Լարային երաժշտական գործիք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լարային երաժշտական գործիք
StringInstruMAPDF.JPG
Տեսակերաժշտական գործիքների դաս
Որակավորումխորդոֆոն

Լարային երաժշտական գործիք, երաժշտական գործիք, որտեղ ձայնի (վիբրատորի) աղբյուրն է համարվում լարի տատանումը[1]։ Խորնբոստելյայի-Զակսի համակարգում դրանք անվանում են քորդոֆոններ։ Լարային երաժշտական գործիքներից տիպիկներից են համարվում՝ ջութակը, թավջութակը, ալտը, կոնտրաբասը, տավիղը և կիթառը, ինչպես նաև բազմաթիվ տարբեր ազգային գործիքներ՝ կոմուզը, խոմուսը, կիլկիյակը, կոբիզը, դոմբիրը, գուսլին, բալալայկան, դոմբրան և այլն[2]։

Լարային գործիքների տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոլոր լարային գործիքները տատանում են տալիս մեկ կամ մի քանի լարով՝ իր կորպուսով (կամ էլեկտրական գործիքի ձայնահանիչի միջոցով)։ Սովորաբար նրանք առանձնացվում են ըստ լարի տանատանման «արձակման»։

Կսմիթավոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կսմիթ (իտալ.՝ pizzicato), օգտագոծվում է այնպիսի գործիքների կատարմամբ, որոնք են կիթառը, բալալայկան, դոմբրան, ուդան, սիտարը, բանջոն, ժետիգենը, արֆան, և օգտագործում են մատի միջոցով։ Այս կատեգորիային է պատկանում ստեղնաշարային գործիք՝ կլավեսինը, որի լարը ձգվում է փետուրի ծայրով։

Աղեղնավոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղեղնավոր (իտալ.՝ arco-աղեղ) ձայնի դուրս հանման մեթոդը իրականանում է ջութակով, կիլկիյակով, ալտեով, կոնտրաբասով նվագելու ժամանակ: Աղեղը կազմված է ձողից իր մեջ ձգված բազմաթիվ մազիկներից:

Հարվածային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լարային գործիքներով ձայնի ստացման երրորդ տարածված միջոցն է համարվում՝ մուրճի հարվածումը լարին: Այդ տիպի ամենատարածված գործիքն է դաշնամուրը (նախկինում համարվում էր հարվածային գործիք), որտեղ մուրճերը ունեն հատուկ դեր: Մյուս օրինակն է՝ կիմբալը (ցիմբալը), որի ժամանակ նվագողն է բռնում մուրճերը:

Հարվածային ևս մի միջոց է օգտագործվում կլավիկորդ (դաշմանուրի տեսակ) նվագելիս, պղնձե սայրերը պահում են լարերը կոշտ, որնի միջոցով էլ նրանք հարվածից վիբրացիա են տալիս:

Նույնը կարելի է անել նաև կսմիթավոր կամ աղեղնավոր գործիքով, կիտառիստները այս հնարքը անվանում են աճող սահման (անգլ. hammer-խփել): Վերջին էլեկտրական ձայնահանիչների հայտնագործությունից հետո կիտառով նվագելը դարձավ հնարավորինս հեշտ, ստանում էին գրեթե բոլոր ձայները այդ մեթոդի միջոցով: Այնպես, ինչպես կարելի է անել դա սեփական ձեռքերով, դա հաճախ անվանում են «կրկնակի արտահայտում»: Գոյություն ունեն հատուկ այս կիթառի նման ստեղծված գործիքներ, օրինակ Բունկեր Տուչ Կիտառ, Կիթառ Ուօարա և Մեգատարը (անգլ. Megatar):

Աղեղնավոր գործիքներով նվագողները երբեմն օգտագործում են նաև լարին հարվածելու կոլ լեգնո (իտալ. col legno ձևը): Սա առաջացնում է ձայնի արրձակման ցանկալի բարձրություն: Կոլ լեգնո եղանակով հայտնի նվագախմբային կատարումը Գուստավ Խոլստայի Մոլորակներ (The Planets) շարերգից «Մարսն» («Mars») է:

Լարի երկարություն կամ մենզուրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կսմիթահար կամ աղեղնավոր երաժշտական գործիքների վերին և ներքին ծայրերի հեռավորությունը: Սահմանում են որոշակի ֆիզիկական հեռավորություն գործիքի նոտաների միջև: Օրինակ՝ կոնտրաբասի լարի երկարությունը մոտավորապես 42 դյույմ է, իսկ ջութակինը՝ համարյա 13: Ջութակի ավելի կարճ լարերին ձախ ձեռքով հեշտ կարելի է նվագել երկու օկտավա առանց դիրքը փոխելու, իսկ կոնտրաբասով մեկ օկտավա կամ նոնա:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]