Իոսիպ Տիտո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իոսիպ Տիտո
Јосип Броз, Josip Broz
Josip Broz Tito uniform portrait.jpg
Ծնվել էմայիսի 7, 1892(1892-05-07)[1][2]
ԾննդավայրԿումրովեց, Kingdom of Croatia-Slavonia, Ավստրո-Հունգարիա
Մահացել էմայիսի 4, 1980(1980-05-04)[1][3][2] (87 տարեկանում)
Մահվան վայրԼյուբլյանա, Socialist Republic of Slovenia, ՀՍՖՀ[4]
ՔաղաքացիությունՀարավսլավիայի Թագավորություն
Democratic Federal Yugoslavia
Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg ՀՍՖՀ
Ազգությունխորվաթ
Կրոնաթեիզմ և Lapsed Catholic
ԿրթությունInternational Lenin School
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, կոմիսար, machinist, պետական գործիչ և Դիմադրության մարտիկ
ԱմուսինՅովանկա Բրոզ, Հերտա Հաաս, Պելագիա Բելոուսովա և Lucija Bauer
Զբաղեցրած պաշտոններPresident of the Federal Executive Council of Yugoslavia, President of Yugoslavia և Secretary General of the Non-Aligned Movement
Քաղաքական կուսակցությունSocial Democratic Party of Croatia and Slavonia և Հարավսլավիայի կոմունիստների միություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ժողովրդական ազատագրության շքանշան Ազատության շքանշան «Հաղթանակ» շքանշան Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ Հաղթանակի և Ազատության մեդալ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի շքանշան Պարտիզանական խաչ Ջավահարլալ Ներույի պարգև[5] Կառլ Մարքսի շքանշան Կառլ Մարքսի շքանշան Լենինի շքանշան Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ Հարավսլավիայի Ազգային Հերոս «Ժողովրդների բարեկամության աստղ» շքանշան I աստիճանի Սուվորովի շքանշան Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes Grand Cross of the Order of the Star of Romania Ռազմական մեդալ «Մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ Order of the Nile Order of the People's Hero Order of the Cross of Grunwald, 1st class Honorary doctor of the University of Zagreb Grand Collar of the Order of Prince Henry Կարմիր Դրոշի շքանշան Ռազմական խաչ (Չեխոսլովակիայի պատերազմ) Grand Cross Special Class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany Քրիզանթեմի բարձրագույն շքանշանի մեծ ժապավեն Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic Grand Cross special issue of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany, special issue Grand Star of the Decoration for Services to the Republic of Austria և Order of the Yugoslavian Great Star
ԱնդամությունՍերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Մակեդոնիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիա, Սլովենական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա և Anti-Fascist Council of the People's Liberation of Yugoslavia
ԵրեխաներMišo Broz և Žarko Broz
Ստորագրություն
Tito signature.svg
Josip Broz Tito Վիքիպահեստում

Իոսիպ Տիտո (մայիսի 7, 1892(1892-05-07)[1][2], Կումրովեց, Kingdom of Croatia-Slavonia, Ավստրո-Հունգարիա - մայիսի 4, 1980(1980-05-04)[1][3][2], Լյուբլյանա, Socialist Republic of Slovenia, ՀՍՖՀ[4]), հարավսլավական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ, ՀՍՖՀ պետական և քաղաքական գործիչ, մարշալ (1943), Հարավսլավիայի ժողովրդական կրկնակի հերոս (1944, 1972), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1950)։

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1910 թվականին մտել է Հորվաթիայի և Սլավոնիայի կուսակցության մեջ, մասնակցել է բանվորական և արհմիութենական շարժմանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին հակապատերազմական պրոպագանդայի համար ձերբակալվել և ուղարկվել է ռազմաճակատ։ 1915 թ. վիրավորվել և գերի է ընկել Ռուսաստանում։ 1917 թ. մասնակցել է ժամանակավոր կառավարության դեմ Պետրոգրադի հուլիսյան ցույցին, ձերբակալվել և աքսորվել է Ուրալ։ 1917 թ. հոկտեմբերին Օմսկում մտել է Կարմիր գվարդիայի մեջ։ 1920 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է հայրենիք, մտել Հարավսլավիայի կոմկուսի (ՀԿԿ) մեջ, վարել անլեգալ կուսակցական աշխատանք, 1928 թ. փետրվարից՝ ՀԿԿ Զագրեբի կոմիտեի քարտուղար։ Նույն թվականին ձերբակալվել և դատապարտվել է 5-ամյա բանտային տաժանակրության։ Իոսիպը 1934 թ. ազատվել է բանտից և շարունակել անլեգալ գործունեությունը, եղել է ՀԿԿ Հորվաթիայի երկրկոմի անդամ։ 1934 թ. ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ և ՀԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։ 1935—1936 թթ. ապրել է Մոսկվայում, աշխատել՝ Կոմինտերնում, եղել ՀԿԿ պատվիրակության անդամ Կոմինտերնի VII կոնգրեսում (1935)։ 1936 թ. գաղտնի վերադարձել է հայրենիք։ 1937 թ. դեկտեմբերին գլխավորել է ՀԿԿ։ ՀԿԿ V կոնֆերանսում (1940 թվականի հոկտեմբեր) ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ գլխ․ քարտուղար։ Հարավսլավիայի ժողովրդա-ազատագրական պատերազմի ժամանակ (1941—1945) եղել է Հարավսլավիայի ժողովրդաազատագրական բանակի և պարտիզանական ջոկատների գերագույն գլխավոր հրամանատար։ 1943 թ. նոյեմբերի 30-ին ընտրվել է Հարավսլավիայի ազատագրության ազգային կոմիտեի նախագահ։ 1945 թ. մարտին նշանակվել է Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հարավսլավիայի Մինիստրների խորհրդի նախագահ, պաշտպանության մինիստր և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար։ Տիտոն 1945 թվականին ընտրվել է ժողովրդական ճակատի նախագահ (1953—1954 թթ.՝ Հարավսլավիայի աշխատավոր ժողովրդի սոցիալիստ, միության նախագահ)։ 1945 թ. նոյեմբերին գլխավորել է ՀՖԺՀ-ի կառավարությունը, 1953—1963 թթ.՝ ՀՖԺՀ Միութենական Գործադիր վեչան (կառավարությունը)։ ՀԿԿ VI համագումարում (1952) ընտրվել է կուսակցության գլխ․ քարտուղար (1966 թ.՝ նախագահ)։ Հարավսլավիայի կոմունիստների միության (ՀԿՄ՝ ՀԿԿ-ի անվանումը 1952 թվականից) X համագումարում (1974) ընտրվել է ՀԿՄ նախագահ՝ առանց մանդատի ժամկետի սահմանափակման։ 1953 թվականից՝ երկրի պրեզիդենտ (1974-ից՝ ցմահ)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]