Իսլամ շահ

Իսլամ շահ
Ծնվել է՝	1510
Մահացել է՝	նոյեմբերի 22, 1554
Տոհմ	Sur?
Հայր	Sher Shah Suri?
Երեխաներ	Firuz Shah Suri?
Հավատք	իսլամ

Իսլամ շահ (ի ծնե՝ Ջալալ Խան, անգլ.՝ Islam Shah Suri, 1510 - նոյեմբերի 22, 1554)^[1], Սուրիդների դինաստիայից Դելիի սուլթան (1545-1554 թվականներ), սուլթան Շեր շահի երկրորդ որդին: Նրա մահից կարճ ժամանակ անց Սուրիդների պետությունը անկում է ապրել և Մեծ մողոլները Հնդկաստանի հյուսիսում վերադարձել են իշխանության:

Գալով իշխանության

Ջալալ խանը փուշթուն զորավարի երկրորդ որդին է եղել, որը դարձել է Հյուսիսային Հնդկաստանի սուլթան՝ Շեր շահ անունով: Շեր շահի մահից հետո ազնվականությունը Ջալալ խանին հռչակել է սուլթան, քանի որ նա ավելի կարողունակ է եղել, քան իր ավագ եղբայր Ադիլ խանը, որը ժառանգորդ է նշանակվել Շեր շահի կենդանության օրոք: Ջալալ խանը նաև առավելություն է ունեցել առ այն, որ Շեր շահի մահվան պահին ավելի մոտ է եղել հոր ռազմական ճամբարին, քան Ադիլ խանը^[2]։

Ըստ Ֆարիշթայի՝ Ջալալ խանը թագադրվել է հիջրեթի տարում՝ 952 թվականի Ռաբի ալ-Ավվալ ամսվա 15-ին (1545 թ. մայիսի 25) Իսլամ շահի անունով կոչվող Կալինջար ամրոցում, որի գրոհի ժամանակ մահացել է նրա հայրը։ Դրանից հետո Իսլամ շահը հոր բանակի գլխավորությամբ վերադարձել է Ագրա, որտեղ էլ վերաթագադրվել է^[2]:

Գալով իշխանության՝ Իսլամ շահը նախևառաջ որոշել է վերացնել իր ավագ եղբորը՝ գահի օրինական հավակնորդին։ Ինչպես վկայում է Ֆարիշթան, նոր սուլթանը կարողացել է համոզել Ադիլ խանին գալ Ագրա՝ սուլթանության տարածքի մի մասը իրեն փոխանցելու պատրվակով։ Հայտնվելով Ագրայում՝ Իսլամ շահի լիակատար իշխանության ներքո, որը եղբորը վստահեցրել է իր հավերժական բարեկամության մեջ և նույնիսկ առաջարկել է նրան զբաղեցնել հոր գահը, Ադիլ խանը իմաստուն կերպով հրաժարվել է գահի նկատմամբ իր օրինական իրավունքներից և պաշտոնապես ճանաչել է Իսլամ շահին որպես սուլթան։ Դրանից հետո Ադիլ խանին թույլատրվել է լքել Ագրան, բայց երկու ամիս անց Իսլամ շահը ուղարկել է իր ներքինիներից մեկին՝ Ադիլ խանին ձերբակալելու և ոսկե շղթաներով Ագրա բերելու հրամանով։ Իմանալով այդ մասին՝ Ադիլ խանը փախել է Մևատ՝ Խովաս խանի մոտ։ Բացահայտ ապստամբություն բարձրացնելով՝ Խովաս խանը և Ադիլ խանը՝ իրենց զորքերի գլխավորությամբ տեղափոխվել են Ագրա։ Ագրայի մատույցներում Ադիլ խանի բանակը պարտվել է Սիկրիի ճակատամարտում, Ադիլ խանը փախել է Պատնա, նրա հետագա ճակատագրի մասին ոչինչ հայտնի չէ^[2]^[3]:

Գահակալում

Իսլամ շահը հաջողությամբ պայքարել է ապստամբ աֆղան էմիրների դեմ՝ առաջին հերթին հաղթելով իր եղբոր՝ Ադիլ խանի կողմնակիցներին։ Ապստամբությունների ճնշումը և խաղաղության հաստատումը Իսլամ շահի պետությունում շարունակվել է մինչև 1548 թվականը^[2]: Այս ժամանակահատվածում նա արշավանք է ձեռնարկել՝ Գախարների փենջաբական ցեղը նվաճելու համար, ինչպես նաև ամրապնդել է իր նահանգի արևմտյան սահմանները Քաշմիրի շրջանում^[1]^[2]:

Ֆարիշթայի վկայությամբ՝ 1548 թվականին Մեծ մողոլ Հումայունը փորձել է վերագրավել Հյուսիսային Հնդկաստանը և անցնել Ինդոսը։ Սակայն իմանալով, որ Իսլամ շահը հզոր հրետանիով զինված մեծ բանակ ունի, Հումայունը նահանջել է Քանդահար։ Այնուհետև Իսլամ շահը Գվալիորը դարձրել է իր նստավայր^[2]:

Իսլամ շահը, չվստահելով հոր բարձրաստիճան պաշտոնյաներին, վերաբաշխել է իր ջագիրդարների հողային կալվածքները՝ դրանք հանձնելով նրանց, որոնք իրենց պաշտոններով պարտական են եղել անձամբ իրեն^[3]: Իր դեմ մի քանի մահափորձերի ենթարկվելուց հետո, Իսլամ շահը դարձել է կասկածամիտ և բռնակալ կառավարիչ՝ մահապատժի ենթարկելով իր շատ մտերիմ գործընկերներին, որոնց կասկածել է դավադրության մեջ^[2]:

Իսլամ շահի օրոք մահդականների կրոնամեսիական շարժումը լայն տարածում է գտել՝ լայն աջակցություն ստանալով ոչ միայն գյուղական բնակչության, այլև քաղաքների, այդ թվում՝ հոգևորականության և շեյխերի շրջանում: Նրանց հաղթելով՝ Իսլամ շահը լուրջ հարված է հասցրել այս շարժմանը, սակայն որոշ ժամանակով միայն թուլացրել է այն՝ չկարողանալով լիովին վերացնել^[4]:

Ինչպես իր հայրը՝ Շեր շահը, Իսլամ շահը նույնպես մեծ ուշադրություն է դարձրել իր նահանգում առևտրային ճանապարհների զարգացմանն ու կատարելագործմանը: Ֆարիշթայի խոսքերով՝ նա հրամայել է Շեր շահին կառուցել միջանկյալ քարավաններ Բենգալիայից մինչև Ինդոս կառուցված քարավանսարայների միջև^[2]:

Մահ

Սուլթան Իսլամ շահը մահացել է կյանքի ծաղկման շրջանում՝ 1554 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ ուռուցքից (ըստ Ֆարիշթայի՝ խուղակից^[2]), որը ժողովուրդը համարել է աստվածային պատիժ՝ Մահդիստական շարժման կողմնակիցների նկատմամբ իր կողմից կիրառված հալածանքների համար^[5]:

Իսլամ շահին հաջորդել է նրա 12-ամյա որդին՝ Ֆարուզ շահը, որը թագադրումից մեկ ամիս անց նրա զարմիկ Մուբարիզ Խան Սուրին սպանել է նրան, որը գահը զբաղեցրել է Մուհամմադ Ադիլ շահ անվամբ^[3]^[2]: Իսլամ շահի մահը և նրա որդու՝ Ֆարուզ շահի սպանությունը ծառայել են որպես ազդակ Իսլամ շահի ռազմական առաջնորդների և հարազատների միջև ներքին պատերազմ սկսվելու համար, որի արդյունքում Սուրիդների դինաստիան կորցրել է իշխանությունը Հյուսիսային Հնդկաստանի վրա մեկ տարուց էլ պակաս ժամանակում^[1]:

Ծանոթագրություններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 История Востока, 2000, էջ 154
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 Ferishta, 2006
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Рыжов, 2004, էջ 437
↑ История Востока, 2000, էջ 161
↑ Советская историческая энциклопедия. Т. 6 ИНДРА—КАРАКАС. М. 1965. С. 341.

Գրականություն

История Востока. Т. III. Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв. (главная редколлегия под председательством Р.Б.Рыбакова). — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2000. — С. 154, 161. — 696 с. — (Научное издание). — ISBN 5-02-018102-1
Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток. XV—XX вв.. — М.: Вече, 2004. — 544 с.
Советская историческая энциклопедия. Т. 6 ИНДРА—КАРАКАС. — Москва: «Советская энциклопедия», 1965. — С. 341.
Mahomed Kasim Shah History of the Rise of Mahommedan Power in India. Vol. 2. — Adam Publishers, 2006. — ISBN 8174355006

[История_Востока—2000——154-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 История Востока, 2000, էջ 154

[Ferishta—2006——-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 Ferishta, 2006

[Рыжов—2004——437-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Рыжов, 2004, էջ 437

[История_Востока—2000——161-4] История Востока, 2000, էջ 161

[5] Советская историческая энциклопедия. Т. 6 ИНДРА—КАРАКАС. М. 1965. С. 341.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]