Իվան Իլյիչի մահը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իվան Իլյիչի մահը
Смерть Ивана Ильича
Death of Ivan Ilyich title page.jpg
Տեսակվիպակ, նովել և գրական ստեղծագործություն
Ժանրվեպ
ՀեղինակԼև Տոլստոյ
ԵրկիրFlag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական կայսրություն
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1882
Հրատարակություն1886
Смерть Ивана Ильича

«Իվան Իլյիչի մահը» (ռուս.՝ «Смерть Ивана Ильича»), Լև Տոլստոյի վիպակներից, որի վրա նա աշխատել է 1882-1886 թթ: Ստեղծագործությունում նկարագրվում է դատական պաշտոնյայի տանջալից մահը: Տոլստոյի վիպակը իր գրական ձևով լայնորեն ճանաչում ունի համաշխարհային գրականության ոլորտում:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիպակի սկզբում պաշտոնյաները քննարկում են իրենց գործընկերոջ՝ Իվան Իլյիչ Գոլովինի մահվան լուրը: Նրանցից յուրաքանչյուրը մտածում է, թե ինչ օգուտ կարող է քաղել այդ մարդու մահվանից: Ընդգծելով «կենդանի դիակների» եսասիրությունը, «ձգտելով ապրել կյանքը գեղեցիկ և արժանապատիվ», հեղինակը խնամքով է վերաբերում Իվան Իլյիչի հիվանդության և մահվան մասին նատուրալիստական պատմվածքին: Իվան Իլյիչի կյանքի անցյալ պատմությունը ամենապարզ և ամենասարսափելին էր: Հեղինակը նկարագրում է իր հերոսի «պատշաճ և հաճելի» կյանքի պատմությունը, որի գագաթնակետը դարձավ նրա կողմից մի հիանալի բնակարանի ձեռքբերումը, կահավորված նուրբ ոճով: Փորձելով ցույց տալ պաստառագործին, թե ինչպես պետք է կախել վարագույրը, Իվան Իլյիչը ընկնում է սանդուղքից: Այդ ընկնելը դառնում է նրա հիվանդության սկիզբը, սկզբնական շրջանում դա վերածվեց բութ ցավերի: Ժամանակի ընթացքում ցավը ուժեղացավ, սակայն այդպես էլ ախտորոշումն անհայտ մնաց: Իվան Իլյիչի մահը վերածվեց նրա հոգու զարթոնքի: Բաց թողնելով հոգին, նա իր առաջ տեսնում է լույս և զգում է անկեղծ երջանկությունը: Նրա հոգու ընկերը դեպի իրական կյանք դառնում է Գերասիմը, որը լրացնում է ժողովրդի կողմից Տոլստոյի հերոսների պատկերասրահը, և որոնք ավելի մոտ են բնության հետ (Պլատոն Կարատաևը «Երեք մահ» պատմվածքից): Վ. Վ. Նաբոկովն ավարտին հայտնաբերել է բուդդիզմի արձագանքներ: Ամեն ինչ տեղի է ունենում ինչպես կախարդական հեքիաթում, որտեղ հրեշը վերածվում է արքայազնի և ամուսնանում է գեղեցկուհու հետ, իսկ հավատը շնորհվում է հոգևոր նորացման համար:

Նախատիպը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխավոր հերոսի նախատիպը համարվում է Տուլայի դատախազ Իլյա Իլյիչ Մեչնիկովը, որի մեջ Տոլստոյը տեսնում էր վերադաս մարդու բոլոր հատկանիշները: Ծանր հիվանդ Մեչնիկովը շրջապատին զարմացնում էր «իր ապարդյուն անցկացրած կյանքի մասին» խոսակցություններով, նրա հայտնի եղբայրը՝ Իվան Իլյիչը ենթադրում է, որ իր վիպակում Տոլստոյը «տվել է մահվան ճշգրիտ նկարագրություն»:

Կարծիքներ և գնահատականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Այս ստեղծագործությունը Տոլստոյի ամենապայծառ, ամենակատարյալ և ամենաբարդ ստեղծագործությունն է» - Վ. Վ. Նաբոկով[1]:
  • «Ոչ մի ժողովրդի մոտ, աշխարհում ոչ մի տեղ չկա այսպիսի հիանալի ստեղծագործություն: Ամեն ինչ փոքր է, քիչ է համեմատած այս 70 էջերի հետ» - Վլադիմիր Ստասով [2]:
  • «Խոսել Իվան Իլյիչի մահվան մասին և հիանալ նրանով տեղին չէ: Դա մի այնպիսի բան է, որը դադարել է արվեստ լինել, այլ պարզապես ստեղծագործություն է» - Իվան Կրամսկոյ[3]
  • «Կարդացել եմ «Իվան Իլյիչի մահը»: Ավելի քան վստահ եմ, որ Տոլստոյը մեծագույն արվեստագետներից է: Նա միայնակ բավական է, որպեսզի ռուս ազգը երբեք ամոթից չխոնարհի գլուխը, երբ նրա առաջ հաշվի են առնում այն ամենը, ինչ տվել է Եվրոպան...» [4]- Պյոտր Չայկովսկի
  • «Ամեն մի բժիշկ պետք է ուշադրությամբ կարդա այս պատմվածքը, որից այս թեմայով ավելի հզոր չկա համաշխարհային գրականության մեջ, և նրա առաջ կբացահայտվեն այն սարսափն ու կասկածանքը, որը զգում են քաղցկեղով հիվանդները» [5] - Ա. Տ. Լիդսկի
  • «Ես ուշադրությամբ կարդացել եմ «Իվան Իլյիչի մահը»: Ոչինչ միայն ձանձրալի հետաքրքրասիրությունից չեմ զգացել: Փաստն այն է, որ սովորական մարդուն հերոսացնելն հաջողության չի կարող հասնել: Նա արժանի չէ որևէ կարեկցանքի կամ անակնկալի: Հետևաբար ձախողվում է» [6] - Էդուարդ Լիմոնով

Վեպի երկրպագուներից են համարվում նաև Իվան Բունինը, Յուրի Տրիֆոնովը, Խուլիո Կորտասար, Էքզիստենցիալիզմի դասականները:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. В. В. Набоков. «Лекции по русской литературе». М., «Независимая газета», 1998. Стр. 309.
  2. Лев Толстой и В. В. Стасов. Переписка. 1878—1906. Л., 1929, с. 74.
  3. И. Н. Крамской. Письма в двух томах. М., 1966, т. 11, с. 260.
  4. «Дневники П. И. Чайковского, 1873—1891», М., 1923, с. 211.
  5. А. Т. Лидский. «Смерть, болезнь и врач в художественных произведениях Л. Н. Толстого» — «Русская клиника», 1929, XI, 6, 8—9
  6. Лимонов. Священные монстры.