Իլյա Մինև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Իլյա Մինև
բուլղար․՝ Илия Минев
Ilia Minev monument, Septemvri, Bulgaria.JPG
Ծնվել էդեկտեմբերի 15, 1917(1917-12-15)
ԾննդավայրՍեպտեմվրի, Բուլղարիայի թագավորություն
Մահացել էհունվարի 6, 2000(2000-01-06) (82 տարեկանում)
Մահվան վայրՊազարջիկ, Բուլղարիա
ՔաղաքացիությունFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա[1]
Ազգությունբուլղարացի
Մայրենի լեզուբուլղարերեն
Մասնագիտությունլրագրող

Իլյա Ստոյանով Մինև (բուլղար․՝ Илия Минев, դեկտեմբերի 15, 1917(1917-12-15), Սեպտեմվրի, Բուլղարիայի թագավորություն - հունվարի 6, 2000(2000-01-06), Պազարջիկ, Բուլղարիա), բուլղարացի քաղաքական գործիչ և այլախոհ, ազգայնական, հակակոմունիստ: Բուլղարիայի ազգային լեգեոնների միության ակտիվիստ: ԲԿԿ-ի անողոք հակառակորդ, երկարատև քաղաքական բանտարկյալ ԲԺՀ- ում: Նա բանտարկվել է ավելի երկար ժամանակով, քան հայտնի քաղբանտարկյալներից որևէ մեկը: Իրավապաշտպան, Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ կազմակերպության հիմնադիր:

Լեգիոներական երիտասարդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է գինեգործ և գինու վաճառական Ստոյան Մինևի ընտանիքում: Դեռևս դպրոցական տարիներից նա իրեն դրսևորել է որպես ակտիվ հակակոմունիստ, կռիվներ էր անում կոմունիստական հայացքներ ունեցող դեռահասների հետ: Նա դաժան ծեծի է ենթարկվել PMC-ի ակտիվիստների կողմից:

Սովորել է Պլովդիվի ֆրանսիական քոլեջում, ուսումը շարունակել Թուլուզում: Նա ստացել է քիմիկոսի մասնագիտություն արդյունաբերական գինեգործության բնագավառում: Ֆրանսիայում ծանոթացել է Ֆրանսուա Միտտերանի հետ:

Վերադառնալով Բուլղարիա` դարձել է Բուլղարիայի ազգային լեգեոնների միության անդամ: 1941-1944 թվականներին եղել է լեգեոնական ղեկավարության կազմում, վերահսկել միջազգային հարաբերությունները, ղեկավարել Պազարջիկի կազմակերպությունը:

Բանտարկություն ավելի երկար քան Մանդելան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ Կոմկուսի իշխանության գալուց հետո երկրորդ օրը, Իլյա Մինևին կալանավորեցին: Շուտով ազատ արձակվեց և ուղարկվեց ռազմաճակատ` մարտնչելու ընդդեմ Երրորդ Ռեյխի: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո որոշ ժամանակ ապրել է ուրիշի անվան տակ, մասնակցել ընդհատակյա լեգեոներական շարժմանը: Նրան կրկին ձերբակալել են 1946 թվականին «ֆաշիստական դիրքորոշման և ակտիվ հակակոմունիստական հայացքների» համար: Իլյա Մինևին բազմիցս խոշտանգել և ծեծել են: Նրան մեղադրել են լեգեոնները վերստեղծելու և պետական հեղաշրջում պլանավորելու մեջ և դատապարտել ցմահ բանտարկության: Այնուհետև պատիժը փոխարինվել է 25 տարվա ազատազրկմամբ:

Կարճ ընդմիջումներով Իլյա Մինևը գտնվել է ԲԺՀ-ի բանտերում մինչև 1978 թվականը, այնուհետև կալանավորվել է 1980-ականների սկզբին և կեսերին[2]: Ընդհանուր առմամբ, մոտ հինգ տարի անցկացրել է մենախցում, հացադուլներում անցկացրել է ավելի քան մեկ տարի: Ազատության մեջ եղած կարճ ժամանակահատվածներում զբաղվել է հակակոմունիստական ագիտացիայով, 1971 թվականին թռուցիկներ է բաժանել Թոդոր Ժիվկովի դեմ:

Իլիա Մինեևի բանտարկությունների ժամկետը գերազանցում է Նելսոն Մանդելայի ժամկետը[3]: Փաստորեն, Մինեևը ձերբակալվել է քաղաքական նկատառումներով և ավելի երկար ժամկետով, քան որևէ մեկը:

Իրավապաշտպանական շարժման մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ արձակվելուց հետո Մինևն ապրել է Սեպտեմվրիում՝ պետական անվտանգության և ոստիկանության խիստ հսկողության ներքո: 1984-1985 թվականներին ղեկավարել է մարդու իրավունքների պաշտպանության ակտիվ գործունեությունը: 1987 թվականին բաց նամակ է գրել ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանին, որում ներկայացված էին Բուլղարիայի քաղաքացիների իրավունքների ոտնահարման փաստերը: 20-օրյա հացադուլից հետո ձերբակալվել է և ենթարկվել տնային կալանքի:

Ազատ արձակվելուց հետո Մինևն ապրել է Սեպտեմվրիում՝ պետական անվտանգության և ոստիկանության խիստ հսկողության ներքո: 1984-1985 թվականներին նա զբաղվել է ակտիվ իրավապաշտպանական գործունեությամբ: 1987 թվականին բաց նամակ է գրել ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանին, որտեղ ներկայացված էին Բուլղարիայի քաղաքացիների իրավունքների ոտնահարման փաստերը: Կրկին ձերբակալվել և 20-օրյա հացադուլից հետո տեղափոխվել է տնային կալանքի:

1988 թվականի հունվարի 11-ին Իլյա Մինևի տանը ստեղծվել էր Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ կազմակերպությունը (ՄԻՊԱԿ): Սեպտեմբերին Մինևը հացադուլ է հայտարարել ի պաշտպանություն այլախոհ գրող Պյոտր Մանոլովի: Մինևի և նրա գործընկերների նախաձեռնությունը ակտիվացրել է բուլղարացի այլախոհների խմբերին:

Aquote1.png Դա նման էր սրընթաց հեղեղի, որի արդյունքում մի քանի շաբաթվա ընթացքում կազմակերպությանը անդամագրվեցին հազարավոր մարդիկ, որոնցից շատերը ՝ թուրքեր էին: Սկսվեցին միջազգային PEN ակումբի բողոքի ցույցերը, որը նույնպես նպաստեց կազմակերպության համաշխարհային ճանաչմանը:
- Ստեֆան Վիլկով, բուլղարացի այլախոհ, ՄԻՊԱԿ-ի համահիմնադիր[4]:
Aquote2.png


1989 թվականի սկզբին Իլյա Մինևը ձերբակալվեց վերջին անգամ: ԲԺՀ-ի պաշտոնական մամուլը հրապարակեց հոդվածներ, որոնցում նրան մեղադրում էին ֆաշիզմի, գեստապոյի հետ համագործակցության և հատկապես հակասեմիտիզմի մեջ: Մինչդեռ, 1989 թվականի հուլիսին, ՄԻՊԱԿ-ի Սոֆիայի խմբի անդամները (այդ թվում՝ Վոլեն Սիդերովը) Իլյա Մինևին հեռացրեց կազմակերպության նախագահությունից (Ռումեն Վոդենիչարովն ընտրվեց նրա փոխարեն): ՄԻՊԱԿ-ի հիմնադիր Մինևին նույնիսկ այդ որոշման մասին նույնիսկ տեղյակ չէին պահել: Եղան ենթադրություններ, որ Մինևի վերջին ձերբակալությունը և հանրային մեղադրանքները հանդիսանում էին պետական անվտանգության ղեկավարության և «պրոգորբաչովյան» կուսակցության գործակալների նախաձեռնությունը և կազմում էին գլխավոր քարտուղար Ժիվկովին իշխանությունից հեռացնելու ծրագրի անբաժանելի մասը: Այս արշավը նպաստեց Մինևի ժողովրդականության և նրա հանդեպ համակրանքի ընդլայնմանը, որն էլ վրդովեցրեց իշխանությունների կամակատարներին: Ամեն դեպքում, Իլյա Մինևն ինքը չգիտեր իրեն հատկացված դերի մասին:

«Ժողովրդավարությունը ձեր նման մարդկանց համար չէ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1989 թվականի նոյեմբերի 10-ին Ժիվկովի հրաժարականից հետո Իլյա Մինևը ազատ է արձակվում և փորձում է միանալ ընդդիմության շարժմանը: Սակայն, ընդդիմության առաջնորդները նրան թույլ չէին տալիս նույնիսկ ելույթ ունենալ հանրահավաքներում[5]:

Aquote1.png 1989 թվականի նոյեմբերի 18-ին ընդդիմության բոլոր կազմակերպությունները համատեղ հավաք կազմակերպեցին, որին մասնակցեց շուրջ 50000 մարդ: Բանախոսների թվում էին Պյոտր Բերոնը, Ռումեն Վոդենիչարովը, Կոնստանտին Տրենչևը և ապագա նախագահ Ժելյու Ժելևը: Այս հանրահավաքի ընթացքում փորձեց ելույթ ունենալ այլախոհ Իլյա Մինևը, ով կոմունիստական ռեժիմի օրոք 33 տարի բանտ էր նստել, բայց նրան թույլ չտվեցին մոտենալ ամբիոնին: Եվ դա ճիշտ էր, կողմնակի մարդիկ չէին կարող մասնակցել ГБ–ական «բողոքի ակցիաներին»: Այն բանից հետո, երբ նրա ստեղծած Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ կազմակերպությունը արդեն հանրաճանաչ էր դարձել և այն ներկայումս ղեկավարում էր «DC մարդը» Ռումեն Վոդենիչարովը, Մինևը այլևս անելիք չուներ նա միայն խանգարում էր և ոտքի տակ ընկնում և եթե որպես այլախոհ նա հանդուրժողականություն չդրսևորեր, նրան կրկին կբանտարկեին[6]: Aquote2.png


Մինեի շրջապատի Հանրահավաքներում Մինևի շրջապատում հավաքվում էին միայն նրա կայուն կողմնակիցների փոքր խմբեր[7]:

Հետժիվկովյան Բուլղարիայում Մինևը իրական քաղաքականության մեջ ընդունվեց: Նա հրապարակում էր Ազատ խոսք տեղեկագիրը: Նա իր էությամբ մնաց համոզված ազգային հայրենասեր և անթաքույց հակակոմունիստ: Միաժամանակ, նա բացասական արձագանքեց Դեմոկրատական ուժերի միությանը՝ նշելով, որ

Aquote1.png Ժողովրդավարությունը ձեր նման մարդկանց համար չէ: Դա մեր համար է:
- Իլյա Մինեև - Ժելյու Ժելևու և Պիտեր Բերոն[8]
Aquote2.png


Հետմահու մեծարանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1990-ականներին Իլյա Մինևն ապրում էր ծայրահեղ աղքատության մեջ[9] և մահացավ Պազարջիկի ծերանոցում:

Սեպտեմվրիում գտնվող Իլյա Մինևի գերեզմանին հուշարձան է տեղադրվել: 2000 թվականին Իլյա Մինևը հետմահու պարգևատրվել է «Ստարա Պլանինա» I աստիճանի շքանշանով[10]: 2002 թվականին Սոֆիայում տեղադրվել է Իլյա Մինեևի հուշարձանը: Նրան հետմահու շնորհվել է հայրենի քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչում: Սեպտեմվրիի այն հրապարակը, որտեղ տեղադրված է նրա կիսանդրին, կոչվում է Իլյա Մինևի անունով[11]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Record #155878279 // Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի ընդհանուր քարտագրացուցակ
  2. Илия Минев пред «Фигаро»: Искаме да разхлабим въжето на страха около врата на българина
  3. «Непримиримият — Илия Минев»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-22-ին։ Վերցված է 2014-12-22 
  4. Българската 1989-а: Отказ от комунизъм
  5. КОНЕЦ ЕВРОПЕЙСКОГО ЛАГЕРЯ / НРБ: трудный разжим
  6. Контрреволюция в Болгарии — как это было Archived 2014-12-22 at the Wayback Machine.
  7. «Антикомунизъм в България 1944-1989 г.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-22-ին։ Վերցված է 2014-12-22 
  8. Илия Минев — антиподът на българите в името на България
  9. Репресии и клевети. Виждате «стабилното материално положение», което донесе на Илия Минев неговата световна слава
  10. Джон Атанасов, Георги Марков и Илия Минев наградени посмъртно
  11. ИЛИЯ МИНЕВ. Символ на борбата за «Свобода, демокрация и законност»

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]