Իսմայիլ I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Իսմայիլ I
Shah Ismail I.jpg
Ծնվել է՝ հուլիսի 17, 1487({{padleft:1487|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1]
Ծննդավայր Արդեբիլ, Կենտրոնական շրջան, Արդաբիլ, Իրան[2]
Մահացել է՝ մայիսի 23, 1524({{padleft:1524|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1] (36 տարեկանում)
Վախճանի վայր Արդեբիլ, Կենտրոնական շրջան, Արդաբիլ, Իրան[2]
Արդեբիլ
Քաղաքացիություն Սեֆյան Պարսկաստան
Տոհմ Սաֆավիյաններ
գերիշխան, բանաստեղծ և գրող
Հայր Shaykh Haydar
Մայր Halima
Երեխաներ Tahmasp I, Elkas Mirza և Sam Mirza
Կրոնական հավատքներ իսլամ

Իսմայիլ I (հուլիսի 17, 1487({{padleft:1487|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1], Արդեբիլ, Կենտրոնական շրջան, Արդաբիլ, Իրան[2] - մայիսի 23, 1524({{padleft:1524|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1], Արդեբիլ, Կենտրոնական շրջան, Արդաբիլ, Իրան[2]), Իրանի շահ 1502-ից։ Սեֆյանների դինաստիայի հիմնադիրը։ Արդաբիլի շեյխ Աեֆի-էդ-Գինի սերունդներից։ Կըզլբաշ ցեղերի օժանդակությամբ գրավել է Ադրբեջանը և 1502-ին Թավրիզում հռչակել կըզլբաշների պետության հիմնադրումը։ 1503—1510-ին իրեն է ենթարկել Հայաստանը, ամբողջ Իրանը, արաբական Իրաքը, Միջին Ասիայի մի մասը։ Շիիզմը հայտարարել է պետական կրոն և թշնամական դիրք գրավել Թուրքիայի նկատմամբ։ 1514-ին Չալդրանի ճակատամարտում Իսմայիլի պարտությունից հետո Հայաստանի արևմտյան. մասը, Քրդստանը և Իրաքը անցել են Թուրքիային։ Հալածելով սուննի մուսուլմաններին՝ համեմատաբար մեղմ է եղել քրիստոնյա հպատակների նկատմամբ, հաստատել է հայոց եկեղեցու հողատիրական իրավունքներն ու հարկային արտոնություններ շնորհել հայ հոգևորականությանը։ Իսմայիլ հովանավորել է ներքին և արտաքին առևտրի, արհեստների զարգացումը, գիտության և արվեստի գործիչներին։ Մեզ հասել է Իսմայիլի պարսկական և ադրբեջանական բանաստեղծությունների դիվանը՝ «Խաթայի» ստորագրությամբ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 398 CC-BY-SA-icon-80x15.png