Իվանե Ջավախիշվիլի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իվանե Ջավախիշվիլի
վրաց.՝ ივანე ჯავახიშვილი
Ivane Javakhishvili.jpg
Ծնվել էապրիլի 11 (23), 1876
Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել էնոյեմբերի 18, 1940(1940-11-18)[1] (64 տարեկանում)
Թբիլիսի, ԽՍՀՄ[1]
ԳերեզմանԹբիլիսի
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of Georgia (1918–1921).svg Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ազգությունվրացի
Մասնագիտությունպատմաբան և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան
Գործունեության ոլորտպատմություն
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Ռուսական կայսերական հնագիտական միություն
Ալմա մատերՍանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի արևելյան ֆակուլտետ
Գիտական ղեկավարՆիկողայոս Մառ
Եղել է գիտական ղեկավարՆիկոլայ Բերձենիշվիլի, Գիորգի Չիտաիա և Շալվա Ամիրանաշվիլի
Հայտնի աշակերտներՍուրեն Երեմյան
ՊարգևներՍտալինյան մրցանակ և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Ivane Javakhishvili Վիքիպահեստում

Ջավախիշվիլի Իվանե Ալեքսանդրի (վրաց.՝ ივანე ჯავახიშვილი, ապրիլի 11 (23), 1876, Թիֆլիս - նոյեմբերի 18, 1940, Թբիլիսի), վրացի խորհրդային պատմաբան, բանասեր, արևելագետ, հայագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի բանասիրության բաժինը (1899)։ Աշակերտել է Նիկողայոս Մառին (հայագիտություն), Վ․ Ժուկովսկուն (իրանագիտություն), Պ․ Կոկովցովին (սեմագիտություն)։ 1902-1917 թթ. նույն համալսարանի հայ-վրացական բանասիրության ամբիոնի պրիվատդոցենտ (դասախոսել է «5-րդ դարի Հայաստանի հասարակական կառուցվածքը», «Հայ-վրացական պատմաիրավական հուշարձաններ», «Անի քաղաքի պատմություն» և այլ թեմաներով)։

1911 թ. այցելել է Հայաստան (եղել է Անիում

1918 թվականին Իվանե Ջավախիշվիլին Թիֆլիսի համալսարանը հիմնադրած անվանի գիտնականների նախաձեռնող խմբի մեջ էր: Ինքնաբացարկ հայտնելով համալսարանի ռեկտորի ընտրության ժամանակ՝ ընտրվել է միակ՝ փիլիսոփայության ֆակուլտետի դեկան, շուրջ մեկ տարի անց ռեկտորի պաշտոնում փոխարինել Պյոտր Մելիքիշվիլուն: 1926 թվականին, երբ իբր արձագանքելով Վրաստանում 1924 թվականի օգոստոսին տեղի ունեցած ապստամբական խռովություններին՝ կոմունիստները կադրային զտումներ են ձեռնարկել, Ջավախիշվիլուն, որպես ոչ մարքսիստի, հեռացրել են համալսարանի ռեկտորի պաշտոնից:Դրանից տասը տարի անց էլ՝ 1936 թվականի մարտի 23-ին, զրկել են համալսարանում դասախոսելու հնարավորությունից՝ պատճառաբանելով, թե վրաց ազգի պատմությունը չի ցանկանում մեկնաբանել պատմական մատերիալիզմի սկզբունքներին համապատասխան[2]:

Իվանե Ջավախիշվիլին մինչև 1925 թվականը եղել է վրացական պատմա-ազգագրական ընկերության նախագահը: 1937 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը ղեկավարել է Վրաստանի Շոթա Ռուսթավելու անվան ազգային թանգարանը և Մցխեթի հնագիտական արշավախումբը: Հանկարծամահ է եղել 1940 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Թբիլիսիի համալսարանի բակում (ըստ որոշ աղբյուրների՝ դասախոսության ժամանակ): Հուղարկավորվել է համալսարանի զբոսայգում[3]: Հետմահու արժանացել է ստալինյան մրցանակի (1947 թ.):

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակ է բազմաթիվ հիմնարար աշխատությունների («Վրաց ժողովրդի պատմություն»,1908-1949, «Վրաց իրավունքի պատմություն», 1928-1929, «Վրաստանի տնտեսական պատմություն», 1930-1934, «Վրաց երաժշտության պատմության հիմնահարցեր» 1938 թ.)։ Մեծ ներդրում ունի վրաց աղբյուրագիտության և օժանդակ գիտությունների զարգացման գործում («Պատմության խնդիրները, աղբյուրները և մեթոդները նախկինում և այժմ», 1916-1926, «Հին վրացական պատմական գրականությունը», 1916, «Վրացական հնագրությունը», 1926 և այլն)։ Զբաղվել է նաև Կովկասի ժողովուրդների ծագման խնդիրներով («Վրաց ժողովրդի պատմության ներածությունը», 1932

Իվանե Ջավախիշվիլու գիտական հոդվածների ու մենագրությունների թիվն անցնում է 170-ից:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվանե Ջավախիշվիլու անունը շնորհվել է Թբիլիսիի պետական համալսարանին, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտին և Թբիլիսիի այն փողոցին, որի վրա գտնվել է նրա բնակարանը[4][5]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Akaki Surguladze (1976), "Ivane Javakhishvili (1876–1940)"
  • Sergo Jorbenadze (1986), Life and Works of Ivane Javakhishvili, Publishing House of the Tbilisi State University, 611 pp. (In Georgian)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png