Ինկերի ճանապարհներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ինկերի ճանապարհներ

Inca roads-es.svg
Երկիր Flag of Peru (state).svg Պերու, Flag of Chile.svg Չիլի, Flag of Bolivia.svg Բոլիվիա, Flag of Colombia.svg Կոլումբիա, Flag of Ecuador.svg Էկվադոր և Flag of Argentina.svg Արգենտինա
Երկարություն 40 000±150 կիլոմետր[1]
Կոորդինատներ: 18°15′1e-07″ հվ. լ. 69°35′30.000012099982″ ամ. ե. / 18.250000000028° հս․. լ. 69.59166667002777729° ավ. ե. / 18.250000000028; 69.59166667002777729
World Heritage Logo global.svg
Ինկերի ճանապարհներ
Inca road*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն

Inca road system.jpg
Երկիր Արգենտինա, Բոլիվիա, Չիլի, Կոլումբիա, Էկվադոր, Պերու
Տիպ մշակութային
Չափանիշներ ii, iii, iv, vi
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Լատինական Ամերիկա, Կարիբյան ծով
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 2014  (38 նստաշրջան)
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo white.png ժառանգություն

Ինկերի ճանապարհներ (կեչուա՝ Qhapaq Ñan« «թագավորական ճանապարհ»), բազմաթիվ սալարկված ճանապարհների ցանց, որը կառուցվել է հնդկացիական քաղաքակրթությունների կողմից մի քանի հազարամյակների ընթացքում Հարավային Ամերիկայում, Անդյան տարածաշրջանում` Կոլումբիայում, Էկվադորում, Պերուում, Բոլիվիայում, Չիլիում, Արգենտինայում, ինչպես մերձափնյա դաշտավայրերում, անապատներում, այնպես էլ լեռներում, ժայռերի և կիրճերի միջով, կախովի կամուրջների և աստիճանների միջոցով[2][3][4]:

Հիմնական մայրուղիների գլխավոր շինարարները համարվում էին ինկերը, դրանց շինարարությունը դադարեցվեց 16-րդ դարում զավթիչ-իսպանացիների գալով, որոնք չէին տիրապետում տեղական տեխնոլոգիաներին և այլևս ի վիճակի չէին պահպանելու այդ ճանապարհները պատշաճ վիճակում: Գլխավոր էին համարվում ինկերի կայսրության տարածքով խաչաձև հատվող չորս ճանապարհները (կենտրոնը` Կուսկո քաղաքում): Ամենաերկար ճանապարհի երկարությունը կազմում է 6600 կիլոմետրից ոչ պակաս (1200 լիգ): Ճանապարհները միացնում էին բոլոր գավառների մայրաքաղաքները, որոնցից յուրաքանչյուրից դուրս էր գալիս մի քանի ուղի: Յուրաքանչյուր ճանապարհի վրա, որոշակի հաստատուն տարածությունների վրա կային իջևանատներ, տարածությունները նշված էին սահմանագծման սյուներով և կոչվում էին տոպո կամ տիպու: Ճանապարհային ցանցի ընդհանուր երկարությունը գնահատվում էր 30 000 կմ: Մյուսներից լավ պահպանված տեղամասերը 6000 կմ երկարությամբ գտնվում են վերը թվարկված վեց երկրների տարածքներում և 2014 թվականից ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Rostworowski de Diez Canseco Maria, Harry B. Iceland (1999)։ History of the Inca realm։ Cambridge, UK: Cambridge University Press։ ISBN 0-521-63759-7 
  • Incas: lords of gold and glory։ New York, New York: Time-Life Books։ 1992։ ISBN 0-8094-9870-7 
  • D'Altroy Terence N (1992)։ Provincial Power in the Inka Empire։ Smithsonian Institution։ ISBN 1-56098-115-6 
  • Vergara Teresa (201)։ Historia del Peru, Tahuantinsuyu։ Spain: Lexus Editores։ էջ 301։ ISBN 9972-625-35-4 
  • Cameron Ian (1990)։ Kingdom of the Sun God: a history of the Andes and their people։ New York: Facts on File։ էջ 65։ ISBN 0-8160-2581-9 
  • «Main Andean Road – Qhapaq Nan»։ UNESCO։ 10 July 2009 
  • Salazar Lucy C., Richard L. Burger (2004)։ Lifestyles of the Rich and Famous: Luxury and Daily Life in the Households of Machu Picchu's Elite։ Dumbarton Oaks 
  • Fellman Bruce (2002)։ «Rediscovering Mach Picchu»։ Yale Alumni Magazine 
  • Thompson Donald E., John V. Murra (July 1966)։ «The Inca Bridges in the Huanuco Region»։ Society for American Archaeology։ 5 31 (1): 632–639 
  • Vitry Christian (2007)։ «Roads for Rituals and Sacred Mountains. A study of the Inka Road Systems in High Altitude Shrines in the North»։ Bulletin of the Chilean Museum of Pre-Columbian Art 
  • Jenkins David (2001)։ «Network Analysis of Inka Roads, Administrative Centers, and Storage Facilities» (Volume 48 ed.)։ Duke University Press։ էջեր 655–687 
  • Rugeles Ernesto F (1979)։ Indian Traditions Series: The chasqui : an Inca tradition։ ISBN 0832502634 
  • Moseley, Michael 1992. The Incas and their Ancestors: The archaeology of Peru. Thames and Hudson, New York.
  • Hyslop, John, 1984. Inka Road System. Academic Press, New York.
  • Inca: Lords of Gold and Glory. Virginia: Time-Life Books, 1992.
  • Andean World: Indigenous History: Culture and Consciousness by Kenneth Adrien.
  • Footprints Cusco and The Inca Trail Handbook by Peter Frost and Ben Box
  • Jenkins, David "A Network Analysis of Inka Roads, Administrative Centers and Storage Facilities." Ethnohistory, 48:655–685 (Fall, 2001).
Q'eswachaca կախովի կամուրջ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Terence N D'Altroy The Incas ISBN 0-631-17677-2
  2. Incas: lords of gold and glory։ New York: Time-Life Books։ 1992։ էջեր 94–97։ ISBN 0-8094-9870-7 
  3. D'Altroy Terence N. (2002)։ The Incas։ Blackwell Publishers Inc։ ISBN 0-631-17677-2 
  4. Thompson Donald E., John V. Murra (July 1966)։ «The Inca Bridges in the Huanuco Region»։ Society for American Archaeology։ 5 31 (1) 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]