Իոսիպ Տիտո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իոսիպ Տիտո
Јосип Броз, Josip Broz
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
Ծնվել է մայիսի 7, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1]
Ծննդավայր Կումրովեց, Kingdom of Croatia-Slavonia, Ավստրո-Հունգարիա
Մահացել է մայիսի 4, 1980({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2] (87 տարեկանում)
Մահվան վայր Լյուբլյանա, Socialist Republic of Slovenia, ՀՍՖՀ[3]
Քաղաքացիություն Հարավսլավիայի Թագավորություն
Democratic Federal Yugoslavia
Flag of SFR Yugoslavia.svg ՀՍՖՀ
Ազգություն Խորվաթներ
Կրոն աթեիզմ
Կրթություն International Lenin School
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, կոմիսար, machinist և պետական գործիչ
Ամուսին Յովանկա Բրոզ, Հերտա Հաաս, Պելագիա Բելոուսովա և Lucija Bauer
Զբաղեցրած պաշտոններ Prime Minister of Yugoslavia, heads of state of Yugoslavia և Secretary General of the Non-Aligned Movement
Քաղաքական կուսակցություն Social Democratic Party of Croatia and Slavonia և Հարավսլավիայի կոմունիստների միություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ժողովրդական ազատագրության շքանշան Ազատության շքանշան «Հաղթանակ» շքանշան Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ Հաղթանակի և Ազատության մեդալ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի շքանշան Պարտիզանական խաչ Ջավահարլալ Ներույի պարգև Կառլ Մարքսի շքանշան Կառլ Մարքսի շքանշան Լենինի շքանշան Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ Հարավսլավիայի Ազգային Հերոս «Ժողովրդների բարեկամության աստղ» շքանշան I աստիճանի Սուվորովի շքանշան Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes Grand Cross of the Order of the Star of Romania Ռազմական մեդալ «Մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ Order of the Nile Order of the People's Hero Order of the Cross of Grunwald, 1st class Honorary doctor of the University of Zagreb Grand Collar of the Order of Prince Henry և Կարմիր Դրոշի շքանշան
Անդամություն Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Մակեդոնիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիա, Սլովենական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա և Anti-Fascist Council of the People's Liberation of Yugoslavia
Երեխաներ Mišo Broz և Žarko Broz
Ստորագրություն
Tito signature.svg
Josip Broz Tito Վիքիպահեստում

Իոսիպ Տիտո (մայիսի 7, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1], Կումրովեց, Kingdom of Croatia-Slavonia, Ավստրո-Հունգարիա - մայիսի 4, 1980({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2], Լյուբլյանա, Socialist Republic of Slovenia, ՀՍՖՀ[3]), հարավսլավական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ, ՀՍՖՀ պետական և քաղաքական գործիչ, մարշալ (1943), Հարավսլավիայի ժողովրդական կրկնակի հերոս (1944, 1972), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1950)։

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1910 թվականին մտել է Հորվաթիայի և Սլավոնիայի կուսակցության մեջ, մասնակցել է բանվորական և արհմիութենական շարժմանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին հակապատերազմական պրոպագանդայի համար ձերբակալվել և ուղարկվել է ռազմաճակատ։ 1915 թ. վիրավորվել և գերի է ընկել Ռուսաստանում։ 1917 թ. մասնակցել է ժամանակավոր կառավարության դեմ Պետրոգրադի հուլիսյան ցույցին, ձերբակալվել և աքսորվել է Ուրալ։ 1917 թ. հոկտեմբերին Օմսկում մտել է Կարմիր գվարդիայի մեջ։ 1920 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է հայրենիք, մտել Հարավսլավիայի կոմկուսի (ՀԿԿ) մեջ, վարել անլեգալ կուսակցական աշխատանք, 1928 թ. փետրվարից՝ ՀԿԿ Զագրեբի կոմիտեի քարտուղար։ Նույն թվականին ձերբակալվել և դատապարտվել է 5-ամյա բանտային տաժանակրության։ Իոսիպը 1934 թ. ազատվել է բանտից և շարունակել անլեգալ գործունեությունը, եղել է ՀԿԿ Հորվաթիայի երկրկոմի անդամ։ 1934 թ. ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ և ՀԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։ 1935—1936 թթ. ապրել է Մոսկվայում, աշխատել՝ Կոմինտերնում, եղել ՀԿԿ պատվիրակության անդամ Կոմինտերնի VII կոնգրեսում (1935)։ 1936 թ. գաղտնի վերադարձել է հայրենիք։ 1937 թ. դեկտեմբերին գլխավորել է ՀԿԿ։ ՀԿԿ V կոնֆերանսում (1940 թվականի հոկտեմբեր) ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ գլխ․ քարտուղար։ Հարավսլավիայի ժողովրդա-ազատագրական պատերազմի ժամանակ (1941—1945) եղել է Հարավսլավիայի ժողովրդաազատագրական բանակի և պարտիզանական ջոկատների գերագույն գլխավոր հրամանատար։ 1943 թ. նոյեմբերի 30-ին ընտրվել է Հարավսլավիայի ազատագրության ազգային կոմիտեի նախագահ։ 1945 թ. մարտին նշանակվել է Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հարավսլավիայի Մինիստրների խորհրդի նախագահ, պաշտպանության մինիստր և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար։ Տիտոն 1945 թվականին ընտրվել է ժողովրդական ճակատի նախագահ (1953—1954 թթ.՝ Հարավսլավիայի աշխատավոր ժողովրդի սոցիալիստ, միության նախագահ)։ 1945 թ. նոյեմբերին գլխավորել է ՀՖԺՀ-ի կառավարությունը, 1953—1963 թթ.՝ ՀՖԺՀ Միութենական Գործադիր վեչան (կառավարությունը)։ ՀԿԿ VI համագումարում (1952) ընտրվել է կուսակցության գլխ․ քարտուղար (1966 թ.՝ նախագահ)։ Հարավսլավիայի կոմունիստների միության (ՀԿՄ՝ ՀԿԿ-ի անվանումը 1952 թվականից) X համագումարում (1974) ընտրվել է ՀԿՄ նախագահ՝ առանց մանդատի ժամկետի սահմանափակման։ 1953 թվականից՝ երկրի պրեզիդենտ (1974-ից՝ ցմահ)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]