Jump to content

Լագրանժյան մեխանիկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ժոզեֆ-Լուի Լագրանժ (1736–1813)

Ֆիզիկայում Լագրանժյան մեխանիկան դասական մեխանիկայի այլընտրանքային ձևակերպումն է՝ հիմնված դ'Ալամբերի վիրտուալ աշխատանքի սկզբունքի վրա: Այն ներկայացվել է իտալա-ֆրանսիացի մաթեմատիկոս և աստղագետ Ժոզեֆ-Լուի Լագրանժի կողմից 1760 թվականին Թուրինի գիտությունների ակադեմիայում ունեցած իր ներկայացման ժամանակ, հետագայում իր գագաթնակետին է հասնելով նրա՝ 1788 թվականի «Անալիտիկ մեխանիկա» մեծ աշխատությունում:[1] Լագրանժի մոտեցումը էապես պարզեցնում է մեխանիկայի բազմաթիվ խնդիրների վերլուծությունը և հսկայական ազդեցություն է ունեցել ֆիզիկայի այլ ճյուղերի՝ հարաբերականության տեսության և քվանտային դաշտի տեսության զարգացման վրա:

Լագրանժիան մեխանիկան նկարագրում է մեխանիկական համակարգը որպես զույգ (M,L) ՝բաղկացած M կոնֆիգուրացիոն տարածությունից և L անընդհատ ֆունկցիայից, որը այդ տարածության մեջկոչվում է Լագրանժյան ։ Բազմաթիվ համակարգերի համար L = TV, որտեղ T-ն և V-ն համապատասխանաբար համակարգի կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաներն են։[1]

Համաձայն փոքրագույն գործողության սկզբունքի, համակարգը, որը նկարագրվում է L Լագրանժի ֆունկցիայով,կատարում է այնպիսի շարժում,որ գործողությանը լինի էքստրեմումի կետում (մասնավորապես՝ մաքսիմումի, մինիմումի կամ թամբի կետում) համակարգի շարժման ողջ ընթացքում։ Նման ձևակերպումը թույլ է տալիս դուրս բերել մեխանիկական համակարգի շարժման հավասարումները, որոնք հայտնի են որպես Լագրանժի հավասարումներ։[1]

Ներածություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Գնդիկը առանց շփման շարժվում է մետաղալարի վրայով։ Մետաղալարը հակազդեցության C ուժով ազդում է գնդիկի վրա՝ այն պահելով մետաղալարի վրա։ Այս դեպքում ոչ սահմանափակող ուժ N-ը ձգողականությունն է։ Ուշադրություն դարձրեք, որ գնդիկի սկզբնական դիրքը մետաղալարի վրա կարող է հանգեցնել տարբեր շարժումների։
Պարզ ճոճանակ։ Քանի որ ձողը կոշտ է, գլանի դիրքը սահմանափակված է f(x, y) = 0 հավասարմամբ, սահմանափակող ուժ C-ն ձողի լարվածությունն է։ Այս դեպքում կրկին ոչ սահմանափակող ուժ N-ը ձգողականությունն է։

Ուժերի փոխարեն, Լագրանյան մեխանիկայում օգտագործվում են համակարգի էներգիաները: Լագրանժյան մեխանիկայի հիմանական հասկացություններից մեկը Լագրանժիանն է, որը ֆունկցիա է, որը նկարագրում է ամբողջ մեխանիկական համակարգի վիճակը: Ընդհանուր առմամբ, Լագրանժիանն ունի էներգիայի չափողականություն, սակայն դրա տեսքը կախված է հաշվարկման համակարգի և անկախ փոփոխականների ընտրությունից: Ցանկացած ֆունկցիա, որը ֆիզիկական օրենքներին համապատասխանելով առաջ է քաշում շարժման ճիշտ հավասարումներ, կարող է ընդունվել որպես Լագրանժիան: Այնուամենայնիվ, դեպքերի մեծ մասի համար կարելի է կատարել որոշակի դատողություններ Լագրանժի ֆունկիայի մասին: Մասնիկների համակարգի Լագրանժիանն, հարաբերականության տեսության սահմաններից դուրս, էլեկտրամագնիսական դաշտի բացակայության դեպքում տրվում է[2] -ով: որտեղ -ն համակարգի լրիվ կինետիկ էներգիան է, որը հավասար է մասնիկներից կազմված համակարգի կինետիկ էներգիաների Σ գումարին։ Յուրաքանչյուր մասնիկ նշված է ինդեքսով, ունի զանգված և vk2 = vk · vk արագություն, որը նրա արագության քառակուսի մեծությունն է, որը հավասար է իր արագության իր իսկ հետ կազմած սկալյար արտադրյալին ։[3]

T Կինետիկ էներգիան համակարգի շարժման էներգիան է, որը կախված է միայն v k արագություններից, այն կախված չէ ոչ r k շառավիղ վեկտորներից, ոչ էլ t ժամանակից, ուստի T = T(v1, v2, ...).

Համակարգի պոտենցիալ էներգիան՝ V-ն,համակարգի այլ մասնիկների ինչպես նաև արտաքին ուժերի և տրված մասնիկի փոխազդեցության չափն է։ Պահպանողական(Կոնսերվատիվ) ուժերի համար (օրինակ՝ Նյուտոնյան ձգողականություն ուժերի ) այն ֆունկցիա է միայն մասնիկների կոորդինատներից, ուստի V = V(r1, r2, ...). Մինչդեռ ոչ պահպանողական ուժերի համար, որոնք կարող են ծագել համապատասխան պոտենցիալից (օրինակ՝ էլեկտրամագնիսական դաշտի պոտենցիալ ), պոտենցիալ էներգիան կախված կլինի նաև ընդհանրացված արագություններից V = V(r1, r2, ..., v1, v2, ...). Եթե կա որևէ արտաքին դաշտ կամ արտաքին դաշտում տրված ուժ, որը տրված է որպես ֆունկցիա ժամանակից, պոտենցիալ էներգիան կախված է նաև ժամանակից, ուստի դեպքերի մեծամասնությունում V = V(r1, r2, ..., v1, v2, ..., t).