Լարվածություն Թուրքիայում (2013)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լարվածություն Թուրքիա (2013)
Մաս Արաբական գարուն
Ամսաթիվ2013 թվականի մայիսի 28օգոստոս[1]
ՎայրԹուրքիա Թուրքիա
ՊատճառՍտամբուլի կենտրոնական Գեզի այգում ծառերի հատումը
Նպատակ
  • Թաքսիմ Գեզի այգու և շրջակա տարածքի պահպանում
  • Խոսքի ազատություն
  • Էրդողանի կառավարության հրաժարական
  • Ազատ մեդիա[2]
  • Արդար ընտրություններ[3]
ՄեթոդՑույց, Խռովություններ, Գործադուլ, Քաղաքացիական անհնազանդություն
ԿարգավիճակԱվարտված է
Հակամարտող կողմեր
Անարխիստներ, Կոմունիստներ, սոցիալիստներ, լիբերալներ, թուրք ազգայնականներ, բնապահպաններ, սոցիալապես ակտիվ քաղաքացիներ, ընդդիմադիրներ, ֆուտբոլային երկրպագուներ, ֆեմինիստներ, ԼԳԲՏ ակտիվիստներ:
Ձերբակալություններ, և այլն

Զոհված՝ 22 մարդ[4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14], Վիրավորված 8,163[15]
[15]

Ձերբակալված՝ 4,900[16][17][18][19]
Վիրավորված՝ 79

Լարվածություն Թուրքիայում 2013 թվականին, ցույցեր, որոնք սկսվեցին 2013 թվականի մայիսի 28-ին Ստամբուլի կենտրոնական Թաքսիմ հրապարակում, այնուհետև տարածվեցին քաղաքի տարբեր շրջաններում ու Թուրքիայի այլ քաղաքներում:

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի քանի հարյուր մարդ, այդ թվում հասարակական գործիչներ ու պատգամավորներ, դեմ արտահայտվեցին Գեզի զբոսայգում ծառերի հատմանը: Այս զբոսայգին շրջանի միակ «կանաչ կղզյակն» է[20]: Վերանորոգման ծրագիրն ներառում էր հրապարակը, ներառյալ հետիոտնային գոտիների ստեղծումը, առևտրաժամանցային ու ստորգետնյա տրանսպորտային ցանցերի կառուցումը[21]: Ծրագրի իրականացումը կապված էր առևտրական կառույցների հետ, որոնք կապ ունեին կառավարող կուսակցության հետ[22]։

Ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցույցի որոշ մասնակիցներ իրենց ներկայացնում են, որպես #OccupyGezi անդամ
Հակագազով պտտվող դերվիշը Գեզի զբոսայգում
Շնչադիմակների ու Գայ Ֆոքսի դիմակների վաճառքը Գեզի զբոսայգում, 2013 թվականի հունիսի 4

Մայիսի 28 - Մայիսի 31[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայիսի 28-ի առավոտյան մոտ հիսուն բնապահպան վրան խփեցին Գեզի զբոսայգում: Սկզբից ցուցարարներին հաջողվեց քրդական ծագում ունեցող կինեմատոգրոֆիստ, Խաղաղության ու ժողովրդավարության կուսակցության պատգամավոր Սիրի Սյուրենիա Օնդերի աջակցությամբ կանգնեցնել զբոսայգու ավերումը[23]: Հետո համայնքային ոստիկանությունը արցունքաբեր գազ օգտագործեց խաղաղ ցուցարարներին ցրելու համար և այրեց նրանց վրանները, որպեսզի թույլ տա բուլդոզերներին շարունակել քանդումը[23]: Արդյունքում մի քանի հազար մարդ հաջորդ 2 շաբաթվա ընթացքում մասնակցեց զանգվածային ցույցերին, որոնք ուղղված էին հասարակության իսլամացմանն ու կղերականացմանը: Ցույցերը ցրելու լուսանկարները, օրինակ` պատկեր արցունքաբեր գազի ծխի տակ կանգնած Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի ուսանող Ջեիդան Սունգուրը, արդյունքում ստացավ «Կինը կարմրով» անունը, որի մասին ինֆորմացիան արագ տարածվեց ամբողջ աշխարհով[24][25][26]:

Հունիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոստիկանությունը կրկին ցրում է Թաքսիմ հրապարակում հավաքված ցույցը[27] Կառավարությանը պահանջներ ներկայացվեցին[28]:

Հունիսի 1[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաքսիմ հրապարակում հավաքված ցուցարարները կառուցում են բարիկադներ: Նրանց թվում ֆուտբոլային երկրպագուների առանձին խմբեր: Երեկոյան ժամը 9-ին Բեշիքթաշ շրջանում մարզադաշտի դեմ բախումներ տեղի ունեցան ցուցարարների ու ոստիկանների միջև: Վերջիններս կիրառեցին ռետինե փամփուշտներ, արցունքաբեր գազ ու ջրցան[29]:

Հունիսի 2[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարյուրավոր ցուցարարներ բարիկադներ կառուցեցին Անկարայում, ոստիկանությունը ցուցարարներին կանգնեցնելու համար օգտագործեց արցունքաբեր գազ[30]:

Հունիսի 3[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բեշիքթաշ շրջանում ոստիկանության հետ գիշերային բախումներին մասնակցեց գրեթե 10 հազար մարդ: Ցուցարարները կառուցեցին բարիկադներ, ոստիկանությունը պատասխանեց արցունքաբեր գազով: Իշխանությունների տվյալներով, վերջին երկու օրվա ընթացքում 67 քաղաքում ձերբակալվեց ավելի քան 1700 մարդ: Մզկիթներում, խանութներում ու համալսարանների հարակից տարածքներում ցուցարարները կառուցել էին վիրակապային կետեր[31]:

Թուրքիայի պետաշխատողների պրոֆմիության առաջնորդները հայտարարեցին, որ կազմակերպությունը հունիսի 4-5-ը կանցկացնի «նախազգուշական» գործադուլ ի աջակցություն Ստամբուլում ու երկրի մի շարք քաղաքներում տեղի ունեցող մասսայական ցույցերին:

Հունիսի 4[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցուցարարների ու ոստիկանների միջև բախումները շարունակվում են Ստամբուլում: Ցույցի մասնակիցները կորդինացնում են իրենց աշխատանքը սոցիալական ցանցերի միջոցով: Ոստիկանությունը Թաքսիմ հրապարակում հավաքված ցուցարարների դեմ օգտագործեց ջրցան ու արցունքաբեր գազ: Թուրքիայի փոխվարչապետ` Բլյենտ Արինչը ներողություն խնդրեց ցուցարարներից, ճանաչելով Ստամբուլում ամենասկզբից ի պաշտպանություն Գեզի զբոսայգու ցույցերի ճշմարտացիությունը [27]: Տեղական լուրերը հայտնում էին, որ Անթալիայի քաղաքապետը հրաժարվել է ջուր տրամադրել հրշեջ մեքենաներին ոստիկանական ջրցանների համար: Անկարայում առավոտյան հազարավոր աշակերտներ բաց թողեցին դասերը, որպեսզի երթ կազմակերպեն ընդդեմ Էրդողանի կառավարության: Բժիշների թուրքական ասոցացիան պաշտոնապես հայտնեց, որ ոստիկանության հետ բախումների արդյունքում տուժել է ավելի քան 3000 մարդ, որոնցից 26-ը գտնվում են ծայրահեղ ծանր վիճակում[32]։ Ինչպես հայտարարեց Թուրքիայի նախագահ` Աբդուլա Գյուլը, ցուցարարների ու ոստիկանների միջև բախումներ են տեղի ունենում 81 վիլայեթից 61-ում:

Թուրքիայի ամենախոշոր կոնֆեդերացիայի պրոֆմիությունը` KESK-ը, միացավ ամբողջ երկրի խոշոր քաղաքներում տեղի ունեցող հակակառավարական ցույցերին, հայտարարելով երկշաբաթյա գործադուլ` երեքշաբթի ու չորեքշաբթի օրերին[27]:

Հունիսի 5[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինչպես հայտնում են Թվիթթերում, հունիսի 5-ի գիշերը Իզմիրում ձերբակալվեց 14 մարդ, ինչպես նաև ոստիկանությունը խուզարկություն իրականացրեց տասնյակ տներում: Ձերբակալվածները մեղադրվեցին «Սուտ լուրերի տարածման ու զրպարտության» մեջ[33]:

Ցուցարարներին իր աջակցությունը հայտնեց 2006 թվականի նոբելյան մրցանակի դափնեկիր` Օրհան Փամուք[34]:

Հունիսի 6[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցույցերը Թուրքիայում շարունակվում են: Սակայն վարչապետ Էրդողանը այն անվանեց ոչ թե ժողովրդավարական, այլ ծայրահեղական: Նա նույնպես հայտարարեց, որ չի հրաժարվի Գեզի զբոսայգու իր նախագծերից[35]:

Հունիսի 7[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարչապետ Էրդողանը Հյուսիսային Աֆրիկայի ճանապարհորդությունից հետ եկավ Թուրքիա ու պահանջեց դադարեցնել ցույցերը: Իր կարծիքով, ցույցերը ժողովրդավարական չեն ու նման են վանդալիզմի: Ստամբուլի օդանավակայանի մոտ վարչապետին դիմավորեցին գրեթե 10 հազ. աջակիցներ[36]: Ինչպես հայտնում է BBC-ի թուրքական ծառայությունը, այդ օրը ցուցարարները խաղաղ են անցկացրել իրենց դժգոհության ակցիան` պարել են, երգել ու հանգստացել:

Հունիսի 8[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թաքսիմ հրապարակում (Ստամբուլ) շարունակվում են ցույցերը, հիմնականում ստամբուլյան ֆուտբոլային ակումբների երկրպագուների աջակցությամբ:

Հունիսի 11[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոստիկանությունը հարձակվեց Թաքսիմ հրապարակում հավաքվածների վրա:

Հունիսի 12[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքիայի մի շարք քաղաքներում ամբողջ գիշեր չդադարեցին անկարգությունները: Հաղորդվում է տասնյակ տուժածների մասին: Ոստիկանները ցուցարարների դեմ օգտագործեցին ջրցան, արցունքաբեր գազ ու նույնիսկ ռետինե փամփուշտներ, իսկ ցուցարարները իրենց հերթին պաշտպանվեցին դյուրավառ հեղուկների շշերով ու քարերով[37]:

Հունիսի 17-18[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համացանցում տարածվեցին տեսահոլովակներ ցույցի նոր ձևի մասին` «Դուրամ Ադամ», որը եզրափակվում էր նստացույցով: Ակցիան հանգեցրեց նոր ձերբակալություններ[38]:

Միջադեպի նախաձեռնողը դարձավ թուրք նկարիչ ու պարուսույց Էրդեմ Գյունդուզը (Erden Gündüz), ով կանգնել 8 ժամ կանգնել էր Թաքսիմի հրապարակում գտնվող մշակութային կենտրոնի դիմաց, որտեղ փակցված էին Աթաթուրքի դիմանկարը ու դրոշի մեծ կտորներ: Ակցիան սկսվեց երեկոյան ժամը 6-ին: Նույն տեղում նրա օրինակին հետևեցին մոտ 300 մարդ (ցրման ժամանակ, մոտ գիշերվա ժամը 2-ին), ևս մի շարք համանման ակցիաներ տեղի ունեցան երկրի տարբեր կետերում[39]:

Թուրքական ոստիկանությունը հունիսի 18-ի գիշերը Ստամբուլում ու Անկարայում իրականացրեց մի շարք շուրջկալումներ, ձերբակալելով ավելի քան 80 կասկածյալների, ովքեր մեղադրվում էին ցույցերի ժամանակ իրավապահ մարմինների աշխատակիցների վրա հարձակում կատարելու մեջ, հաղորդում է Bloomberg-ը: Ոստիկանությունը ներխուժեց կասկածյալների բնակարարնները, ինչպես նաև խուզարկել են մարքսիստական թերթը ու տեղեկատվական գործակալությունները, որոնց անունները հաղորդագրությունում չի հիշատակվում: Ձերբակալվածների մեծամասնությունը կապ ունեին ձախակողմյան ուղղվածության շարժումների հետ[40]:

Հունիսի 26[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամբուլում նոր բախումներ տեղի ունեցան ոստիկանության ու ցուցարարների միջև: Ցուցարարներին ցրելու համար օգտագործվեցին արցունքաբեր գազ ու ջրցաններ: Սկսվեցին անկարգություններ, երբ ցուցարարները փորձեցին Դիկմեն պողոտայում կառուցել բարիկադներ: Անկարայի կենտրոնում նույնպես ակցիա էր ընթանում` ի հիշատակ սպանված ցուցարարի, ով մահացել էր գլխին ստացած վիրավորումից: Դեպքի վայրի շրջակայքում հավաքվել էր մի քանի հազար մարդ ու պահաջնում էին պատժել մեղավորին[41]:

Հուլիս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիսի 3[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքական վարչական դատարանը որոշեց չեղարկել Գեզի զբոսայգու կառուցապատման ծրագիրը: Դատարանը իր որոշումը բացատրեց նրանով, որ տեղացի բնակչությունը ոչ բավարար է տեղեկացված Գեզի զբոսայգու կառուցապատումից ծրագրից[42]:

Հուլիսի 7[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիսի 6-ի գիշերը լույս հուլիսի 7-ի Ստամբուլում սկսված ցույցերի ժամանակ, ձերբակալվեց 59 մարդ, 12-ից 2-ը` ԶԼՄ-ի ներկայացուցիչ: Տեղացի բժիշկների խոսքով, օրինապահ մարմինների աշխատակիցները փորձել են ձերբակալել նաև մի քանի բժիշկների, ովքեր օգնություն էին ցուցաբերում անկարգությունների մասնակիցներին[43]:

Հուլիսի 13[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամբուլում ոստիկանությունը դաժանորեն ցրեց ցույցը: Ճարտարապետների և ճարտարագետների պրոֆմիության կողմից կազմակերպված ցույցը, անցկացվում էր Իստիկլյալ պողոտայի կենտրոնում, Թաքսիմից մոտ 400 մետր հեռավորության վրա: Իրենց ներկայացուցիչները ընթերցեցին մի դիմում, որում բողոքեցին իշխանության դեմ, քանի որ իշխանությունները չէին թողնում պրոֆմիություններին ազդել քաղաքաշինության ծրագրերի վրա: Ցույցի ամենասկզբից մի քանի հարյուր պրոֆմիության անդամ ու բազմաթիվ այլ ցուցարարներ խաղաղ երթ էին անցկացնում, սակյան հետո սկսվեցին բախումներ: Ամբոխը հնչեցնում էր հակակառավարական կարգախոսներ ու գոռում էր, որ «սա դեռ սկիզբն է, պայքարը շարունակվում է»: Ոստիկանության կողմից Իստիկյալ պողոտան ազատելու կոչից հետո ցուցարարների մի մասը հեռացան: Սակայն մի քանի փոքր խմբեր փորձեցին նրբանցքների միջոցով ներխուժել հրապարակ: Ոստիկանությունը նրանց դեմ կիրառեց ջրցան ու արցունքաբեր գազ:

Արմուտլու շրջանի` Անթաքիա քաղաքում անկացվեց ցույց ի հիշատակ տեղացի բնակիչների անկարգությունների ժամանակ զոհված երկու զոհերի: Դրան մասնակցեց մի քանի հարյուր մարդ: Ոստիկանները փորձեցին վտարել ցուցարարներին փողոցից, սակայն բնակչությունը շարունակում էր ցույցը: Անկարայում ցուցարարների երկու խումբ հավաքվեցին Դիկմեն ու Քեննեդի պողոտաներում, որի հարևանությամբ գտնվում էր ԱՄՆ դեսպանատունը: Ոստիկանությունը դեռ ցերեկը այնտեղ հատուկ ջոկատայիններով լեցուն ավտոբուս ու ջրցաններ էր բերել: Պարբերաբար ցուցարարների փոքր խմբեր հայտնվում էին նրբանցքներում, որտեղից իրենց ակտիվ դուրս էր մղում ոստիկանությունը: Անկարգությունների ժամանակ զոհերին ի հիշատակ ակցիաներ տեղի ունեցան նաև Անթալիայում, Էսքիշեհիրում ու Այնթափում, բայց այդ քաղաքներում ոստիկանության միջամտության կարիքը չեղավ[44]:

Հուլիսի 20[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամբուլում ոստիկանությունը ցրեց Թաքսիմ հրապարակում հավաքված ամբոխին ջրցանների օգնությամբ: Ավելի վաղ Իստիկլյար պողոտայում ջրցանները ցրեցին ցուցարարների ամբոխին, ովքեր պլանավորել էին հասնել Գեզի զբոսայգի: Նրանք գոռում էին «Սա միայն սկիզբն է, պայքարը շարունակվում է» կարգախոսը: Հասարակական կազմակերպությունները իրենց աջակիցների կոչ արեցին հավաքվել զբոսայգում: Ոստիկանությունը շղթայեցին Գեզին ու փակեցին Իստիլյալից դուրս գալացող ճանապարհը, իսկ մի քանի հեռանալու կոչ անելուց հետո, մնացած ամբոխը ցրվեց ջրցանների օգնությամբ:

Հուլիսի 22[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամբուլի տարածքային վարչական դատարանը բավարարեց Թուրքիայի տուրիզմի ու մշակույթի նախարարության բողոքը, որը թույլ է տալիս Գեզի զբոսայգում հատել ծառեր ու կառուցել առևտրական կենտրոններ, հայտնում են թուրքական ԶԼՄ-ները: Թե երբ է ընդունվել որոշում, չի հայտնվում: Տվյալ պարագայում, չեղարկվեց Ստամբուլի վարչական վեցերորդ դատարանի վճիռը, որը այդ գործը ուսումնասիրել է երկու անգամ[45]:

Օգոստոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգոստոսի 3[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամբուլի ոստիկանությունը կապված սպասվելիք հանրահավաքի հետ ուժեղացրեց հսկողությունը Թաքսիմում: Գեզի զբոսայգու շուրջ ու մինչև Թաքսիմ հրապարակ ճանապարհը բաց է, բայց մայթերին հերթապահում են քաղաքացիական հագուստով իրավապահները, իսկ Թաքսիմ հրապարակից դուրս գալու ճանապարհին ճեմափողոցի մոտ` ավտոմեքենա լի հատուկ ջոկատայիններով ու ջրցան: Տվյալ միջոցառումները կապված են նրանով, որ նախօրեին սոցցանցերում տարածվեց կոչ հավաքվել հրապարակում միլիոն մարդ: Չնայած դրան, երիտասարդ մարդկանց խմբերը որոշեցին անցնել շրջափակման միջով: Անվտանգության աշխատակիցները կիրառեցին դաժան միջոցներ: Ստամբուլի ոստիկանությունը ջրցաններով ու արցունքաբեր գազով ցրեց ընդդիմության ցույցը: Հակակառավարական ցույցերին մասնակցեցին հարյուրավոր մարդիկ: Նրանք փորձեցին հասնել Թաքսիմ հրապարակ, սակայն իրավապահները իրենց չթողեցին: Իշխանական կուսակցության ու վարչապետ` Թայիփ Էրդողանի թշնամիները նախկինի պես պահանջում են նրա հրաժարականն ու թուրքական կաբինետի լուծարումը[46]:

Դեկտեմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դետկեմբերի 30[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի դեկտեմբերի վերջին, երբ ոստիկանությունը իրականացրեց «Խոշոր կաշառք» գործողությունը ու աշխատանքից ազատվեցին մեղադրվող ոստիկաններն ու դատավորները, ցույց տրվեց ինչպես է կնքվել կառուցապատման համաձայնությունը, երիտասարդությունը կրկին զբաղեցրեց հրապարակը[47]: Վարչապետը պատասխանեց 1700 արդար ոստիկանների հեռացմամբ:

Հունվար 2014[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունվարի 18[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի հունվարի 18-ին Թուրքիան դուրս եկավ փողոց, բողոքելով համացանցի նկատմամբ վերահսկողության մասին օրենքից, որը ընդունվեց 2013 թվականի լարվածության ու «Խոշոր կաշառք» կոռուպցիոն գործողության արդյունքում: Մեկուսացած մնալով, վարչապետը խոստացավ վերանայել զինվորականների գործերը, ովքեր դատվել էին Էրդողանի վարչակարգը հեղաշրջելու փորձի համար[48]:

Հետևանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոստիկանության հետ բախումների ժամանակ սպանվեց 4 մարդ, մոտ 8 հազ. վիրավորվեցին:

Տուժածները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է 20-ամյա Մեհմեթ Այվալիտասի մահվան մասին, որին Ստամբուլում վրաերթի է ենթարկե տաքսին[49]: Հիշատակվում է գնդակահարված Հաթայի նահանգում 22-ամյա Աբդուլլա Ջոմերթը(Abdullah Comert)[49]: Բժիշկները հայտնեցին երրորդ տուժածի` Էթեմա Սարիսլյուլյուկի (Ethem Sarısülük) մահվան մասին, ով Անկարայում վնասվածք էր ստացել գլխի շրջանում:

Ձերբակալություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

11 արտասահմանցի իբր ցույցեր հրահրելու մեջ: Նրանց թվում ռուս լրագրող Արկադի Բաբչենկո, ով իր խոսքերով, ծեծի է ենթարկվել Թուրքիայի ոստիկանության կողմից:

Արձագանքը աշխարհում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԱՄՆ-ն կոչ արեց երկու կողմերին նստել բանակցության սեղանի շուրջ ու հարգել ցույցարարների իրավունքները:
  • Էրդողանի կառավարությանը քննադաբար արձագանքեց Հունաստանի կոմունիստական կուսակցությունը, համերաշխություն ցուցաբերել ցուցարարների հետ[50]:
  • Լատվիայի ԱԳՆ-ն Թուրքիայում զբոսաշրջիկների համար զգուշացնող տեղեկատվություն տարածեց մարդաշատ միջոցառումների ժամանակ ահաբեկչության վտանգի մասին:
  • Հայտնի լեզվաբան ու քաղաքական գործիչ Նոամ Չոմսկին տեսահոլովակ հրապարակեց ի աջակցություն ցուցարարների[51]:
  • Եվրոպական Միությունը դատապարտեց չափից դուրս շատ ուժի կիրառումը ոստիկանության կողմից ու կոչ արեց հակամարտությունը լուծել երկխոսության միջոցով[52]:
  • Սիրիայի տեղեկատվության նախարար` Օմար ալ-Զուբին հայտարարեց, որ թուրքական ժողովուրդի նկատմամբ բռնությունը անթույլատրելի է և, եթե Էրդողանը չի կարող հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղիներ գտնել, ուրեմն պետք է հրաժարական տա[53]:

Մշակույթի մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Քարդեշ Թյուրկլյուր համույթը երգիծական երգ գրեց «Կաթսաներն ու թավաները» անունով, անդրադառնալով ցուցարարների աղմկոտ փորձին:
  • Բոյզիչի ստամբուլյան համալսարանի ջազային երգչախումբը ձայնագրեց ա կապելլա «Չապուլջու մուսուն վայ վայ»:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Morocco protests fill Casablanca streets»։ BBC News։ 27 мая 2012 
  2. The Daily Dot, 4 June 2013, Refusing oppression, Turkish protesters release a list of demands
  3. avrupagazete editor (1 April 2014)։ «Anakara'da Gerginlik, CHP'den YSK'Ya Seçim Sonucu 'Hile Protestosu'»։ avrupagazete.com 
  4. «Protests 'no Turkish Spring', says PM Erdogan»։ BBC News։ 3 June 2013։ Վերցված է 3 June 2013 
  5. «Policeman dies after falling off bridge during protests in southern Turkey»։ 6 June 2013։ Վերցված է 6 June 2013 
  6. «Polisin Biber Gazı Bir Can Daha Aldı»։ 6 June 2013։ Վերցված է 6 June 2013 
  7. «Ali İsmail Korkmaz Hayatını Kaybetti»։ 10 July 2013։ Վերցված է 10 July 2013 
  8. «Armutlu'da polis saldırısı, 22 yaşındaki Ahmet Atakan hayatını kaybetti»։ SoL։ 9 September 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 September 2013-ին։ Վերցված է 9 September 2013 
  9. «Polisin biber gazı bir can daha aldı!»։ Ulusalkanal.com.tr։ Վերցված է 2013-11-04 
  10. «Gülsuyu'nda zehir tacirleri kan dökmeye devam ediyor - Hürriyet Avrupa»։ Hürriyet։ Վերցված է 2013-11-04 
  11. «Oğluna kelepçe ile getirdiler - Hürriyet GÜNDEM»։ Hürriyet։ Վերցված է 2013-11-04 
  12. «Berkin Elvan'ı kaybettik»։ 11 March 2014։ Վերցված է 31 October 2014 
  13. «Gazdan etkilenen polis öldü»։ 12 March 2014։ Վերցված է 31 October 2014 
  14. «İstanbul'da gergin gece: 1 ölü»։ ntvmsnbc.com 
  15. 15,0 15,1 «Göstericilerin Sağlık Durumları (Demonstrators' Health Conditions) as of 15.07.2013 18:00»։ TTB (Turkish Medical Association)։ 15 July 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 6 August 2013-ին։ Վերցված է 28 July 2013 
  16. «2.5 milyon insan 79 ilde sokağa indi»։ Milliyet։ 23 June 2013։ Վերցված է 23 June 2013 
  17. «Turkish protests: it started with a tree»։ Globalnews.ca։ Վերցված է 25 June 2013 
  18. «Avcılar'da Bir Kişi Protestolarda Hayatını Kaybetti» (Turkish)։ Sözcü։ 15 June 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից 16 June 2013-ին։ Վերցված է 25 June 2013 
  19. «5 ölü, 8,163 yaralı, 3,699 gözaltı, 134 tutuklama»։ BirGün։ 2013-07-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2 August 2013-ին։ Վերցված է 29 July 2013 
  20. «Турция: протесты усиливаются»։ euronews։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  21. «Беспорядки в Турции перекинулись на Анкару»։ Дни.ру։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  22. «Эрдоган призвал турок не поддаваться на «провокации»»։ BBC Russian։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  23. 23,0 23,1 «Raid on ‘Occupy Taksim Park’ demonstrators triggers outcry»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  24. «The photo that encapsulates Turkey’s protests and the severe police crackdown»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  25. Turkey clashes: The Woman in the Red Dress — BBC News
  26. Turkey protests: 'Woman in red' Ceyda Sungur becomes reluctant symbol of Turkish resistanceThe Independent
  27. 27,0 27,1 27,2 «В Стамбуле полиция вновь разгоняет демонстрантов»։ BBC Russian։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  28. «Турция: демонстранты представили свои требования властям»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-06-ին 
  29. «Пламя надежды на улицах Стамбула» 
  30. Protesters defiant as Turkey unrest goes into third day
  31. Турция: мечети и лавки превращают в пункты для раненых
  32. За два дня протестов в Турции пострадали более 3 тысяч человек
  33. «Erdogan lässt Twitter-Aktivisten verhaften»։ Die Welt։ 2013-06-05։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-28-ին։ Վերցված է 2013-06-05 
  34. Nobel laureate Pamuk supports Gezi Park protests in Turkey
  35. Кровавая революция в Турции не сломает Эрдогана: скандальный парк застроят — ТСН
  36. Эрдоган вернулся: противники революции готовы умереть за премьера и желают «разнести Таксим» — ТСН
  37. Беспорядки в Турции вспыхнули с новой силой, десятки пострадавших
  38. Акция «Дуран адам»: вместо открытых манифестаций в Турции решили молча стоять // Московский комсомолец
  39. Турция: Противники Эрдогана проводят «молчаливые протесты» // Фергана
  40. В Турции начались облавы на участников акций протеста // Лента.ру, 18.06.2013
  41. В Турции продолжаются акции протеста и беспорядки // ИТАР-ТАСС
  42. В Турции суд отменил решение правительства о застройке парка Гези
  43. Во время беспорядков в Стамбуле полицейские ловили врачей и журналистов // Вести.ру
  44. Турецкие улицы бурлят: манифестанты не хотят расходиться// Вести.ру
  45. Турция: суд разрешил властям вырубить парк Гези в Стамбуле // Лента.ру, 22.07.2013
  46. Таксим взяли под охрану спецназовцы с водометом // Вести.ру
  47. Волнения в Турции: молодёжь выходит на улицу. // Russia Today
  48. Юрий Райхель Неспокойные дни Эрдогана. Турецкий премьер хочет подмять судебную власть // Газета «День», 20 января, 2014
  49. 49,0 49,1 «Погиб участник антиправительственной акции протеста на юге Турции»։ lenta.ru 
  50. Боевой митинг солидарности КПГ и КМГ с народом и коммунистами Турции(չաշխատող հղում)
  51. Chomsky’Den Türkiye’Ye: Ben De Çapulcuyum! Taksim Gezi Parki Olaylari Արխիվացված է Հունիս 11, 2013 Wayback Machine-ի միջոցով: — Hürriyet Tv Haber
  52. ЕС критикует жестокое обращение с демонстрантами в Турции
  53. Information Minister: The Turkish People Don’t Deserve Erdogan’s Barbarity Արխիվացված է Հունիս 11, 2013 Wayback Machine-ի միջոցով:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]