Իրտիշ (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իրտիշ (գետ)
ռուս.՝ Иртыш
Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Irtysh basin.png
Բնութագիր
Երկարություն 4248 կմ
Ավազանի մակերես 1643000 կմ2
Ավազան Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս Օբ
Ջրի ծախս 3000 մ3/վ (գետաբերանին)
Ջրահոսք
Ակունք Մոնղոլական Ալթայի հարավ-արևմտյան լանջերի սառցադաշտեր
 · Ակունքի տեղակայում Մոնղոլիայի և Չինաստանի սահման
 · Կոորդինատներ 47°52′29.49″ հս. լ. 89°58′23.02″ ավ. ե. / 47.874858° հս. լ. 89.973061° աե. ե.
Գետաբերան Օբ
 · Գետաբերանի տեղակայում Խանտի-Մանսիյսկ
 · Կոորդինատներ 61°04′50″ հս. լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.080556° հս. լ. 68.830556° աե. ե.
Գետի թեքություն 0,03 մ/կմ
Տեղակայում
Երկիր Մոնղոլիա Մոնղոլիա
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Գետը Վիքիպահեստում

Իրտիշ ( ռուս.՝ Иртыш), գետ Ռուսաստանում։ Սկիզբ է առնում Մոնղոլիայի և Չինաստանի լեռներից, մասամբ հոսում Ղազախստանի տարածքով։

Անվանում[խմբագրել]

11-րդ դարի միջինասիական գիտնական Մահմուդ Կաշգարիի բացատրությամբ՝ անվանումն առաջացել է Էրտիշմակ՝ «ով ավելի արագ կանցնի» արտահայտությունից։

Ոմանք անվանման ծագումը կապում են մոնղոլական լեզուներում եղած Էրտիս «գետ» բառի հետ։ Կա նաև ենթադրություն, որ անվանումն ունի թաթարական ծագում․ բառացի նշանակում է «հողը փորող»[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Իրտիշ գետը սկիզբ է առնում Մոնղոլական Ալթայի հարավ-արևմտյան լանջերի սառցադաշտերից և թափվում է Օբ։ Գետը պատկանում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Կյոկտոկի (Ֆույուն), Բուրչուն (Չինաստան), Սերեբրյանսկ, Ուստ-Կամենոգորսկ, Սեմիպալատինսկ, Կուրչատով, Ակսու, Պավլոդար (Ղազախստան), Օմսկ, Տարա, Տոբոլսկ, Խանտի-Մանսիյսկ (Ռուսաստան)։

Հիդրոգրաֆիա[խմբագրել]

Իրտիշ գետի երկարությունը կազմում է 4248 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 1643000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 3000 մ3։

Վտակներ[խմբագրել]

Իրտիշ գետի վտակներն են Կալջիր, Կուրչում, Նարիմ, Բուխտարմա, Ուլբա, Ուբա, Կիզիլսու, Չար, Տոբոլ, Կամիշլովկա, Օմ, Տարա, Ույ, Շիշ, Իշիմ, Օշա, Չագան, Կոնդա, Ուսոլկա, Վագայ գետերը։

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987). Աշխարհագրական անունների բառարան. Երևան: «Լույս». 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]