Jump to content

Իրվինգ Բեռլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իրվինգ Բեռլին
Բնօրինակ անունանգլ.՝ Irving Berlin
Ի ծնե անունռուս.՝ Израиль Моисеевич Бейлин
Նաև հայտնի է որպեսIrving Berlin
Ծնվել էմայիսի 11, 1888(1888-05-11)[1][2][2][…]
Talačyn, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն[3] կամ Տյումեն, Տոբոլսկի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[3]
Երկիր ԱՄՆ և  Ռուսական կայսրություն
Մահացել էսեպտեմբերի 22, 1989(1989-09-22)[1][2][2][…] (101 տարեկան)
Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]
ԳերեզմանՎուդլոն[5]
Ժանրերվոդևիլ և մյուզիքլ[6]
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր, դաշնակահար, երգերի հեղինակ, սցենարիստ, ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ, երգերի հեղինակ, musical theatre composer, կինոսցենարիստ և երաժիշտ
Գործիքներդաշնամուր
ԱշխատավայրTed Snyder Company?
ԼեյբլColumbia Records
ԱնդամակցությունASCAP և SACEM?
ԱմուսինDorothy Goetz? և Ellin Berlin?
Պարգևներ
Ստորագրություն
Ստորագրություն
 Irving Berlin Վիքիպահեստում

Իրվինգ Բեռլին (անգլ.՝ Irving Berlín, իսկական անունը՝ Իզրաիլ Մոիսեևիչ Բեյլին[12], բելառուս․՝ Iзраiль Майсеевiч Бейлiн, մայիսի 11, 1888(1888-05-11)[1][2][2][…], Talačyn, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն[3] և Տյումեն, Տոբոլսկի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[3] - սեպտեմբերի 22, 1989(1989-09-22)[1][2][2][…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]), Ռուսական կայսրությունում ծնված հրեական ծագումով ամերիկացի երգահան։ Հայտնի է դարձել որպես փոփ երգերի հեղինակ, այդ թվում՝ «Աստված օրհնի Ամերիկան» երգի, որը համարվում է Միացյալ Նահանգների ոչ պաշտոնական ազգային օրհներգը։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իզրաիլ Բեյլինն եղել է սինագոգի քահանա Մովսես Բեյլինի (1848-1901 թվականներ)[13] և Լեյա Լիպկինայի (1850-1922 թվականների)[14] ընտանիքի ութ երեխաներից կրտսերն, որոնք եղել են բնիկ Տոլոչինից (այժմ՝ քաղաք Բելառուսի Վիտեբսկի մարզում)[15][16][17]։ Ընտանիքի ավագ երեխաները ծնվել են Տոլոչինում, իսկ ապագա կոմպոզիտորի ավագ եղբայրը մնացել է այնտեղ ընտանիքի մնացած անդամների արտագաղթից հետո[18]։ 1930-ական և 1940-ական թվականներին տված իր հարցազրույցներում Ի. Բեռլինն ասել է, որ ծնվել է Մոգիլյովում[19][19][20]։

Իզրաիլ Բեյլինի ծնունդից կարճ ժամանակ անց ընտանիքը տեղափոխվել է Տոբոլսկ: Երբ Սթիվեն Սփիլբերգը 1980-ականներին պլանավորել է Բեռլինի մասին ֆիլմ նկարահանել և այդ մասին զրուցել կոմպոզիտորի հետ, բացահայտել է, որ իրականում Տոբոլսկից է (այժմ՝ Տյումենի մարզում): Տյումենի կայքերը հաճախ պնդում են, որ Իրվինգ Բեռլինը ծնվել է Տյումենում[21][22]։

Տոբոլսկից Բեյլինները «Rhynland» նավով Անտվերպենի նավահանգստով ուղևորվել են Նյու Յորք՝ ժամանելով 1893 թվականի սեպտեմբերի 14-ին: Իզրաիլ Բեյլինը մեծացել է Մանհեթենում, Ներքին Իսթ Սայդ թաղամասում (Lower East-Side), որն այդ ժամանակ Ռուսական կայսրությունից և Արևելյան Եվրոպայից բազմաթիվ ներգաղթյալների տունն էր: Վաղ տարիքում կորցնելով հորը և ընդամենը երկու տարի դպրոց հաճախելով՝ Ի. Բեյլինը անցել է աշխատանքի: Ապագա կոմպոզիտորը հասցրել է աշխատել որպես խանութի վաճառող և թերթերի առաքիչ: Նյու Յորքի Չայնաթաունի սրճարանում ձեռք է բերել «երգող մատուցողի» համբավ: Բեյլինը իր առաջին երգը՝ «Մերին արևոտ Իտալիայից», գրել է սրճարանի սեփականատիրոջ խնդրանքով: Հեղինակի հոնորարը կազմել է 37 ցենտ (14 դոլար՝ 2025 թվականին)[23]։

Որևէ պաշտոնական երաժշտական ​​կրթություն չի ստացել։ 14 տարեկանից գումար է վաստակել երգելով (փողոցում, սիրողական երգչախմբում) և ինքնուրույն սովորել է դաշնամուր նվագել։ 1907 թվականին Բեյլինը որոշել է հրատարակել երգ, բայց տպագրատան տառաշարողները պատահաբար սխալ էին գրել հաճախորդի անունը։ Այս սխալի արդյունքում Բեյլինը դարձել է Բեռլին։

Բեռլինն եղել է մասոն։ Ձեռնադրվել է 1910 թվականի մայիսի 12-ին։ Եղել է Նյու Յորքի «Munn» № 190 օթյակի անդամ[24]։

1918 թվականին դարձել է Ամերիկայի քաղաքացի։

Իրվինգ Բեռլինը մահացել է քնի մեջ 1989 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։ Նախկին նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը ցավակցական ուղերձ է հղել, իսկ այն ժամանակվա նախագահ Ջորջ Բուշ ավագը գլխավորել է նրա հուղարկավորության արարողությանը Բոստոնում ներկաներին՝ երգելով «God bless America»։ Այնուհետև նա ելույթ է ունեցել՝ Բեռլինին անվանելով «լեգենդար մարդ, որի խոսքերն ու երաժշտությունը կօգնեն մեզ հասկանալ մեր ազգի պատմությունը»[25]։

Ստեղծագործական կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր կենդանության օրոք Բեռլինը գրել է մեկուկես հազար երգ՝ բազմազան ոճերով՝ սկսած հրեաների մասին կարծրատիպային գաղափարներ ծաղրող իդիշական երգերից մինչև աֆրոամերիկյան ջազի և գոսպելի իմիտացիաներ, մինչև ավանդական «ամերիկյան արժեքները»՝ ընտանիքին, հայրենի հողին հավատարմությունը և այլն, գովաբանող հիմներ: Առավել հայտնիներից են՝ «Alexanderʼs Ragtime Band» (1911), «Puttin' on the Ritz» («Դնել Ռիցում» համանուն ֆիլմից, 1930, կրկներգում կեղծ պոլիմետրիայի արդյունավետ օգտագործմամբ), «Cheek to cheek» («Այտը այտին», «Գլխարկ» ֆիլմից, 1935), «God bless America»  («Աստված օրհնի Ամերիկան», 2-րդ հրատարակություն, 1938), «White Christmas»  («Սպիտակ Սուրբ Ծնունդ», Օսկար, 1942): «As Thousands Cheers» (1933) մյուզիքլի «Suppertime» երգը հայտնի է աֆրոամերիկացիների շրջանում՝ կնոջ ողբը ամուսնու համար, որին լինչի են ենթարկել սպիտակամորթները: 1914 թվականին գրել է միակ հակապատերազմական երգը՝ «Մնա ներքևում, որտեղ դու պատկանում ես»-ը: Բեռլինն իր երգերի բոլոր տեքստերը ինքը չի գրել (նա ընդհանուր առմամբ գրել է մոտ 1200 բանաստեղծություն), որոշ դեպքերում (ինչպես God bless America[26] և Puttin' on the Ritz երգերում) իր երգերի տեքստերը խմբագրել է գաղափարախոսական պատճառներով։ Ստեղծագործությունները հաճախ գնվում էին այլ հեղինակներից։ Ա. Ն. Վերտինսկու «Երկար ճանապարհով» հուշագրություններից. «Բայց չնայած Ամերիկայում շատ կոմպոզիտորներ կան, ինչ-ինչ պատճառներով բոլոր նոտաների վրա սովորաբար կարդում եք հեղինակների նույն անունները։ Օրինակ՝ Նյու Յորքում գրեթե բոլոր հիթերը պատկանում են ոմն Էրվին Բեռլինի «ստեղծագործություններին»։ Մի՛ կարծեք, որ նա ինքն է գրել այս ամենը։ Ոչ։ Բայց նա դրանք գնել է անհայտ հեղինակներից մի քանի կոպեկով, վերամշակել և հրատարակել իր անունով և իր դիմանկարով։ Եթե իրերը «վաճառվում» են, նա գումար է վաստակել, եթե ոչ, ապա մի փոքր կորցրել է, ճիշտ այնքան, որքան թղթի և տպագրության արժեքն է։ Բայց եթե հարյուր գնված իրերից միայն երկուսը կամ նույնիսկ մեկը «վաճառվում» է, ապա սա արդեն այնքան հսկայական եկամուտ է, որ ծածկում է ամեն ինչ և մեծ շահույթ է տալիս։ Նույն այս Էրվին Բեռլինը կամ Ռուդի Վալլին Բրոդվեյում ունեն ամբողջական գրասենյակներ, որտեղ տասնյակ մեքենագրներ և այլ աշխատակիցներ նստած և ամբողջ օրը աշխատում են՝ գրասենյակ՝ երաժշտություն գնելու և վաճառելու համար»։

Բեռլինի «Աստված օրհնի Ամերիկան» հայրենասիրական երգը գրվել է 1918 թվականին (այն տարին, երբ Բեռլինը դարձել է ԱՄՆ քաղաքացի) Բրոդվեյի «Հիփ-Հիփ, Յաֆանկ» ներկայացման համար, սակայն կոմպոզիտորը այն համարել է անպատշաճ ներկայացման հումորային տոնի համար, և երգի պրեմիերան հետաձգվել է 20 տարով: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին այն անսպասելիորեն ժողովրդականություն է ձեռք բերել և ձեռք է բերել համապատասխան «հայրենասիրական» հնչողություն: Բեռլինի մեկ այլ չափազանց հայտնի երգ՝ «White Christmas»-ի, պրեմիերան տեղի է ունեցել 1942 թվականին «Հոլիդեյ Ինն» (հյուրանոցային ապրանքանիշ) ֆիլմում և կատարվել է Բինգ Քրոսբիի կողմից: «White Christmas»-ը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես 20-րդ դարի ամենաշատ վաճառված երգ (ավելի քան 30 միլիոն ձայնագրություն)[27][28]։ Բեռլինը գրել է մի շարք երգեր իդիշով (իր մայրենի լեզվով)՝ արևելաեվրոպական հրեական երաժշտությանը բնորոշ ոճով, այդ թվում՝ «անգլ՝․ Cohen owes me 97 dollars» երգը[29]։ 1929-ից 1950 թվականներին նա երաժշտություն է գրել 10 ֆիլմի համար։

Իրվինգ Բեռլինի ստեղծագործական ակտիվությունը նվազել է 1950-ական թվականներին, իսկ 1966 թվականից հետո դադարել է ստեղծագործել։

Ազդեցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկացի կոմպոզիտոր և երգերի հեղինակ Ջերոմ Քերնը կարծում էր, որ «ամերիկյան երաժշտության պատմության մեջ Իրվինգ Բեռլինի տեղի մասին խոսելն անհնար է, քանի որ նա ինքն է այդ պատմությունը»։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իրվինգ Բեռլին» հոդվածին։
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Internet Broadway Database — 2000.
  3. 1 2 3 4 Furia P. Irving Berlin: A Life in Song — Schirmer, 1998. — ISBN 978-0-02-864815-6
  4. 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118850776 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  5. ↑ Find A Grave — 1996.
  6. ↑ Internet Broadway Database — 2000.
  7. ↑ https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R47639
  8. ↑ https://www.grammy.com/grammys/awards/lifetime-achievement-awards
  9. ↑ https://www.nytimes.com/1986/03/02/nyregion/12-naturalized-citizens-to-get-medal-of-liberty.html
  10. ↑ https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1943
  11. ↑ https://www.tonyawards.com/nominees/year/1951/category/any/show/any/
  12. ↑ Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  13. ↑ «Надгробный памятник Моисея Бейлина на Вашингтонском кладбище в Бруклине». Արխիվացված օրիգինալից 2014-02-23-ին. Վերցված է 2013-11-15-ին.
  14. ↑ «Моё местечко Тобольск». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-08-ին.
  15. ↑ «The Complete Lyrics of Irving Berlin». Արխիվացված օրիգինալից 2014-05-28-ին. Վերցված է 2017-10-02-ին.
  16. ↑ «Семья Моисея Бейлина в списках пассажиров корабля «Rhynland», прибывшего на Эллис Айлэнд из Антверпена 14 сентября 1893 года». Արխիվացված օրիգինալից 2013-12-03-ին. Վերցված է 2022-04-04-ին.
  17. ↑ «Моисей Бейлин, отец композитора, в музее Эллис Айлэнд». Արխիվացված օրիգինալից 2013-12-02-ին. Վերցված է 2013-11-15-ին.
  18. ↑ «Irving Berlin: He is American Music!». Արխիվացված օրիգինալից 2013-07-13-ին. Վերցված է 2013-11-15-ին.
  19. 1 2 «Биография И. Берлина на IMDb». Արխիվացված օրիգինալից 2013-01-01-ին. Վերցված է 2013-03-22-ին.
  20. ↑ «Биография И. Берлина на sing365.com». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-15-ին.
  21. ↑ Сиротин А. «Еврей из Тюмени — гордость Америки». Արխիվացված է օրիգինալից 2007-08-09-ին. {{cite web}}: no-break space character in |title= at position 16 (օգնություն)
  22. ↑ «Jewish.ru». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-12-03-ին.
  23. ↑ «Супер-пупер, или Всё в шоколаде». Արխիվացված օրիգինալից 2009-06-17-ին. Վերցված է 2009-07-11-ին.
  24. ↑ «Irving Berlin». Արխիվացված օրիգինալից 2015-10-22-ին. Վերցված է 2011-05-04-ին.
  25. ↑ «Нехамкин Э. Пять песен Ирвинга Берлина». Արխիվացված օրիգինալից 2009-05-04-ին. Վերցված է 2009-07-10-ին.
  26. ↑ «From Peace To Patriotism: The Shifting Identity Of 'God Bless America' (статья 2013)». Արխիվացված է օրիգինալից 2017-09-25-ին..
  27. ↑ «Клигман Л. «Народные» песни и их создатели». Արխիվացված է օրիգինալից 2011-01-03-ին. Վերցված է 2009-07-10-ին.
  28. ↑ «Вергасов Ф. Джазовая импровизация». Արխիվացված օրիգինալից 2011-03-19-ին. Վերցված է 2009-07-11-ին.
  29. ↑ «Jody Rosen. Jewface (2006)» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2014-04-01-ին. Վերցված է 2017-08-29-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իրվինգ Բեռլին» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Իրվինգ_Բեռլին&oldid=10863077» էջից