Իսկրա (պարբերաթերթ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իսկրա թերթ

Իսկրա («ռուս.՝ Искра», «Կայծ»), Լենինի ստեղծած համառուսական քաղաքական, մարքսիստական առաջին անլեգալ պարբերաթերթը։ Լույս է տեսել 1900—1905֊ին։ խմբագրավայրը՝ Մյունխեն (1900-1902), Լոնդոն (1902), ժնև (1903—1905)։ Տպագրվել է Լայպցիգում։ Սկզբում ամսաթերթ էր, 1902-ից՝ երկշաբաթաթերթ։ Թերթի նպատակն էր հաղթահարել ռուս, սոցիալդեմոկրատիայի գաղափարական մասնատվածությունը, համախմբել տեղական կազ- մակերպություններն ու խմբակները, ձերբազատել դրանք օպորտունիստական տարրերից։

Խմբագրության կազմում էին Լենինը, Գ. Պլեխանովը, Լ. Մարտովը, Պ. Աքսելրոդը, Վ. Զասուլիչը և Ա. Պռտրեսովը։ Լենինն էր մշակում թերթի յուրաքանչյուր համարի պլանը, գրում շատ հոդվածներ, հեղինակներ գտնում և հոգում թերթը Ռուսաստան առաքելու գործը։ «Իսկրա»-ի հրատարակմանն աջակցել են Կ. Ցետկինը, Ա. Բրաունը, Ցու. Մարխլեսկին, Կ. Կվելչը։ խմբագրությունը հրատարակել է նաե «Զարյա» ամսագիրը, գրքեր, բրոշյուրներ, թռուցիկներ։ Թերթի մշտական բաժիններն էին «Կուսակցությունից», «Մեր հասարակական կյանքից», «Բանվորական շարժման խրոնիկա և նամակներ գործարաններից ու ֆաբրիկաներից», «Գյուղից», «Արտասահմանյան տեսություն», «Փոստարկղ»: Բնաբան էր վերցված դեկաբրիստների «Կայծից բոց կբռնկվի» (ռուս.՝ Из искры восгорится пламя) ասույթը։

Լուսաբանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Իսկրա»-ն լուսաբանել է Ռուսաստանի ներքին կյանքը, օգնել բանվորներին, գյուղացիներին և առաջավոր մտավորականությանը ճիշտ կողմնորոշվելու երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններում, մերկացրել ցարիզմը։ Հեղափոխական մարքսիստական տեսությունը պաշտպանել է օպորտունիզմից, պայքարել բուրժ. լիբերալիզմի և էսեռների, մանրբուրժուական գաղափարների, նացիոնալիզմի, ազգային երկպառակության, գաղութակալության դեմ։ Ջատագովել է պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմը, լուսաբանել միջազգային բանվորական և ազգային ագատագրական շարժումները, պրոպագանդել դեմոկրատական մշակույթն ու առաջադիմական, հեղափոխական գրականությունը։ «Իսկրա» -ի գործունեությունն ուղղված էր հեղափոխական կուսակցություն ստեղծելու նպատակին։ 1902-ին Սամարայում հիմնադրվում է «Իսկրա» -ի ռուս, կազմակերպության բյուրոն՝ ռուս, մարքսիստների գաղափարական և կազմակերպչական կենտրոնը, ստեղծվում են թերթի գործակալական ցանց և իսկրայական խմբեր, որոնք հետագայում դարձան բոլշևիկյան կուսակցության միջուկը։ ՌՍԴԲԿ-ի II համագումարը նշել է «Իսկրա»-ի բացառիկ դերը կուսակցության ստեղծման գործում, այն հայտարարել ՌՍԴԲԿ-ի կենտրոնական օրգանը, ընտրել խմբագրություն, որի կազմում էին Լենինը, Պլեխանովը U Մարտովը։ Սակայն Լենինի ե, մյուս կողմից՝ Պլեխանովի ու Մարտովի միջև ծագած սկզբունքային հակադրության պատճառով Լենինը դուրս եկավ «Իսկրա» -ի խմբագրության կազմից։ 53-րդ համարից «Իսկրա»-ն դադարեց հեղափոխական մարքսիզմի մարտական օրգանը լինելուց և դարձավ օպորտունիստ- մենշևիկյան։ Թերթի հրատարակումը դադարեց 1905-ին, 112-րդ համարից։

Իսկրան բոլշևիկյան մամուլի ակունքներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լենինյան «Իսկրա»-ի գործունեությամբ է պայմանավորված բոլշևիկյան հայ պարբերական մամուլի ստեղծումը։ «Իսկրա» և նրա հրատարակությունները տարածվել են Երևանում, Ալեքսանդրապոլում (Լենինական), Ջալալօղլիում (Ստեփանավան), Կարսում և այլուր։ Լենինյան «Իսկրա»-ն լայնորեն լուսաբանել է Անդրկովկասի (մասնավորապես Հաղպատի) հեղափոխական իրադարձությունները, մեծ տեղ հատկացրել բանվորական շարժումներին։ Լենինը «Իսկրա» -ի 33-րդ համարում անդրադարձել է «Պրոլետար» թերթում տպագրված «Հայ սոցիալդեմոկրատների միության» մանիֆեստին, ընդգծել նրանում ազգային հարցի ճիշտ դրվածքը։ Լենինյան «Իսկրա» -ի գործունեությանն ակտիվ մասնակցել են Բոգդան Կնունյանցը և Ստեփան Շահումյանը։