Իրտիշ (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իրտիշ (գետ)
Gorskii 04668u.jpg
Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Irtysh basin.png
Բնութագիր
Երկարություն 4248
Ավազանի մակերես 1 643 000 կմ²
Ավազան Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս Օբ
Ջրի ծախս 3000 (գետաբերանին)
Ջրահոսք
Ակունք Մոնղոլական Ալթայի հարավարևմտյան լանջերի սառցադաշտեր
 · Ակունքի տեղակայում Մոնղոլիայի և Չինաստանի սահման
 · Կոորդինատներ 47°52′29.49″ հս․ լ. 89°58′23.02″ ավ. ե. / 47.8748583° հս․. լ. 89.9730611° ավ. ե. / 47.8748583; 89.9730611
Գետաբերան Օբ
 · Գետաբերանի տեղակայում Խանտի-Մանսիյսկ
 · Կոորդինատներ 61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056Կոորդինատներ: 61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056
Գետի թեքություն 0,03 մ/կմ
Տեղակայում
Հոսող հոսքեր Իշիմ, Q1810361?, Տոբոլ, Կոնդա, Օշա, Ulba River, Uba River, Բուխտարմա, Tara River, Ույ, Օմ, Turtas, Դեմյանկա, Shish River, Q781451?, Նարիմ, Q3192141?, Kurchum River, Q17521788? և Q17576582?
Ջրի մարմիններ Զայսան
Երկիր Մոնղոլիա Մոնղոլիա
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Երկրամաս Խանտի-Մանսիական Ինքնավար Շրջան
Ջրահավաք Irtysh basin
Գետը Վիքիպահեստում

Իրտիշ (ռուս.՝ Иртыш), գետ Ռուսաստանում։ Սկիզբ է առնում Մոնղոլիայի և Չինաստանի լեռներից, մասամբ հոսում Ղազախստանի տարածքով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

11-րդ դարի միջինասիական գիտնական Մահմուդ Կաշգարիի բացատրությամբ՝ անվանումն առաջացել է Էրտիշմակ՝ «ով ավելի արագ կանցնի» արտահայտությունից։

Ոմանք անվանման ծագումը կապում են մոնղոլական լեզուներում եղած Էրտիս «գետ» բառի հետ։ Կա նաև ենթադրություն, որ անվանումն ունի թաթարական ծագում․ բառացի նշանակում է «հողը փորող»[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետը սկիզբ է առնում Մոնղոլական Ալթայի հարավարևմտյան լանջերի սառցադաշտերից և թափվում է Օբ։ Գետը պատկանում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Կյոկտոկի (Ֆույուն), Բուրչուն (Չինաստան), Սերեբրյանսկ, Ուստ-Կամենոգորսկ, Սեմիպալատինսկ, Կուրչատով, Ակսու, Պավլոդար (Ղազախստան), Օմսկ, Տարա, Տոբոլսկ, Խանտի-Մանսիյսկ (Ռուսաստան)։

Ջրագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի երկարությունը կազմում է 4248 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 1643000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 3000 մ3։

Վտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի վտակներն են Կալջիր, Կուրչում, Նարիմ, Բուխտարմա, Ուլբա, Ուբա, Կիզիլսու, Չար, Տոբոլ, Կամիշլովկա, Օմ, Տարա, Ույ, Շիշ, Իշիմ, Օշա, Չագան, Կոնդա, Ուսոլկա, Վագայ գետերը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»