Իռլանդիայի աշխարհագրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իռլանդիայի աշխարհագրություն
Ireland (MODIS).jpg
Տեսակաշխարհագրական դիրքի աշխարհագրություն
ԵրկիրFlag of Ireland.svg Իռլանդիա և Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Կազմված էgeography of Ireland? և geography of Northern Ireland?

Իռլանդիա ( իռլանդերեն՝ Éire, անգլ.՝ Ireland, լատ.՝ Hibernia), կղզային երկիր Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսում, գտնվում է Եվրոպայի երրորդ ամենամեծ կղզում, այն Բրիտանիական երկու ամենամեծ կղզիներից ամենաարևմտյանն է։

Ֆիզիկա–աշխարհագրական բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իռլանդիան գտնվում է 6° 20'-10° 20' արմ․ երկ և 51° 25'-55° 23' հս․ լ (հյուսիսային ծայրակետը Մալինի հրվանդան)[1]։ Արևելքից ափերը ողողում են Իռլանդական ծովը, ինչպես նաև Սուրբ Գեորգիի և Հյուսիսային նեղուցները, արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից ՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը։ Ձգվածությունն արևմուտքից արևելք՝ մոտ 300 կմ է, հյուսիսից հարավ՝ մոտ 450 կմ։

Ընդհանուր մակերեսը՝ 70.279 կմ²։ Ափագծի երկարությունը՝ 1.488 կմ է։ Ամենաբարձր կետը Կարրանտուիլ (Carrauntoohil) լեռն է՝ 1,041 մ։

Մեծ Բրիտանիայի հետ սահմանի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 360 կմ։

Ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իռլանդիայի ափերը (հատկապես հյուսիսում, հարավում և արևմուտքում) ժայռոտ են, խիստ մասնատված են ծովախորշերով, որոնցից ամենամեծը՝ Գելվեյը, Շաննոնը, Դինգլը և Դոնեգալը արևմուտքում, Լոֆ Ֆոյլը՝ հյուսիսում։ Իռլանդիայի ափերին կան բազմաթիվ ժայռոտ կղզիներ[2]։

Մակերեսը հիմնականում հարթավայրային է, ներքին տարածքները զբաղեցնում է Կենտրոնական ցածրադիր շրջանը, որը տարածվում է դեպի կղզու ափեր՝ դեպի արևմուտք և արևելք։ Կղզու մատույցներում կան ցածր լեռներ (ամենաբարձր կետը ՝ Կարանտուիլ լեռը, 1041 մ) և սարահարթ (ամենամեծը՝ Անտրիմ, հյուսիս-արևելքում)։

Ներքին ջրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան շատ գետեր և լճեր։ Գետերից ամենակարևորը՝ Շաննոն գետն է։ Մյուս խոշորներից են՝ Լի, Բլեքվոթեր, Շուր, Նոր, Էռն, Բանն գետերը։ Բազմաթիվ լճերից են՝ Լոխ Նեյ, Լոխ Դերգ, Լոխ Մասկ, Կիլլարնի և այլ լճերը[3]։ Կենտրոնական շրջաններում տարածվում են ճահիճներ։ Իռլանդիայի տարածքով՝ արևմուտքից արևելք ուղղությամբ անցնում են մի շարք ջրանցքներ՝ Մեծ, Արքայական, Ուլտենսկ, Լոգանյան և այլ ջրանցքները։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերակշռում են տաք արևմտյան քամիները։ Կլիման չափավոր ծովային է՝ խոնավ, ձմեռը մեղմ է, ամառը`զով[4]։ Իր մեղմ կլիմայի պատճառով Իռլանդիան ամբողջ տարվա ընթացքում ծածկված է կանաչով, ինչի համար այն հայտնի է դարձել որպես Զմրուխտյա կղզի։

Դուբլինի օդանավակայանի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 16.6
(61.9)
15.3
(59.5)
21.3
(70.3)
20.5
(68.9)
23.4
(74.1)
25.1
(77.2)
27.6
(81.7)
28.7
(83.7)
23.9
(75)
21.2
(70.2)
18.0
(64.4)
16.2
(61.2)
28.7
(83.7)
Միջին բարձր °C (°F) 7.6
(45.7)
7.5
(45.5)
9.5
(49.1)
11.4
(52.5)
14.2
(57.6)
17.2
(63)
18.9
(66)
18.6
(65.5)
16.6
(61.9)
13.7
(56.7)
9.8
(49.6)
8.4
(47.1)
12.8
(55)
Միջին ցածր °C (°F) 2.5
(36.5)
2.5
(36.5)
3.1
(37.6)
4.4
(39.9)
6.8
(44.2)
9.6
(49.3)
11.4
(52.5)
11.1
(52)
9.6
(49.3)
7.6
(45.7)
4.2
(39.6)
3.4
(38.1)
6.0
(42.8)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −9.4
(15.1)
−6.2
(20.8)
−6.7
(19.9)
−3.7
(25.3)
−1.0
(30.2)
1.5
(34.7)
4.8
(40.6)
4.1
(39.4)
1.7
(35.1)
−0.6
(30.9)
−3.4
(25.9)
−10.1
(13.8)
−10.1
(13.8)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 69.4
(2.732)
50.4
(1.984)
53.8
(2.118)
50.7
(1.996)
55.1
(2.169)
56.0
(2.205)
49.9
(1.965)
70.5
(2.776)
66.7
(2.626)
69.7
(2.744)
64.7
(2.547)
75.6
(2.976)
732.7
(28.846)
Միջին օրական արևային ժամ 1.8 2.5 3.6 5.2 6.1 6.0 5.4 5.1 4.3 3.1 2.4 1.7 3.9
աղբյուր: [5]
Բելֆասթի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 13
(55)
14
(57)
19
(66)
21
(70)
26
(79)
28
(82)
29
(84)
28
(82)
26
(79)
21
(70)
16
(61)
14
(57)
29
(84)
Միջին բարձր °C (°F) 6
(43)
7
(45)
9
(48)
12
(54)
15
(59)
18
(64)
18
(64)
18
(64)
16
(61)
13
(55)
9
(48)
7
(45)
12
(54)
Միջին ցածր °C (°F) 2
(36)
2
(36)
3
(37)
4
(39)
6
(43)
9
(48)
11
(52)
11
(52)
9
(48)
7
(45)
4
(39)
3
(37)
6
(43)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −13
(9)
−12
(10)
−12
(10)
−4
(25)
−3
(27)
−1
(30)
4
(39)
1
(34)
−2
(28)
−4
(25)
−6
(21)
−11
(12)
−13
(9)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 80
(3.15)
52
(2.05)
50
(1.97)
48
(1.89)
52
(2.05)
68
(2.68)
94
(3.7)
77
(3.03)
80
(3.15)
83
(3.27)
72
(2.83)
90
(3.54)
846
(33.31)
Միջին օրական արևային ժամ 1 2 3 5 6 6 4 4 4 3 2 1 3.4
աղբյուր: [6]

Բուսականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարգագետիններ և հավամրգու մացառուտները (верещатники) հիմնական բուսականությունն է, որտեղ աճում են ինչպես հյուսիսային ալպյան բույսեր, այնպես էլ հարավային Եվրոպային բնորոշ տեսակներ (որպես կանոն՝ կղզու արևմուտքում)[7]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Geography of Ireland»։ web.archive.org։ 2009-11-24։ Վերցված է 2020-11-09 
  2. Davies Alistair, Sinfield Alan (2000)։ British culture of the postwar : an introduction to literature and society, 1945-1999։ Internet Archive։ London ; New York : Routledge։ ISBN 978-0-415-12810-0 
  3. «Frequently Asked Questions (FAQ’s)» (en-US)։ Վերցված է 2020-11-09 
  4. McCarthy G. D., Gleeson E., Walsh S. (2015)։ «The influence of ocean variations on the climate of Ireland»։ Weather (անգլերեն) 70 (8): 242–245։ ISSN 1477-8696։ doi:10.1002/wea.2543 
  5. «30 Year Averages – Dublin Airport»։ Met Éireann։ Met Éireann։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 December 2010-ին։ Վերցված է 23 January 2008 
  6. «Belfast, Northern Ireland – Average Conditions»։ BBC Weather Centre։ BBC։ Վերցված է 8 October 2009 
  7. «UK regional climates»։ Met Office (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-11-09