Իրվինգ Կապլանսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իրվինգ Կապլանսկի
անգլ.՝ Irving Kaplansky
Irving Kaplansky2.jpg
Կապլանսկի Իրվինգ, 1984 թվական
Ծնվել էմարտի 22, 1917 թվական
Տորոնտո, Կանադա Կանադա
Մահացել էհունիսի 25, 2006 թվական
Լոս Անջելես, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Բնակության վայր(եր)Կանադա Կանադա
ՔաղաքացիությունFlag of Canada (Pantone).svg Կանադա[1] և Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Ազգությունկանադացի
Մասնագիտությունմաթեմատիկա
Հաստատություն(ներ)Չիկագոյի համալսարան
Գործունեության ոլորտհանրահաշիվ, խմբերի տեսություն և մաթեմատիկա
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերՀարվարդի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[2]
Գիտական ղեկավարՍաունդերս Մաքլեյն[3]
Եղել է գիտական ղեկավարDonald Samuel Ornstein?, Hyman Bass?, Judith D. Sally?, H. Arlen (Herbert) Brown?[4], Harold Widom?[4], Alex F. T. W. Rosenberg?[4], Wolmer Vasconcelos?[4], Günter Lumer?[4], Warren Douglas Nichols?[4], Susanna S. Epp?[4], Jacob Feldman?[4], Adrian R. Wadsworth?[4], Joseph J. Rotman?[4], Fred B. Wright?[4], Sterling K. Berberian?[4], Jacob Matijevic?[4], Stephen Urban Chase?[4], Edward Graham Evans, Jr.?[4], Eben Matlis?[4], Ed Posner?[4], Chester Feldman?[4], Flora Dinkines?[4], Isidor Fleischer?[4], William Frank Darsow?[4], Oscar Litoff?[4], Malcolm Goldman?[4], Daniel D. Anderson?[4], John Alonzo Eagon?[4], Alphonse Buccino?[4], Edward Dewey Davis?[4], Mahlon Michael Day?[4], Samuel Mayer Gedwiser?[4], Howard Edwin Gorman?[4], Ronald Clare Hamelink?[4], Dean George Heller?[4], Harry Clayton Hutchins?[4], Robert E. Kibler?[4], Peter Michael Kohn?[4], George Kolettis, Jr?[4], Yung-yung Lu Kuo?[4], Gerson Louis Levin?[4], Bruce A. Prekowitz?[4], Richard Shaker?[4], Richard Benjamin Tarsy?[4], Diana Taylor?[4], Jacob Towber?[4], Hazleton (Terry) Mirkil?[4], Kolumum R. Nagarajan?[4], Hwa Tsang?[4], Richard Carl Wagner?[4], Robert Eugene MacRae?[4], Fred Richman?[4], Stephen Joseph McAdam?[4], Charles Clark Hanna?[4] և Michael Leon Modica?[4]
ՊարգևներԳուգենհայմի կրթաթոշակ Ստիլի մրցանակ և Putnam Fellow?[5]
Երեխա(ներ)Լուսի Կապլանսկի
Irving Kaplansky Վիքիպահեստում

Իրվինգ Կապլանսկի (անգլ.՝ Irving Kaplansky, 22 մարտ, 1917 — 25 հունիս, 2006), կանադացի մաթեմատիկոս։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապլանսկին ծնվել է Լեհաստանում՝ հրեական ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը ներգաղթել է Կանադա[6][7]։ Հայրը՝ Սամուել Կապլանսկին, Լեհաստանում վերապատրաստվել է, իսկ մինչ Կանադա գաղթելը դարձել է դերձակ[8]։ Մայրը՝ Աննա Կապլանսկին, աշխատել է պարենային խանութում, իսկ հետագայում ղեկավարել է «Health Bread Bakeries» պարենմթերքի խանութների ցանցը[9][10]։ Իրվինգ Կապլանսկին սովորել է Տորոնտոյի համալսարանում։ 1938 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, ինչպես նաև պետության կողմից տրամադրվող կրթաթոշակ՝ Հարվարդի համալսարանում սովորելու համար (այդ տարում առաջին անգամ շնորհվել է կրթաթոշակ)։ Իրվինգ Կապլանսկին 1940 թվականին Տորոնտոյում ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

1941 թվականին Հարվարդի համալսարանում պաշտպանեց Ph.D. աստիճանի դիսերտացիան Սաուներս Մակլեյնի ղեկավարությամբ։ Մինչև 1944 թվականը Հարվարդի համալսարանում նա կատարեց ժամանակավոր պաշտոն, իսկ 1944 թվականին Մակլեյնի հետ միասին նա Կոլումբիական համալսարանում մասնակցեց զինվորական հետազոտության[6]։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, 1945 թվականից մինչև 1984 թվականը, նա Չիկագոյի համալսարանում աշխատեց որպես պրոֆեսոր, 1962 թվականից 1967 թվականը գլխավորեց մաթեմատիկայի ֆակուլտետը։ Իր ղեկավարությամբ այդ տարիներին Ph.D.աստիճան ստացան 55 մարդ։ 1984 թվականից 1992 թվականը նա եղավ Բերկլիի Մաթեմատիկական գիտությունների հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։ Նա տարբեր տարիներին ավելի շատ մասնակցություն ունեցավ Ամերիկյան մաթեմատիկական հասարակության աշխատանքներին, եղել է խմբագիր կամ խմբագրի օգնական, 1985—1986 տարիներին եղել է հասարակության պրեզիդենտ։ Նա եղել է նաև ԱՄՆ Ազգային գիտությունների ակադեմիայի և Ամերիկական արվեստի և գիտության անդամ, Լոնդոնի մաթեմատիկական հասարակության պատվավոր անդամ, 1989 թվականին պարգևատրվել է Ոճի մրցանակով։

Իրվինգ Կալանսկու մաթեմատիկական աշխատանքները հիմնականում նվիրված են հանրահաշվին՝ կոմուտատիվ և հոմոլոգիական հանրահաշվին, օղակի թեորիային, խմբի թեորիային և Լիի հանրահաշվին քառակուսային, теории քառակուսային ձև թեորիային և բարձր շարքերի ձևին[9]։ Նրա աշխատանքում նաև կարևոր է ֆունկցիոնալ անալիզի հանրահաշվական բանաձևումները[11], այդ ուղղությամբ նրա արդյունքներում հայտնի է Կապլանսկու խտության թեորեման։

Իրվինգ Կապլանսկու աղջիկը՝ Լյուսի Կապլանսկի (ծնվ. 1960), ամերիկյան ֆոլկ-երգչուհի[7]։ Երաժշտությունը՝ Իրվինգ Կապլանսկու հոբբին էր, նա նվագում էր դաշնամուր և ստեղծագործում տեքստեր, առավել հայտնի է «Երգ Պի թվի մասին»[12]։

Ընտրված աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Kaplansky, Irving. Commutative Rings. — University of Chicago Press, 1974. — (Lectures in Mathematics). — ISBN 0-226-42454-5
  • Kaplansky, Irving. Infinite Abelian Groups. — University of Michigan Press (January, 1969. — 91 p. — ISBN 047208500X
  • Kaplansky, Irving. An introduction to differential algebra. — Hermann, 1978. — 62 p. — ISBN 2705612513
  • Kaplansky, Irving. Rings With A Polynomial Identity(անգլ.) // Bull. Amer. Math. Soc.. — 1948. — Vol. 54. — № 6. — С. 575-580.
  • Kaplansky, Irving. Projective Modules(անգլ.) // Annals of Mathematics. — 1957. — Vol. 68. — № 2. — С. 372-377.==

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. LIBRIS — 2018.
  2. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 4,26 4,27 4,28 4,29 4,30 4,31 4,32 4,33 4,34 4,35 4,36 4,37 4,38 4,39 4,40 4,41 4,42 4,43 4,44 4,45 4,46 4,47 4,48 4,49 4,50 4,51 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  5. Mathematical Association of America William Lowell Putnam Mathematical Competition
  6. 6,0 6,1 Albert, Nancy E. Irving Kaplansky: Some Reflections on His Early Years Archived 2010-06-18 at the Wayback Machine.
  7. 7,0 7,1 Ellen K. Rothman. «Making Family Stories into Art» (Jewish Women’s Archive)
  8. D. Eisenbud, T.-Y. Lam. In memoriam: Irving Kaplansky Archived 2014-01-06 at the Wayback Machine.
  9. 9,0 9,1 Bass, Hyman; Lam, T.Y. Irving Kaplansky (1917–2006)(անգլ.) // Notices of the AMS. — 2007. — № 11. — P. 1477–1493.
  10. Keay Davidson. Irving Kaplansky — mathematician and author, San Francisco Chronicle
  11. Kadison, Richard V. Irving Kaplansky's Role in Mid-Twentieth Century Functional Analysis(անգլ.) // Notices of the AMS. — 2008. — Vol. 55. — № 2. — С. 216–225.
  12. Ivars Peterson. A Song About Pi

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]