Իմունոգլոբուլինային թերապիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իմունոգլոբուլինային թերապիա
Քիմիական հատկություններ
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Իմունոգլոբուլինային թերապիան, որը անվանվում է նաև մարդու նորմալ իմունոգլոբուլին, իրենից ներկայացնում է տարբեր հակամարմիններ (իմունոգլոբուլիններ), որոնք օգտագործվում են բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման համար[1][2]։ Այդ հիվանդությունների թվում են՝ առաջնային իմունոդեֆիցիտը, իմուն թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրան, քրոնիկ բորբոքային դեմիելինացնող պոլինեյրոպաթիան, Կավասակի հիվանդություն, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի և կարմրուկի որոշ դեպքեր, Գիյեն-Բարեյի համախտանիշը, ինչպես նաև որոշ ինֆեկցիոն (վարակային) հիվանդությունների դեպքում, երբ առավել սպեցիֆիկ իմունոգլոբուլիններ հասանելի չեն[1]։ Իմունոգլոբուլինները կարող են ընդունվել միջմկանային, ներերակային, կամ ենթամաշկային եղանակներով[1]։ Ազդեցությունը պահպանվում է մի քանի շաբաթ[2]։

Բնորոշ կողմնակի ազդեցությունների թվում են՝ ցավը ներարկման հատվածում, մկանային ցավը և ալերգիկ ռեակցիաները[1]։ Ավելի ծանր կողմնակի ազդեցություններից են՝ երիկամային խնդիրները, անաֆիլաքսիան, արյան թրոմբները և հեմոլիզը[1]։ Իմունոգլոբուլինները պետք է զգուշությամբ կիրառվեն իմունգլոբուլին A (IgA) -ի անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում[1]։ Օգտագործումը համեմատաբար անվտանգ է հղիության ընթացքում[1]։ Մարդկային իմունոգլոբուլինը անջատվում է մարդու արյան շիճուկից[1]։ Այն պարունակում է բազմաթիվ վիրուսների հանդեպ հակամարմիններ[2]։

Մարդու իմունոգլոբուլինային թերապիան առաջին անգամ կատարվել է 1930 -ականներին, իսկ ներերակային օգտագործման ձևը ԱՄՆ -ում բժշկական կիրառման համար թույլատրություն ստացել է 1981 -ին[3]։ Իմունոգլոբուլիններն ընդգրկված են Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) էսենցիալ դեղերի շարքում, առողջապահության համակարգում առկա ամենաապահով, ամենապահանջված և էֆեկտիվ դեղամիջոցներից են[4]։ Տարբեր իմունոգլոբուլինային պատրաստուկներ (ֆորմուլաներ) որոշ չափով տարբերվում են միմյանցից[2]։ Միացյալ թագավորության ազգային առողջապահական համակարգում իմունոգլոբուլինների գինը տատանվում է 11.2 -ից 1200 ֆունտի միջև, քանակից և տեսակից կախված[2]։ Ներկայումս առկա են սպեցիֆիկ իմունոգլոբուլինային ֆորմուլաներ հեպատիտ B -ի, կատաղության, փայտացման, ջրծաղիկի վիրուսի և ռեզուս դրական արյան ազդեցության դեմ[2]։

Բժշկական օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իմունոգլոբուլինային թերապիան օգտագործվում է բազմաթիվ հիվանդությունների դեպքում, որոնցից շատերը բնորոշվում են հակամարմինների սինթեզի խանգարմամբ՝ նրանց ընդհանուր քանակի իջեցումից մինչև լրիվ բացակայություն։ Հիվանդի մոտ կարող են բացակայել ինչպես բոլոր տեսակի, այնպես էլ կոնկրետ տեսակի հակամարմինների որոշ ենթատիպեր (օր.՝ IgG2, IgG3)։ Երբեմն հակամարմինների քանակը նորմալ է, սակայն խանգարված է նրանց գլխավոր հատկությունը՝ հակածին ճանաչելու ունակությունը, որը հանգեցնում է բազմաթիվ վարակների ծանրության կամ հաճախականության մեծացման։ Նմանատիպ իրավիճակներում իմունոգլոբուլինների ներմուծումը ապահովում է հիվանդին տվյալ վարակի հանդեպ պասիվ դիմակայությամբ (պասիվ իմունիտետով)։ Իմունոգլոբուլինային թերապիան օգտագործվում է նաև բազմաթիվ այլ ախտաբանական վիճակներում, օրինակ աուտոիմուն հիվանդություններից՝ դերմատոմիոզիտի, իմուն թրոմբոցիտոպենիայի և Կավասակի հիվանդության դեպքում, հիվանդության ախտանիշների թուլացման համար։ Իմունոգլոբուլինային թերապիան օգտագործվում է նաև որոշ երկրորդային իմունոդեֆիցիտների բուժման մեջ, օրինակների թվում է՝ ՄԻԱՎ-ը, նյարդաբանական հիվանդություններից՝ մուլտիֆոկալ շարժողական նեյրոպաթիան, ցրված սկլերոզը, միասթենիա գրավիսը, «ռիգիդ» մարդու համախտանիշը, ինչպես նաև որոշ սուր վարակների և օրգանների փոխպատվաստման բարդությունների կառավարման համար[5]։ Իմունոգլոբուլինները չափազանց էֆեկտիվ են նաև, որոշ սուր ինֆեկցիաների ժամանակ, օրինակ՝ մանկական ՄԻԱՎ-ի, ստանդարտ բուժման մեթոդ են նաև Գիյեն-Բարեյի համախտանիշի ժամանակ[6][7]. Իմումոգլոբուլինների հանդեպ պահանջարկի մեծացումը, զուգակցված նրանց արտադրման դժվարությունների հետ, ներկայումս հանգեցրել է՝ գլոբալ պահեստների փոքրացման, օգտագործման սահմանափակման և հնարավորինս ռացիոնալիզացման[8]։

Տարբեր ազգային մարմիններ և բժշկական ասոցիացիաներ ունեն հաստատված ստանդարտներ, որի համաձայն էլ կիրառում են իմունոգլոբուլինային թերապիան։

Միացյալ Թագավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Թագավորության Ազգային Առողջապահական Ծառայությունը խրախուսում է իմունոգլոբուլինների օգտագործումը բազմաթիվ իրավիճակներում ներառյալ առաջնային իմունոդեֆիցիտները, սակայն դեմ է հանդես գալիս նրանց օգտագործմանը սեպսիսի (եթե սպեցիֆիկ տոքսինը հայտնաբերված չէ), ցրված սկլերոզի, նորածնային սեպսիսի և մանկական ՄԻԱՎ-ի ժամանակ[9]։

ԱՄՆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալերգիայի, ասթմայի և իմունոլոգիայի Ամերիկյան ակադեմիան խրախուսում է իմունոգլոբուլինների օգտագործումը առաջնային իմունոդեֆիցիտների ժամանակ, այն նաև չի արգելում նրանց կիրառումը բազմաթիվ այլ հիվանդությունների դեպքում[10], ներառյալ՝ նորածնային սեպսիսը (հաշվարկվել է մահացության ցուցանիշի 6 անգամյա իջեցում), ՄԻԱՎ- վարակակիրների շրջանում (ներառյալ մանկական ՄԻԱՎ-ը), երկրորդ շարքի բուժում ախտադաձվող-հարաճող ցրված սկլերոզի ժամանակ։ Սակայն ԱՄՆ-ում դեմ են հանդես գալիս իմունոգլոբուլինների օգտագործմանը այնպիսի իրավիճակներում, ինչպիսիք են՝ քրոնիկ հոգնածության համախտանիշը, ստրեպտոկոկային ինֆեկցիայի հետ ասոցացված մանկական աուտոիմուն նյարդահոգեկան խանգարումները (մինչև չապացուցվի նրանց արդյունավետությունը), ցիստիկ ֆիբրոզը և շատ այլ հիվանդություններ[5]։

Կանադա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադայի արյան և արյան բաղադրիչների ազգային խորհրդատվական կոմիտեն և Կանադայի արյան ծառայությունները նույնպես ստեղծել են իմունոգլոբուլինային թերապիայի սեփական ուղեցույցները, որը նույնպես խրախուսում է իմունոգլոբուլինների օգտագործումը առաջնային իմունոդեֆիցիտների ժամանակ, ինչպես նահ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ -ի որոշ բարդությունների ժամանակ։ Կանադացիները չեզոք են արտահայտվում իմունոգլոբուլինների օգտագործման վերաբերյալ՝ սեպսիսի, ցրված սկլերոզի և քրոնիկ հոգնածության համախտանշի ժամանակ[11]։

Ավստրալիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալիայի կարմիր խաչի արյան ծառայությունը, իմունոգոլոբուլինների օգտագործման իր ուղեցույցը ստեղծել է դեռևս 1997 -թվականին[12]։ Իմունոգլոբուլինները տրամադրվում են Արյան Ազգային Բանկի կողմից և դեպքերի մեծամասնության համար ունեն օգտագործման հստակ ցուցումներ։ Փոքրաթիվ դեպքերում, բացառության կարգով թույլատրվում է նաև իմունոգլոբուլինների իրավիճակային օգտագործումը[13]։

Եվրոմիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոմիությունում մարդու նորմալ իմունոգլոբուլինը օգտագործվում է այն մարդկանց շրջանում, որոնց արյունը չի պարունակում բավարար քանակով իմունոգլոբուլիններ[14]: Օրինակների թվում են՝

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած այն բանին, որ իմունոգլոբուլինային թերապիան օգտագործվում է բավականին երկար ժամանակով և համարվում է համեմատաբար անվտանգ, այն կարող է ունենալ բավական լուրջ տեղային և համակարգային կողմնակի ազդեցություններ: Իմունոգլոբուլինների ենթամաշկային կիրառումը ի համեմատություն ներերակային ներմուծման ավելի անվտանգ է: Երբ ենթամաշկային ներմուծման ուղղու մեջ օգտագործվում է հիալուրոնիդազա, կողմնակի ազդեցությունների ռիսկը մեծանում է, սակայն նույնիսկ այս դեպքում ընդհանուր առմամբ ռիսկն ավելի ցածր է քան ներերակային եղանակի դեպքում: Այն հիվանդներին, որոնց մոտ իմունոգլոբուլինային բուժման ընթացքում այնուամենայնիվ առաջանում են կողմակի ազդեցություններ, ցուցված է ացետամինոֆենի (պարացետամոլ) կամ դիֆենիդրամինի ընդունում նախքան իմունոգլոբուլինի ներարկումը՝ կողմնակի ազդեցությունների հաճախականության նվազման նպատակով: Ստերոիդներով նախադեղատոգորումը նույնպես ընտրության եղանակ է որոշ դեպքերում:

Տեղային կողմնակի ազդեցությունների թվում են՝ ներարկման վայրի կարմրությունը, քորը, ցանը[15]: Համակարգային կողմակի ազդեցությունների թվում են՝ սրտի կծկումների հաճախականության մեծացումը, հիպեր կամ հիպոտենիզան, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը, փորլուծությունը, սրտխառնոցը, որովայնի ցավը, փսխումը, հոդացավերը և մկանացավերը, գլխապտույտը, գլխացավը, հոգնածությունը, տենդը և ցավը[15]:

Ավելի վտանգավոր կողմնակի ազդեցություններից են՝ սրտամկանի ինֆարկտը, տախիկարդիան, հիպոնատրիեմիան (արյան մեջ նատրիումի քանակի իջեցում), հեմոլիզը, հեմոլիտիկ անեմիան, թրոմբոզը, հեպատիտը, անաֆիլաքսիան, ասեպտիկ մենինգիտը, սուր երիկամային անբավարարությունը, թոքային էմբոլիան, փոխներարկում ասոցացված թոքերի սուր վնասումը[15]: Առկա է նաև ներարկման ժամանակ որևէ վիրուսային վարակի փոխանցումը մարդուն, չնայած իմունոգլոբուլինային պրեպարատների մանրակրկիտ պատրաստմանը[15]: Որոշ իմունոգլոբուլինային պատրաստուկներ պարունակում են իզոհեմագլուտինիններ, որոնք ունակ են մեծ դոզաների դեպքում առաջացնել հեմոլիզ[16]: Կողմնակի ազդեցությունների բնույթը հաշվի առնելով, իմունոգլոբուլինների դեղաչափը պետք է նվազեցվից հիվանդի կողմից տանելի վիճակի, կամ ավելի ծանր ազդեցությունների դեպքում իսպառ հանվի[17]: Իմունոգլոբուլինային թերապիան նաև զրկում է մարդուն մոտակա մեկ տարվա ընթացքում թուլացված վիրուսային պատվաստանյութերով պատվաստվելու հնարավորությունից[15], կարող է առաջացնել արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի կեղծ բարձրացում[15], կամ կարող է խանգարել հիվանդի մոտ որոշ ինֆեկցիոն հիվանդությունների ճիշտ ախտորոշմանը՝ լաբորատոր ախտորոշման այն եղանակներով, որոնք օգտագործում են իմունոգլոբուլինները այս կամ այն հիվանդության հաստատման համար[18]:

Օգտագործման եղանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1950թ - միջմկանային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իմունոգլոբուլինային թերապիայի հայտնաբերումից և 1952 -ին մանկաբուժության մեջ նրա նկարագրումից հետո, իմունոգլոբուլինի շաբաթական միջմկանային ներարկումները օգտագործման միակ եղանակն էին, մինչ 1980 -ին ներկայացվեցին ներերակային ընդունման դեղաձևերը[19]:1950 - ականներին, մինչ պատվաստման ի հայտ գալը, միջմկանային իմունոգլոբուլինները օգտագործվում էին պոլիոմիելիտի բռնկումների դեմ, միանվագ ներարկման եղանակով: Միջմկանային ներարկման եղանակը սակայն ստանում էր դիմադրություն հիվանդների կողմից,անտանելի ցավի և ցածր արդյունավետության պատճառով: Միջմկանային ներարկման իմունոգլոբուլինները հազիվ թե կարող էին բարձրացնել արյան մեջ նրանց պարունակությունը այնքան, որ ունենային կլինիկական արդյունավետություն[19]:

1980թ – ներերակային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իմունոգլոբուլինների ներերակային օգտագործան ձևերը տարածում գտան 1980 - ականներին: Նշանակիորեն բարձրացավ իմունոգլոբուլինների օգտագործման կլինիկական արդյունավետությունը, սակայն նրանք նույնպես զերծ չեին կողմնակի ազդեցություններից (չնայած կայունացնող նյութերի համաժամանակյա կիրառումը թույլ տվեց որոշակիորեն նվազեցնել այդ կողմնակի ազդեցությունները)[19]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 «Immune Globulin»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 9, 2017-ին։ Վերցված է հունվարի 8, 2017 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 British national formulary : BNF 69 (69 ed.)։ British Medical Association։ 2015։ էջեր 867–871։ ISBN 9780857111562 
  3. Etzioni Amos, Ochs Hans D. (2014)։ Primary Immunodeficiency Disorders: A Historic and Scientific Perspective (անգլերեն)։ Academic Press։ էջեր 283–284։ ISBN 9780124115545։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-01-09-ին 
  4. World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019։ Geneva: World Health Organization։ 2019։ WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO 
  5. 5,0 5,1 ORANGE J, HOSSNY E, WEILER C, BALLOW M, BERGER M, BONILLA F, BUCKLEY R, CHINEN J, ELGAMAL Y, MAZER B (April 2006)։ «Use of intravenous immunoglobulin in human disease: A review of evidence by members of the Primary Immunodeficiency Committee of the American Academy of Allergy, Asthma and Immunology»։ Journal of Allergy and Clinical Immunology (Review) 117 (4): S525–S553։ PMID 16580469։ doi:10.1016/j.jaci.2006.01.015 հրապարակում բաց հնարավորություն
  6. van Doorn Pieter A., Kuitwaard Krista, Walgaard Christa, van Koningsveld Rinske, Ruts Liselotte, Jacobs Bart C. (ապրիլի 16, 2010)։ «IVIG Treatment and Prognosis in Guillain–Barré Syndrome»։ Journal of Clinical Immunology 30 (S1): 74–78։ PMC 2883091։ PMID 20396937։ doi:10.1007/s10875-010-9407-4 
  7. Hughes R.A.C., Wijdicks E.F.M., Barohn R., Benson E., Cornblath D.R., Hahn A. F., Meythaler J.M., Miller R.G., Sladky J.T., Stevens J.C. (սեպտեմբերի 22, 2003)։ «Practice parameter: Immunotherapy for Guillain–Barre syndrome: Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology»։ Neurology 61 (6): 736–740։ PMID 14504313։ doi:10.1212/WNL.61.6.736 հրապարակում բաց հնարավորություն
  8. Pondrom Sue (October 2014)։ «The IVIg Dilemma»։ The AJT Report։ American Journal of Transplantation 14 (10): 2195–6։ PMID 25231064։ doi:10.1111/ajt.12995 հրապարակում բաց հնարավորություն
  9. «CLINICAL GUIDELINES FOR IMMUNOGLOBULIN USE»։ National Health Service։ NHS։ Արխիվացված է օրիգինալից մայիսի 29, 2015-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 5, 2015 
  10. «Eight guiding principals for safe, effective and appropriate use of IVIG»։ American Association of Allergists and Immunologists։ American Association of Allergists and Immunologists։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 5, 2016-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 5, 2015 
  11. Anderson David, Ali Kaiser, Blanchette Victor, Brouwers Melissa, Couban Stephen, Radmoor Paula, Huebsch Lothar, Hume Heather, McLeod Anne, Meyer Ralph, Moltzan Catherine, Nahirniak Susan, Nantel Stephen, Pineo Graham, Rock Gail (April 2007)։ «Guidelines on the Use of Intravenous Immune Globulin for Hematologic Conditions»։ Transfusion Medicine Reviews 21 (2 Suppl 1): S9–S56։ PMID 17397769։ doi:10.1016/j.tmrv.2007.01.001 
  12. «Criteria for the Clinical Use of Intravenous Immunoglobulin in Australia | National Blood Authority»։ www.blood.gov.au։ Վերցված է նոյեմբերի 14, 2019 
  13. «Access to Intravenous Immunoglobulin (IVIg) | National Blood Authority»։ www.blood.gov.au։ Վերցված է նոյեմբերի 14, 2019 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 «Hizentra EPAR»։ European Medicines Agency (EMA)։ Վերցված է մայիսի 2, 2020   This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 «Immune Globulin»։ Dynamed Plus։ EBSCO Health։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 8, 2015-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 23, 2015  Կաղապար:Subscription or libraries
  16. Daw Z, Padmore R, Neurath D, Cober N, Tokessy M, Desjardins D, Olberg B, Tinmouth A, Giulivi A (August 2008)։ «Hemolytic transfusion reactions after administration of intravenous immune (gamma) globulin: a case series analysis.»։ Transfusion 48 (8): 1598–601։ PMID 18466176։ doi:10.1111/j.1537-2995.2008.01721.x 
  17. «Hyqvia (immune globulin 10 percent- human with recombinant human hyaluronidase) kit»։ DailyMed։ Վերցված է մայիսի 1, 2020 
  18. Lichtiger Lichtiger։ «Laboratory Serologic Problems Associated with Administration of Intravenous IgG»։ Current Issues in Transfusion Medicine։ he University of Texas M. D. Anderson Cancer Center։ Արխիվացված է օրիգինալից մարտի 5, 2016-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 23, 2015 
  19. 19,0 19,1 19,2 Skoda-Smith Suzanne, Torgerson Troy, Ochs Hans (16 December 2009)։ «Subcutaneous immunoglobulin replacement therapy in the treatment of patients with primary immunodeficiency disease»։ Therapeutics and Clinical Risk Management։ 2010:6: 1–10։ PMC 2817783։ PMID 20169031։ doi:10.2147/tcrm.s4353