Իրտիշ (գետ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իրտիշ (գետ)
Gorskii 04668u.jpg
Տեսարան Իրտիշ գետի վրա, Օմսկ
Irtysh basin.png
Բնութագիր
Երկարություն4248
Ավազանի մակերես1 643 000 կմ²
ԱվազանՀյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս Օբ
Ջրի ծախս3000 (գետաբերանին)
Ջրահոսք
ԱկունքՄոնղոլական Ալթայի հարավարևմտյան լանջերի սառցադաշտեր
 · Ակունքի տեղակայումՄոնղոլիայի և Չինաստանի սահման
 · Կոորդինատներ47°52′29.49″ հս․ լ. 89°58′23.02″ ավ. ե. / 47.8748583° հս․. լ. 89.9730611° ավ. ե. / 47.8748583; 89.9730611
ԳետաբերանՕբ
 · Գետաբերանի տեղակայումԽանտի-Մանսիյսկ
 · Կոորդինատներ61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056Կոորդինատներ: 61°4′50″ հս․ լ. 68°49′50″ ավ. ե. / 61.08056° հս․. լ. 68.83056° ավ. ե. / 61.08056; 68.83056
Գետի թեքություն0,03 մ/կմ
Տեղակայում
Հոսող հոսքերԻշիմ, Vagay?, Տոբոլ, Կոնդա, Օշա, Ulba River?, Ուբա, Բուխտարմա, Tara River?, Ույ, Օմ, Turtas?, Դեմյանկա, Shish River?, Tuy?, Նարիմ, Qalzhyr?, Kurchum River?, Burqin He?, Kaba River?, Q756004?, Q756086?, Q756095?, Q756105?, Q756182?, Q756210?, Q756422?, Q756475?, Q756495?, Q756546?, Q756579?, Q756582?, Q756661?, Q756666?, Q756736?, Q756773?, Q756813?, Q756847?, Q756875?, Q756885?, Q756937?, Q757092?, Q757103?, Q757120?, Q757181?, Q757202?, Q757268?, Q757283?, Q757395?, Q757412?, Q757434?, Q757456?, Q757481?, Q757486?, Q757485?, Chagan River (tributary of Irtysh River)?, Noska?, Q4055098?, Q4055966?, Q4065029?, Q4069435?, Q4070345?, Q4091821?, Q4092668?, Q4200278?, Q4211955?, Q4221005?, Q4222624?, Q4247266?, Q4299699?, Q4318198?, Q4328581?, Q4331913?, Q4365397?, Q4368454?, Q4439806?, Q4449876?, Q4450600?, Q4459380?, Q4464909?, Q4464936?, Q4468519?, Urash?, Usolka (Irtysh)?, Q4506681?, Q4507062?, Shar River?, Q4518284?, Q4742163?, Q4742170?, Kamyshlovka?, Q21036206? և Q21036207?
Ջրի մարմիններԶայսան
ԵրկիրՄոնղոլիա Մոնղոլիա
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
ԵրկրամասԽանտի-Մանսիական Ինքնավար Շրջան
ՋրահավաքIrtysh basin?
Գետը Վիքիպահեստում

Իրտիշ (ռուս.՝ Иртыш), գետ Ռուսաստանում։ Սկիզբ է առնում Մոնղոլիայի և Չինաստանի լեռներից, մասամբ հոսում Ղազախստանի տարածքով։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

11-րդ դարի միջինասիական գիտնական Մահմուդ Կաշգարիի բացատրությամբ՝ անվանումն առաջացել է Էրտիշմակ՝ «ով ավելի արագ կանցնի» արտահայտությունից։

Ոմանք անվանման ծագումը կապում են մոնղոլական լեզուներում եղած Էրտիս «գետ» բառի հետ։ Կա նաև ենթադրություն, որ անվանումն ունի թաթարական ծագում․ բառացի նշանակում է «հողը փորող»[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետը սկիզբ է առնում Մոնղոլական Ալթայի հարավարևմտյան լանջերի սառցադաշտերից և թափվում է Օբ։ Գետը պատկանում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Կյոկտոկի (Ֆույուն), Բուրչուն (Չինաստան), Սերեբրյանսկ, Ուստ-Կամենոգորսկ, Սեմիպալատինսկ, Կուրչատով, Ակսու, Պավլոդար (Ղազախստան), Օմսկ, Տարա, Տոբոլսկ, Խանտի-Մանսիյսկ (Ռուսաստան)։

Ջրագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի երկարությունը կազմում է 4248 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 1643000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 3000 մ3։

Վտակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրտիշ գետի վտակներն են Կալջիր, Կուրչում, Նարիմ, Բուխտարմա, Ուլբա, Ուբա, Կիզիլսու, Չար, Տոբոլ, Կամիշլովկա, Օմ, Տարա, Ույ, Շիշ, Իշիմ, Օշա, Չագան, Կոնդա, Ուսոլկա, Վագայ գետերը։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»