Լեյլա Զանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լեյլա Զանա
քրդ.՝ Leyla Zana
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 3, 1961(1961-05-03)[1][2] (61 տարեկան)
ԾննդավայրՍիլվան, Դիարբեքիրի մարզ, Թուրքիա
ՔաղաքացիությունFlag of Turkey.svg Թուրքիա
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, ակտիվիստ, գրող և լրագրող
ԱմուսինMehdi Zana?
Զբաղեցրած պաշտոններԹուրքիայի Մեծ Ազգային Ասամբլեայի անդամ
ԿուսակցությունՍոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն և People's Democracy Party?
Պարգևներ և
մրցանակներ
Commons-logo.svg Leyla Zana Վիքիպահեստում

Լեյլա Զանա (քրդ.՝ Leyla Zana, մայիսի 3, 1961(1961-05-03)[1][2], Սիլվան, Դիարբեքիրի մարզ, Թուրքիա), քուրդ իրավապաշտպան և քաղաքական գործիչ։ 1991- 1994 թվականներին եղել է Թուրքիայի խորհրդարանի անդամ։ Դատապարտվել է 15 տարի ազատազրկման՝ խորհրդարանում իր երդման արարողությունը քրդերենով արտասանելու համար։

1995 թվականի նոյեմբերի 5-ին Եվրախորհրդարանը ընդունել է որոշում Լեյլա Զանային շնորհելու Սախարովի անվան մրցանակ՝ իրավապաշտպան գործունեության համար։ Սակայն իրավապաշտպանը մրցանակը ստացավ միայն 2004 թվականին՝ ազատ արձակվելուց հետո։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեյլա Զանան ծնվել է 1961 թվականի մայիսին Դիարբեքիրի մարզի Սիլվան քաղաքատիպ ավանում։ Երբ նա 14 տարեկան է, ծնողները ամուսնացրել են Լեյլային Մեհդի Զանայի հետ, ով Դիարբեքիրի քաղաքապետն էր մինչ 1980 թվականը։ 1991 թվականին Լեյլա Զանան դարձել է առաջին քուրդ կինը, ով ընտրվել է Թուրքիայի խորհրդարանի պատգամավոր։

Երկար ժամանակ Թուրքիայում քրդերենի կիրառումը համարվում էր քրեօրեն պատժելի արարք։ Միայն 1990-ական թվականների սկզբին այն օրինականացվեց, սակայն դրա օգտագործումը հանրային տարածքներում դեռևս արգելքի տակ էր։ Այսպես Լեյլայի երդման արարողությունը քրդերենով Թուրքիայում մեծ սկանդալ առաջացրեց և դարձավ նրա ձերբակալության հիմնական պատճառը։ Կարդալով պատգամավորական երդման տեքստը, Զանան ավարտեց իր խոսքը հետևյալ եզրույթով։

Aquote1.png Ես տալիս եմ այս երդումը հանուն թուրք և քուրդ ժողովուրդների եղբայրության։ Aquote2.png

Դեմոկրատական կուսակցության արգելումից հետո, որին անդամակցում էր նա, Լեյլա Զենան զրկվել է պատգամավորական անձեռնամխելիությունից և 1994 թվականի դեկտեմբերին երեք այլ պատգամավորների հետ ձերբակալվել և մեղադրվել պետական դավաճանության մեջ։ Նրան մեղադրում էին նաև Քրդական բանվորական կուսակցության անդամակցելու մեջ։

Զանան կատեգորիկ ժխտում էր իր մեղքը, սակայն վկաների տվյալներով, նա ընդունել է մեղքը ճնշումների արդյունքում[3], Զանան և նրա երեք համակուսակիցները դատապարտվեցին 15 տարվա ազատազրկման։ Դատավարության ժամանակ նա վկայել է՝

Aquote1.png Ես չեմ ընդունում ինձ ուղղված և ոչ մի մեղադրանք։ Եթե նրանցից նույնիսկ մեկը ճշմարիտ լիներ, ես կվերցնեի ինձ վրա ողջ պատասխանատվությունը, եթե դա լիներ նույնիսկ կյանքի գնով։ Ես պաշտպանում եմ ժողովրդավարությունը, մարդու իրավունքները և ազգերի միջև եղբայրությունը և դա կանեմ մինչ վերջին շունչս։ Aquote2.png

2009 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանը ընդունել է որոշում այն մասին, որ Դեմոկրատական կուսակցությունը սպառնում է Թուրքիայի ազգային անվտանգությանը[4]։

2010 թվականի ապրիլի 8-ին թուրքական դատարանը դատապարտել է երեք տարի ազատազրկման՝ մեղադրելով ահաբեկչական պրոպագանդայի տարածման մեջ[5]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Babelio (ֆր.) — 2007.
  2. 2,0 2,1 Munzinger Personen (գերմ.)
  3. Defiance Under Fire. Leyla Zana: Prisoner of Conscience Archived 2006-02-12 at the Wayback Machine. // Amnesty International USA Magazine
  4. «Turkish top court bans pro-Kurdish party» (անգլերեն)։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-03-19-ին։ Վերցված է 2010-04-17 
  5. Daren Butler.։ «Turkish court convicts Kurdish politician for speech» (անգլերեն)։ The Washington Post։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-03-19-ին։ Վերցված է 2010-04-17 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]