Jump to content

Ժան-Մարի Լեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ժան-Մարի Լեն
ֆրանսերեն՝ Jean-Marie Lehn
Դիմանկար
Ծնվել էսեպտեմբերի 30, 1939(1939-09-30)[1][2][3][…] (86 տարեկան)
ԾննդավայրՌոսայմ[4][5][6]
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
ԿրթությունՍտրասբուրգի համալսարան (1538-1970) (1963)[7] և Հարվարդի համալսարան
Գիտական աստիճանդոկտոր[7] (1963)
Մասնագիտությունքիմիկոս, պրոֆեսոր, համալսարանի դասախոս և հետազոտող
ԱշխատատուՀարվարդի համալսարան, Կոլեժ դե Ֆրանս[8], Université Louis Pasteur?, Ստրասբուրգի համալսարան և Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ակադեմիական արմավենիներ շքանշանի ասպետ Պատվո ազգային շքանշանի ասպետ Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ սրահ[15] Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի սպա Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ

CNRS ոսկե մեդալ

[9][10][11] CNRS արծաթե մեդալ[28]

CNRS bronze medal?

[30] Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star[24] Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան[12]
Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[13][14]

Onsager Medal?

Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի կրթաթոշակ

Karl Ziegler Prize?

[10]

Լավուազիեի մեդալ

[10]

Հարյուրամյակի մրցանակ

Դևիի շքանշան

[16][10]

Հումբոլդտի մրցանակ

[10]

Մալագայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում

[17]

Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ

[18]

Մասարիկի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[19]

Մադրիդի ինքնավար համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[10]

Վիեննայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[20]

honorary doctor of the University of Göttingen?

Սալոնիկի Արիստոտելի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Բաբեշ-Բոյայիի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Պրահայի Կարլի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Բոլոնիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Քեմբրիջի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

honorary doctor of the University of Patras?

honorary doctor of the University of Sherbrooke?

Սենթ Էնդրյուի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Վիեննայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Երուսաղեմի հրեական համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[10]

Բրյուսելի ազատ համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Աթենքի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Տեխնիոնի պատվավոր դոկտոր

Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր

[21][22]

Բազիլիկատայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան համալսարանի պատվավոր դոկտոր

honorary doctor of the University of Crete?

Շեֆիլդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Ադամ Միցկևիչի անվան համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[23]

Paracelsus Prize?

[25]

Ռոբերտ Ռոբինսոնի մրցանակ

[26]

Sir Derek Barton Gold medal?

[27]

Marie Curie Medal?

[29] և

honorary doctorate of Slovak University of Technology in Bratislava?

[31]
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Մայնցի գիտությունների և գրականության ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Լեհական գիտությունների ակադեմիա[32], Չինաստանի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, French Academy of Technologies?, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Նիդերլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Եվրոպական ակադեմիա[33], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[34], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[34], Haut Conseil de la science et de la technologie?[35], Académie des sciences, inscriptions et belles-lettres de Toulouse?[36], Թուրինի գիտությունների ակադեմիա[6] և Բելգիայի գիտությունների և արվեստի թագավորական ֆլամանդական ակադեմիա
 Jean-Marie Lehn Վիքիպահեստում

Ժան-Մարի Լեն (սեպտեմբերի 30, 1939(1939-09-30)[1][2][3][…], Ռոսայմ[4][5][6])[37] ֆրանսիացի քիմիկոս, ով 1987 թվականին Դոնալդ Քրամի և Չարլզ Պեդերսենի հետ միասին ստացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ կրիպտանդների սինթեզի համար։ Լենը վաղ շրջանի նորարարներից էր սուպերմոլեկուլային քիմիայի ոլորտում։ Նա նկարագրել է այն գործընթացը, որի միջոցով մոլեկուլները ճանաչում են միմյանց։ Օրինակ՝ դեղամիջոցները «գիտեն», թե որ բջիջը ոչնչացնել և որ բջիջը թողնել կենդանի։[38]

Ժան-Մարի Լենի և այլոց կողմից «Angew. Chem.» աշխատության մեջ նկարագրված շրջանաձև պարուրաձև հավաքույթ
foldamer-ի բյուրեղային կառուցվածքը։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լենը ծնվել է Ֆրանսիայի Էլզաս նահանգի Ռոշայմ քաղաքում՝ Պիեռ և Մարի Լենների ընտանիքում։ Նա ունի էլզասյան գերմանական ծագում։ Նրա հայրը հացթուխ էր, բայց երաժշտության հանդեպ իր հետաքրքրության պատճառով հետագայում դարձել է քաղաքային երգեհոնահար։ Լենը նույնպես երաժշտություն է ուսումնասիրել, ասելով, որ գիտությունից հետո այն դարձել է իր հիմնական հետաքրքրությունը։ Նա իր ողջ գիտական ​​կարիերայի ընթացքում շարունակել է նվագել երգեհոն։ 1950-1957 թվականներին Օբերնեում ավագ դպրոցում սովորել է լատիներեն, հունարեն, գերմաներեն և անգլերեն լեզուներ, ֆրանսիական գրականություն, իսկ ավելի ուշ նա շատ է տարվել փիլիսոփայությամբ, բնական գիտություններով, հատկապես քիմիայով։ 1957 թվականին նա ստացել է բնական գիտությունների բակալավրի աստիճան։

Ստրասբուրգի համալսարանում նա հաճախում էր ֆիզիկական, քիմիական և բնական գիտությունների դասընթացների և հասկացավ, որ ցանկանում է հետազոտական ​​կարիերա սկսել օրգանական քիմիայի ոլորտում: Նա միացավ Ուրիսոնի լաբորատորիային, որտեղ և պաշտպանեց դոկտորական աստիճանը: Այնտեղ նա ղեկավարեց լաբորատորիայի առաջին միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոմետրը և հրապարակեց իր առաջին գիտական ​​հոդվածը, որը մատնանշում էր ստերոիդային ածանցյալներում պրոտոնային միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային ազդանշանների տեղակալիչների կողմից առաջացած տեղաշարժերի համար գումարային կանոնը: Նա ստացավ դոկտորական աստիճան և մեկ տարի աշխատեց Հարվարդի համալսարանի Ռոբերտ Բըրնս Վուդվորդի լաբորատորիայում՝ աշխատելով, ի թիվս այլ բաների, վիտամին B12-ի սինթեզի վրաԼ[39]

Կարիերա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1966 թվականին նա նշանակվեց Ստրասբուրգի համալսարանի քիմիայի դոցենտ։ Նրա հետազոտությունները կենտրոնացած էին մոլեկուլների ֆիզիկական հատկությունների վրա՝ սինթեզելով հատուկ որոշակի հատկություն ցուցաբերելու համար նախատեսված միացություններ՝ ավելի լավ հասկանալու համար, թե ինչպես է այդ հատկությունը կապված կառուցվածքի հետ։

1968 թվականին նա իրականացրեց վանդականման մոլեկուլների սինթեզը, որոնք ներառում էին խոռոչ, որի ներսում կարող էր տեղավորվել մեկ այլ մոլեկուլ: Օրգանական քիմիան նրան հնարավորություն տվեց ստեղծել ցանկալի ձևի վանդակներ, այդպիսով թույլ տալով, որ միայն որոշակի տեսակի մոլեկուլ տեղավորվի վանդակում: Սա քիմիայի մեջ միանգամայն նոր ոլորտի՝ սենսորների, նախադրյալն էր: Նման մեխանիզմները նաև մեծ դեր են խաղում մոլեկուլային կենսաբանության մեջ։

Այս կրիպտանդները, ինչպես դրանք անվանում էր Լենը, դարձան նրա հիմնական հետաքրքրության կենտրոնը և հանգեցրին քիմիայի նոր տեսակի՝ «սուպրամոլեկուլային քիմիայի» սահմանմանը, որը մեկ մոլեկուլի ներսում կապերն ուսումնասիրելու փոխարեն, ուսումնասիրում է միջմոլեկուլային ձգողականությունը և այն, ինչը հետագայում կոչվեց «փխրուն առարկաներ», ինչպիսիք են միցելները, պոլիմերները կամ կավերը։

1980 թվականին նա ընտրվեց դասախոս հեղինակավոր Ֆրանս քոլեջում, իսկ 1987 թվականին արժանացավ Նոբելյան մրցանակի՝ Դոնալդ Քրամի և Չարլզ Պեդերսենի հետ միասին՝ կրիպտանդների վերաբերյալ իր աշխատանքների համար։.

1998 թվականին նա հիմնադրել և ղեկավարել է հետազոտական ​​խումբ Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։[40][41]

Անձնական կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1965 թվականին Լենը ամուսնացել է Սիլվի Լեդերերի հետ, և նրանք միասին ունեցել են երկու որդի՝ Դեյվիդը և Մաթիասը։[39][42]

Լենը աթեիստ է։[43]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Bell A. Encyclopædia Britannica (բրիտ․ անգլ.) — Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  2. ↑ 2,0 2,1 http://www.nndb.com/lists/504/000063315/
  3. ↑ 3,0 3,1 Jean-Marie Lehn Facts — Nobel Foundation.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Lehn J. Towards Complex Matter: Supramolecular Chemistry and Self-organization // Eur. Rev. — Cambridge University Press, 2009. — Vol. 17, Iss. 2. — P. 263—280. — ISSN 1062-7987; 1474-0575; 1234-981X — doi:10.1017/S1062798709000805
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Ruben M., Rojo J., Lehn J. Grid-Type Metal Ion Architectures: Functional Metallosupramolecular Arrays // Angewandte Chemie International Edition — Wiley, 2004. — Vol. 43, Iss. 28. — P. 3644—3662. — ISSN 1433-7851; 1521-3773 — doi:10.1002/ANIE.200300636 — PMID:15248266
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
  7. ↑ 7,0 7,1 Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (France) Système universitaire de documentation (ֆր.) — Montpellier: ABES, 2001.
  8. ↑ Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  9. ↑ https://www.cnrs.fr/fr/talents/cnrs?medal=39
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 Jean-Marie Lehn Curriculum Vitae — Nobel Foundation.
  11. ↑ Գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոն — 1939.
  12. ↑ Jean-Marie Lehn — Pour le Mérite for Sciences and Arts order.
  13. ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1987 — Nobel Foundation.
  14. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  15. ↑ Le prix Nobel Jean-Marie Lehn grand officier de la légion d'honneur (ֆր.) // Dernières Nouvelles d'Alsace — Strasbourg: 2014. — ISSN 0150-391X; 2426-0703
  16. ↑ Award winners : Davy Medal
  17. ↑ https://www.uma.es/facultad-de-ciencias/info/74494/doctores-honoris-causa/
  18. ↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 215.
  19. ↑ https://www.muni.cz/o-univerzite/vyznamenani/cestne-doktoraty-udelene-mu?page=2
  20. ↑ Ehrendoktorat Jean-Marie Lehn — University of Vienna.
  21. ↑ KTHs hedersdoktorer utsedda — Royal Institute of Technology, 2003.
  22. ↑ KTHs hedersdoktorer 2003 — 2003. — Vol. 33, 26.
  23. ↑ X (ֆր.) // X — Frédéric Billet, 2006.
  24. ↑ Annonce des remises de décoration «Printemps 2019» — Embassy of Japan, Paris.
  25. ↑ https://scg.ch/component/page/paracelsus
  26. ↑ https://www.rsc.org/prizes-funding/prizes/archives/robert-robinson-award/
  27. ↑ https://www.rsc.org/prizes-funding/prizes/find-a-prize/sir-derek-barton-gold-medal/previous-winners/
  28. ↑ https://comihistocnrs.hypotheses.org/2706
  29. ↑ https://ptchem.pl/pl/honors/winners-of-the-medals-and-ptchem-awards
  30. ↑ https://eman-archives.org/ComiteHistoireCNRS/items/show/54
  31. ↑ Doctor honoris causa - Dr.h.c. (словацк.)
  32. ↑ http://czlonkowie.pan.pl/czlonkowie/sites/WynikiWyszukiwania.html?s=LEHN,%20Jean-Marie
  33. ↑ www.ae-info.org
  34. ↑ 34,0 34,1 Notable Names Database — 2002.
  35. ↑ https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000242566&dateTexte=&categorieLien=id
  36. ↑ http://academie-sciences-lettres-toulouse.fr/?page_id=596
  37. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «CV» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  38. ↑ Jean-Marie Lehn – Hyde Park Civilizace | Česká televize (չեխերեն), Վերցված է 2023-08-10-ին
  39. ↑ 39,0 39,1 «Jean-Marie Lehn – Biographical». NobelPrize.org. Stockholm: Nobel Media AB. 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
  40. ↑ Curriculum Vitae Prof. Dr. Jean‐Marie Lehn
  41. ↑ «The Nobel Prize in Chemistry 1987». NobelPrize.org. 1939 թ․ սեպտեմբերի 30. Վերցված է 2024 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
  42. ↑ Lehn, Jean-Marie (2000 թ․ դեկտեմբերի 24). «Interview» (PDF). Advanced Materials. 12 (24): 1897. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 31-ին.
  43. ↑ Masood, Ehsan (2006 թ․ հուլիսի 22). «Islam's reformers». Prospect. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 29-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 19-ին. «It is a scene I won't forget in a hurry: Jean-Marie Lehn, French winner of the Nobel prize in chemistry, defending his atheism at a packed public conference at the new Alexandria Library in Egypt.»
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ժան-Մարի_Լեն&oldid=10616993» էջից