Իտալո Բալբո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իտալո Բալբո
իտալ.՝ Italo Balbo[1]
Italo Balbo.jpg
Ծնվել էհունիսի 6, 1896(1896-06-06)[2]
ԾննդավայրQuartesana, Ֆեռարա, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն
Մահացել էհունիսի 28, 1940(1940-06-28)[1][3][4][5][6][7][8][9][10][11] (44 տարեկանում)
Մահվան վայրTobruk, Լիբիա
ՔաղաքացիությունFlag of Italy (1861–1946).svg Իտալիայի թագավորություն[12][13][14]
ԿրթությունՖլորենցիայի համալսարան
Գիտական աստիճանդափնեկիր[15]
Մասնագիտությունզինծառայող, քաղաքական գործիչ և օդաչու
Զբաղեցրած պաշտոններminister of Air Force of the Kingdom of Italy?, Governor-General of Italian Libya?, Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[15], Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[15], Իտալիայի թագավորության դեպուտատների պալատի անդամ[15] և Q59193318?[15]
Քաղաքական կուսակցությունԱզգային ֆաշիստական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Վաստակների թռչող խաչ Հարմոնի ավար Պիոս IX‎-ի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ և Սուրբ Մավրիկիոսի և Ղազարի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ
ԱնդամությունGrand Council of Fascism?
Italo Balbo Վիքիպահեստում

Իտալո Բալբո (իտալ.՝ Italo Balbo, հունիսի 6, 1896(1896-06-06)[2], Quartesana, Ֆեռարա, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն - հունիսի 28, 1940(1940-06-28)[1][3][4][5][6][7][8][9][10][11], Tobruk, Լիբիա), իտալացի զինվորական և ֆաշիստ քաղաքական գործիչ, իտալական ֆաշիզմի առաջնորդներից, իտալական ավիացիայի միակ մարշալը (1933 թվականի օգոստոսի 13), Իտալական Լիբիայի գեներալ-նահանգապետ և Իտալական Հյուսիսային Աֆրիկայի գերագույն գլխավոր հրամանատար՝ 1934 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 1940 թվականի հունիսի 28: Եղել է Մուսոլինիի ամենամոտ զինակիցը և «անվիճելի ժառանգորդը»:

Իտալո Բալբո (ձախից) Բենիտո Մուսոլինիի հետ

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հենց շատ վաղ տարիքից էլ Իտալո Բալբոն առանձնացել է իր բարձր քաղաքական գործունեությամբ: Արդեն 14 տարեկանում նա մասնակցել է Ալբանիայում տեղի ունեցած շարժմանը, որը ղեկավարում էր Ջուզեպպե Գարիբալդիի որդին՝ Ռիչչոտի Գարիբալդին: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Իտալիան հայտարարել էր իր չեզոքությունը: Բալբոն ամեն կերպ ողջունում էր Իտալիայի մասնակցությունը պատերազմին՝ որպես Անտանտի դաշնակից։ Նա բազմիցս մասնակցել է պատերազմին աջակցելու համար կազմակերպված պիկետներին: 1915 թվականին, երբ Իտալիան ներգրավվել է պատերազմին, Բալբոն մեկնել է ճակատ և ծառայության անցել ութերորդ ալպիական գնդում: Կապորետոյի արյունոտ ճակատամարտից հետո Բալբոն դիմում է ներկայացրել ավիացիա տեղափոխելու մասին, սակայն անարդյունք: Այն ճակատամարտում, որին նա չէր մասնակցել, իր ամբողջ կորպուսը գերի էր տարվել հակառակորդի կողմից: Սակայն շուտով նա վերադարձել է և Վիտտորիո Վենետոյի ճակատամարտում ցույց է տվել իր հմտությունները: Իր խիզախության համար պարգևատրվել է բրոնզե և արծաթե մեդալներով: Ավարտել է պատերազմը կապիտանի կոչումով:

Իտալական ֆաշիզմի ղեկավար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1921 թվականին Բալբոն դարձել է նոր ստեղծված Իտալիայի ազգային ֆաշիստական կուսակցության անդամը: Նա ստեղծել է իտալական ֆաշիստների մի քանի հրոսակախմբեր: Դրանց թվում էր նաև իր սեփական խումբը՝ «Չելիբանոն», որը անվանել է ի պատիվ իր սիրած թուրմի (բալի թունդ թուրմ): «Չելիբանոն» ցրել է սոցիալիստական ցույցերը և միտինգները, վերացրել է գործադուլները: 1922 թվականին նա ճանաչվել է ֆաշիստական շարժման բարձրագույն ղեկավարներից մեկը, եղել է «չորսի կոմիտեի» անդամ, «Հռոմի արշավի» չորս կազմակերպիչներից՝ ամենաերիտասարդը:

Երբ իշխանությունն անցել է ֆաշիստների ձեռքը, Բալբոն դարձել է Ֆաշիստական մեծ խորհրդի անդամ: Շուտով նրան մեղադրել են հակաֆաշիստական հայացքներ ունեցող մի քահանայի սպանության մեջ, որը որոշակիորեն ազդել է նրա կարիերայի վրա: Սակայն 1924 թվականին նա դարձել է Իտալիայի ազգային ֆաշիստական կուսակցություն զինված խմբավորման գլխավոր հրամանատար, իսկ 1925 թվականին՝ նախագահի տեղակալ:

Բալբոյի անվան հուշարձան, Չիկագո

Ավիացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած այն բանին, որ Բալբոն չուներ ոչ մի թռիչքի փորձ և չէր տիրապետում ավիացիային, այնուամենայնիվ 1926 թվականի նոյեմբերի 6-ին նա նշանակվց Իտալիայի ավիացիայի պետական քարտուղար: Անցնելով թռիչքի վերապատրաստման  դասընթացներ և ծանոթանալով ավիացայի հետ, Բալբոն մասնակցել է Իտալիայի օդային-ռազմական ուժերի ստեղծման աշխատանքներին: 1928 թվականին նա դարձել է ավիացիայի գեներալ, իսկ 1929 թվականին՝ ավիացիայի նախագահ:

Հենց այդ ժամանակահատվածում Իտալիայում մեծացել էր հետաքրքրությունը դեպի օդագնացություն: 1925 թվականին Ֆրանչեսկո դե Պինեդոյի գլխավորությամբ հաջող թռիչք էր իրականացվել Իտալիայից դեպի Ավստրալիա, հետո Ճապոնիա և կրկին հետ է վերադարձել Իտալիա՝ անցնելով 62․000կմ ճանապարհ: 1926 թվականին իտալացի օդաչու Մարիո դե Բերնարդին նվաճել է Շնեյդերի գավաթը, 1928 թվականին ստեղծվել է հայտնի Իտալիայի դիրիժաբլների արշավախումբը՝ Ումբերտո Նոբիլեյի գլխավորությամբ:

Իտալո Բալբոն նաև հարստացրել է իտալական ավիացիայի պատմությունը: Նա կատարել է երկու անդրատլանտյան ճանապարհորդություն: 1930 թվականի վերջերին նրա գլխավորությամբ 12 հիդրոպլան իրականացրել են թռիչք՝ Իտալիայից դեպի Բրազիլիա, որի համար Բալբոն արժանացել է Ավիացիայի ոսկե մեդալի: Բալբոյի գլխավորությամբ 1933 թվականին 24 հիդրոինքնաթիռ մասշտաբային թռիչք իրականացրեցին Հռոմ-Ամստերդամ-Լոնդոնդերրի-Ռեյկյավիկ-Նյուֆաունդլենդ-Նոր Շոտլանդիա-Մոնրեալ-Միչիգան(Չիկագո) ուղղություններով: Չիկագոյի իշխանությունները փողոցներից մեկն անվանել են «Բալբո դրայվ» և ի պատիվ Իտալո Բալբոի՝ մեծ շքերթ են կազմակերպել: ԱՄՆ կատարած այցի ժամանակ Բալբոն հյուրընկալվել է Ֆրանկլին Ռուզվելտի կողմից, որտեղ էլ պարգևատրվել է խաչով՝ իր կատարած ծառայությունների համար: Մեդիսոն Սքուեր Գարդենում ելույթի ժամանակ Բալբոն իտալացի ներգաղթյալներին ասել է. «Հպարտացեք նրանով, որ դուք իտալացիներ եք: Մուսոլինիի գալուստով ավարտվել է ստորացումների ժամանակաշրջանը»: Վերադառնալով Հռոմ նա ստացել է ավիացիայի մարշալի կոչում:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականի հունիսի 10-ին Իտալիան պատերազմ է հայտարարել Մեծ Բրիտանիային և Ֆրանսիային: Այդ ժամանակ Բալբոն եղել է Իտալական Լիբիայի գեներալ-նահանգապետը և Հյուսիսային Աֆրիկայում իտալացի զինվորների գլխավոր հրամանատարը (ASI): Նա դարձել է դեպի Եգիպտոս պլանավորված ներխուժման պատասխանատուն: Ֆրանսիայի հանձնվելուց հետո Բալբոն ղեկավարել է իտալական 5-րդ բանակի տեղափոխումը Թունիսի սահմանից դեպի Եգիպտոսի սահման: Բալբոն այնուամենայնիվ ծրագիր էր կազմել Եգիպտոս ներխուժել 1940 թվականի հուլիսի սկզբին:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականի հունիսի 28-ի գիշերը Բալբոն Դերնա քաղաքից մեկնել էր Տորբուկ` SM.79 ռմբակոծիչով: Թռիչքի նպատակը պարզ հայտնի չի եղել: Հնարավոր էր, մարշալը ցանկացել էր ստուգել առաջատար դիրքերը և միաժամանակ հետախուզություն իրականացնել մոտակա քաղաքի տարածքում: Նրան ուղեկցել էր նմանատիպ ինքնաթիռ՝ Ֆելիչե Պորրոյի գլխավորությամբ: Տորբուկի օդանավակայաններից մեկում՝ թռիչքի ժամանակ օդաչուները ծուխ են տեսել: Դա պայմանավորված էր օդանավակայանի վրա բրիտանական ռմբակոծիչների հարվածներով: Վայրէջքը իրականացվել էր 700 մետր բարձրության վրա՝ 300 մետրի փոխարեն (դա եղել է ծովային ուժերի պահանջը): Իր և ուղեկցող ինքնաթիռներում չեն եղել ռադիոսարքեր, և նրանք չեն կարողացել կապ հաստատել ներքևում գտնվողների հետ: Օդանավակայանին տեղեկացրել էին մարշալի ժամանման մասին, բայց կապը օդանավակայանի և մարշալի միջև ընդհատվել էր անգլիացիների հարձակման պատճառով:

Առափնյա հակաօդային պաշտպանության մարտկոցների վրա բացակայում էին նույնիսկ հեռադիտակները, իսկ անձնակազմը թույլ էր վարժված՝ ճանաչելու թիրախների տարբեր տեսակները: Նույն վիճակն էր եղել օդանավակայանի մարտկոցների վրա: Դեպի վայրէջքի վայր հասնող մի քանի ռմբակոծիչներ կրակ էին բացել դեպի օդանավը: Նույն ուղղությամբ կրակ էին բացել նաև սուզանավերի վրա գտնվող հրանոթները և գնդացիրները: Առաջին կրակոցներից հետո կրակ էին բացել Հակաօդային պաշտպանության բոլոր հնարավոր միջոցներից: Առաջնորդի ինքնաթիռը հարված էր ստացել բաքի վրա, բռնկվել էր և ընկել նավահանգստի ափին։ Բալբոի հետ միասին մահացել էին նաև անձնակազմի երեք անդամները և հինգ ուղևորները: Բալբոյի ճանաչել են ատամի ծեփապատճենով։ Հունիսի 29-ից Իտալիայում 5 օր ազգային սուգ է հայտարարվել։

Բալբոյի ինքնաթիռին հետևող Ֆելիչե Պորրոյի ինքնաթիռը նույնպես հարվածներ է ստացել, բայց նրան հաջողվել էր վայրէջք կատարել հարևան Ain el-Gazala ավանի օդանավակայանում։

Բալբոյի մահից երկու օր անց բրիտանական ինքնաթիռը իտալական դիրքերի վրա պարաշյուտով ցած է նետել դափնեպսակ՝ ցավակցական գրությամբ՝ «Բրիտանական օդուժը անկեղծորեն սգում է Մարշալ Բալբոյի մահը: Մեծ առաջնորդ և քաջ օդաչու, որի ճակատագիրը դժբախտ ավարտ ունեցավ»: Գրությունը ստորագրվել է բրիտանացի մարշալ Արթուր Լոնգմորի կողմից:

Մարշալ Բալբոյի մահվան պաշտոնական հետաքննությունը իրականացվել է, ըստ երևույթին, անվանական: Գեներալ Պորրոն նշել է, որ նրան նույնիսկ չեն կանչել վկայության: Այդպես նա նշել է, որ ոչ ոք չի պատժվել և նույնիսկ նկատողություն չի ստացել՝ կապված հրամանատարի մահվան հետ: Դա կարելի է բացատրել Իտալիայի Գերագույն հրամանատարության դիրքորոշմամբ: Նրանք մտածել են, որ չարժե հոժարագրել այն փաստը, որ Բալբոյի ինքնաթիռը կործանվել է հենց իրենց զենիթային հրետանու կողմից[16] [17]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 http://collection.britishmuseum.org/id/person-institution/198674
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 British Museum person-institution thesaurus
  4. 4,0 4,1 4,2 Servizio Bibliotecario Nazionale — 1985.
  5. 5,0 5,1 5,2 Swartz A. Open Library — 2007.
  6. 6,0 6,1 6,2 20th century press archives — 1908.
  7. 7,0 7,1 7,2 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 National Archives Identifier
  9. 9,0 9,1 9,2 CONOR
  10. 10,0 10,1 10,2 Faceted Application of Subject Terminology
  11. 11,0 11,1 11,2 Brockhaus Enzyklopädie
  12. http://journals.cambridge.org/article_S0020743804362045
  13. http://muse.jhu.edu/journals/french_historical_studies/v023/23.2kennedy.html
  14. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/714004485
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 https://storia.camera.it/deputato/italo-balbo-18960606
  16. Dr. Nicholas La Bianca Growing Up Under Fascism in a Little Town in Southern Italy. — Xlibris Corp., 2009. — P. 111. — 254 p. — ISBN 1441570608
  17. Джаспер Ридли Глава 34. Война между кровью и золотом. // Муссолини / пер. Е. Ф. Левина. — М.: Аст, 1999. — 446 с.: ил. — (Всемирная история в лицах). — ISBN 5-237-03392-X

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]