բեմականացվել է «Կասկածոտ ամուսինը», «Զոհը» (Հոգու զավակ) 1921-1923 թթ. Թավրիզում, Երևանում և Լենինականում։ Բեմադրող՝ Հովհաննես Զարիֆյան։ «Մենքը» (հավաքածու պամֆլետներից) 1993 թ. Երևանում։ Բեմադրող՝ Երվանդ Ղազանչյան։ «Սաստիկ կոմունիստները» 2011 թ. Երևանում։ Բեմադրող՝ Մովսես Ստեփանյան։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]