Իրտիշ (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իրտիշ (գետ)
ռուս.՝ Иртыш
Gorskii 04668u.jpg
Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Irtysh basin.png
Բնութագիր
Երկարություն 4248 կմ
Ավազանի մակերես 1643000 կմ2
Ավազան Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս Օբ
Ջրի ծախս 3000 մ3/վ (գետաբերանին)
Ջրահոսք
Ակունք Մոնղոլական Ալթայի հարավ-արևմտյան լանջերի սառցադաշտեր
 · Ակունքի տեղակայում Մոնղոլիայի և Չինաստանի սահման
 · Կոորդինատներ 47°52′29.49″ հս․ լ. 89°58′23.02″ ավ. ե. / 47.8748583° հս․. լ. 89.9730611° ավ. ե. / 47.8748583; 89.9730611
Գետաբերան Օբ
 · Գետաբերանի տեղակայում Խանտի-Մանսիյսկ
 · Կոորդինատներ 61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056Կոորդինատներ: 61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056
Գետի թեքություն 0,03 մ/կմ
Տեղակայում
Երկիր Մոնղոլիա Մոնղոլիա
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Գետը Վիքիպահեստում

Իրտիշ (ռուս.՝ Иртыш), գետ Ռուսաստանում։ Սկիզբ է առնում Մոնղոլիայի և Չինաստանի լեռներից, մասամբ հոսում Ղազախստանի տարածքով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

11-րդ դարի միջինասիական գիտնական Մահմուդ Կաշգարիի բացատրությամբ՝ անվանումն առաջացել է Էրտիշմակ՝ «ով ավելի արագ կանցնի» արտահայտությունից։

Ոմանք անվանման ծագումը կապում են մոնղոլական լեզուներում եղած Էրտիս «գետ» բառի հետ։ Կա նաև ենթադրություն, որ անվանումն ունի թաթարական ծագում․ բառացի նշանակում է «հողը փորող»[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետը սկիզբ է առնում Մոնղոլական Ալթայի հարավ-արևմտյան լանջերի սառցադաշտերից և թափվում է Օբ։ Գետը պատկանում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Կյոկտոկի (Ֆույուն), Բուրչուն (Չինաստան), Սերեբրյանսկ, Ուստ-Կամենոգորսկ, Սեմիպալատինսկ, Կուրչատով, Ակսու, Պավլոդար (Ղազախստան), Օմսկ, Տարա, Տոբոլսկ, Խանտի-Մանսիյսկ (Ռուսաստան)։

Հիդրոգրաֆիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի երկարությունը կազմում է 4248 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 1643000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 3000 մ3։

Վտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի վտակներն են Կալջիր, Կուրչում, Նարիմ, Բուխտարմա, Ուլբա, Ուբա, Կիզիլսու, Չար, Տոբոլ, Կամիշլովկա, Օմ, Տարա, Ույ, Շիշ, Իշիմ, Օշա, Չագան, Կոնդա, Ուսոլկա, Վագայ գետերը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս».