Թվային ժամացույց
Թվային ժամացույց, թվերով կամ այլ նշաններով ժամանակ ցույց տվող ժամացույց։ Թվային ժամացույցը հաճախ աշխատում է էլեկտրոնային մեխանիզմով, բայց «թվային» բառը վերաբերում է միայն այն բանին, թե ինչպես է ժամը ցուցադրվում, ոչ թե ժամացույցի աշխատանքի մեխանիզմին։ Ե՛վ թվային, և՛ մեխանիկական ժամացույցները կարող են աշխատել մեխանիկական կամ էլեկտրոնային մեխանիզմով։ Սակայն թվային ցուցադրությամբ մեխանիկական ժամացույցները հազվադեպ են հանդիպում։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Գրպանի առաջին թվային ժամացույցը ստեղծել է ավստրիացի ինժեներ Յոզեֆ Պալվեբերը[1]։ 1883 թվականին ստեղծել է «ցատկող ժամի» մեխանիզմը։ Սովորական ժամացույցի թվատախտակի փոխարեն այս մեխանիզմն ունեցել է երկու պատուհան։ Դրանց միջոցով կարելի է եղել տեսնել ժամը և րոպեները, որոնք ցուցադրվել են պտտվող սկավառակների միջոցով։ Վայրկյանների սլաքը մնացել է սովորական։ 1885 թվականին Պալվեբերի մեխանիզմն արդեն օգտագործվել է գրպանի ժամացույցների մեջ, որոնք վաճառել են Cortébert և IWC ընկերությունները։ Այս մեխանիզմը, հավանաբար, նպաստել է IWC-ի հետագա զարգացմանն ու առևտրային հաջողությանը։ 1920-ական թվականներին Պալվեբերի «ցատկող ժամի» մեխանիզմի սկզբունքները սկսել են օգտագործվել նաև ձեռքի ժամացույցներում։ Այդ գաղափարը կիրառվում է նաև այսօր, օրինակ՝ Chronoswiss Digiteur ժամացույցում։ Այն ժամանակ Պալվեբերը սեփական ժամացույցի ապրանքանիշ չի ունեցել, սակայն նրա անունը հետագայում օգտագործվել է նորաստեղծ ժամացույց արտադրող ընկերության կողմից[2]։
Plato ժամացույցները նման գաղափար են օգտագործել, բայց ունեցել են այլ կառուցվածք։ Այս ժամացույցները աշխատել են զսպանակի միջոցով և կազմված են եղել ապակե գլանից, որի ներսում եղել է սյուն։ Սյունի վրա ամրացված են եղել թվերով փոքր թվային քարտեր, որոնք ժամանակի ընթացքում շրջվել են։ Plato ժամացույցները ներկայացվել են 1904 թվականին Սենթ Լուիսի համաշխարհային ցուցահանդեսում։ Դրանք արտադրվել են Ansonia Clock ընկերության կողմից։ 1903 թվականին Նյու Յորքից Յուջին Ֆիչը արտոնագրել է այս ժամացույցի կառուցվածքը[3]։ Տասներեք տարի առաջ Յոզեֆ Պալվեբերը Գերմանիայում նույն գյուտն արդեն արտոնագրել էր՝ օգտագործելով թվային քարտեր (ի տարբերություն 1885 թվականի իր արտոնագրի, որտեղ օգտագործվել են շարժական սկավառակներ)՝ DRP № 54093 արտոնագրով[4]։ Գերմանական Aktiengesellschaft für Uhrenfabrikation Lenzkirch գործարանը նման թվային ժամացույցներ է արտադրել 1893 և 1894 թվականներին[5]։
Թվային զարթուցիչի ամենավաղ արտոնագիրը ԱՄՆ-ում գրանցվել է Դ. Է. Պրոցմանի և այլոց կողմից՝ 1956 թվականի հոկտեմբերի 23-ին[6]։ Պրոցմանը և նրա գործընկերները 1970 թվականին նաև արտոնագրել են մեկ այլ թվային ժամացույց, որը, ըստ տեղեկությունների, օգտագործել է շարժվող մասերի նվազագույն քանակ։ Երկու կողային թիթեղներ իրենց միջև պահել են թվանշանները, մինչդեռ արտաքին մասում տեղադրված էլեկտրական շարժիչն ու կուլիսային մեխանիզմը վերահսկել են դրանց շարժումը[3]։
1970 թվականին LED էկրանով առաջին թվային ձեռքի ժամացույցը ներկայացվել է «The Tonight Show Starring Johnny Carson» հեռուստաշոուի եթերում, թեև այն թողարկվել է միայն 1972 թվականին[7]։ Այս ժամացույցը կոչվել է Pulsar և արտադրվել է Hamilton Watch Company-ի կողմից։ Դրա մասին ակնարկ եղել է երկու տարի առաջ, երբ նույն ընկերությունը Կուբրիկի «2001: A Space Odyssey» ֆիլմի համար ստեղծել է չաշխատող թվային ժամացույցի ռեկվիզիտ՝ հիմնական մեխանիկական թվատախտակով և երկրորդական թվային ցուցադրմամբ[8]։
Կառուցվածք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թվային ժամացույցները սովորաբար ժամանակը պահելու համար օգտագործում են 50 կամ 60 հերց հաճախականությամբ փոփոխական հոսանքի տատանումները կամ 32,768 հերց հաճախականությամբ բյուրեղային օսցիլյատոր, ինչպես քվարցային ժամացույցներում։ Թվային ժամացույցների մեծ մասը ժամը ցուցադրում է 24-ժամյա ձևաչափով։ Միացյալ Նահանգներում և մի քանի այլ երկրներում օգտագործվում է նաև 12-ժամյա ձևաչափը՝ AM կամ PM նշումով։ Որոշ թվային ձեռքի ժամացույցներ կարող են անցնել 12-ժամյա և 24-ժամյա ռեժիմների միջև։ Անալոգային ժամացույցի տեսքը նմանակող էկրանները հաճախ օգտագործում են LCD էկրան և նույնպես երբեմն համարվում են «թվային»։
Ժամանակը ցույց տալու համար թվային ժամացույցների մեծ մասը չորս թվանշաններից յուրաքանչյուրի համար օգտագործում է յոթ հատվածից բաղկացած LED, VFD կամ LCD էկրան։ Դրանք սովորաբար ունեն նաև այլ նշաններ, որոնք ցույց են տալիս՝ ժամը AM է, թե PM, միացված է արդյոք զարթուցիչը և այլն։ Հին թվային ժամացույցներում օգտագործվել են անիվների վրա ներկված թվեր կամ բաժանվող փեղկերով էկրաններ։ Բարձրակարգ թվային ժամացույցներն օգտագործում են կետային մատրիցային էկրաններ և թվերի փոփոխության ժամանակ կիրառում են անիմացիաներ։
Կարգավորում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Եթե մարդկանց համար դժվար է լինում որոշ թվային ժամացույցների վրա ժամը կարգավորելը, ապա այն էլեկտրոնային սարքերում, որտեղ ժամացույցը կարևոր գործառույթ չէ, ժամը կարող է ընդհանրապես չկարգավորվել։ Այդ դեպքում սարքը միացնելուց հետո ժամացույցը ցուցադրում է նախապես սահմանված ժամը՝ 00:00 կամ 12:00[9]։
Քանի որ դրանք աշխատում են էլեկտրականությամբ, թվային ժամացույցները հաճախ պետք է նորից կարգավորվեն, երբ էլեկտրամատակարարումն ընդհատվում է, նույնիսկ շատ կարճ ժամանակով։ Սա հատկապես խնդիր է այն զարթուցիչների համար, որոնք չունեն մարտկոցային պահուստավորում, քանի որ գիշերվա ընթացքում հոսանքի անջատումը սովորաբար խանգարում է ժամացույցին առավոտյան միացնել զարթուցիչը։
Այս խնդիրը նվազեցնելու համար կենցաղային էլեկտրականությամբ աշխատող շատ սարքեր ունեն մարտկոցային պահուստավորում, որը հոսանքի անջատման կամ սնուցման աղբյուրից անջատվելու ժամանակ պահպանում է ժամը։ Վերջերս որոշ սարքեր ունեն ժամը ավտոմատ կարգավորելու հնարավորություն, օրինակ՝ ատոմային ժամացույցից ստացվող ռադիո ժամանակային ազդանշանի միջոցով, արբանյակային հեռուստատեսության կամ համակարգչի միացման միջոցով։ Որոշ սարքեր էլ գործարանում նախապես կարգավորվում են և այնուհետև պահպանում են ժամը՝ ներքին վերալիցքավորվող մարտկոցով աշխատող քվարցային մեխանիզմի միջոցով։
Առևտրային թվային ժամացույցները սովորաբար ավելի հուսալի են, քան կենցաղային ժամացույցները։ Էլեկտրաէներգիայի անջատման ժամանակ ժամը պահպանելու համար կարող են օգտագործվել նաև մի քանի տասնամյակ աշխատող պահուստային մարտկոցներ։
Մարտկոցով աշխատող LCD ժամացույց՝ առանց զարթուցիչի
Բարձրակարգ թվային ժամացույց-ռադիո՝ թվային կարգավորմամբ
Սովորական թվային ժամացույց-ռադիո՝ մեխանիկական կարգավորմամբ
Արևի լույսից լավ երևացող LCD էկրանով, մարտկոցով աշխատող ժամացույց՝ ռադիոազդանշանի միջոցով ժամը կարգավորելու հնարավորությամբ
«Telefunken»-ի ժամացույց՝ թվերը լուսավորող լամպերով
Solari-ի Cifra 3 ժամացույցը, որը նախագծել է Gino Valle-ն (1965)
1950-1960-ականների 24-ժամյա Pennwood Tymeter ժամացույց՝ երիցուկի նմանվող անիվային էկրանով
Օգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Քանի որ թվային ժամացույցները կարող են լինել շատ փոքր և էժան սարքեր, որոնք մեծացնում են տարբեր ապրանքների դիզայնի գրավչությունը, դրանք հաճախ ներառվում են տարբեր սարքերում, ինչպիսիք են ավտոմեքենաները, ռադիոները, հեռուստացույցները, միկրոալիքային վառարանները, սովորական վառարանները, համակարգիչները և բջջային հեռախոսները։
Երբեմն դրանց օգտակարությունը վիճարկվում է։ Օրինակ՝ տարածված դժգոհությունն այն է, որ ամառային ժամանակի անցնելու դեպքում շատ կենցաղային ժամացույցներ պետք է նորից կարգավորվեն։ Ռադիո ժամանակային ազդանշանի միջոցով ավտոմատ համաժամանակացումը նվազեցնում է այս խնդիրը։
Խելացի թվային ժամացույցները, բացի ժամը ցույց տալուց, կարող են նաև հերթով ցուցադրել լրացուցիչ տեղեկություններ, օրինակ՝ եղանակային տվյալներ և ծանուցումներ։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «DEPATISnet | DEPATISnet-Startseite». depatisnet.dpma.de. Վերցված է 2021-11-08-ին.
- ↑ «Home page». JosefPallweber.com. Արխիվացված օրիգինալից 2015-10-01-ին. Վերցված է 2015-11-07-ին.
- 1 2 Churm, Thomas M. (November 5, 2013). «A Short History of Digital Clocks and Watches». Alarm Clock Blog. Արխիվացված օրիգինալից March 1, 2016-ին. Վերցված է 2016-02-28-ին.
- ↑ Imperial Patent Office (October 27, 1890). «Patent No. 54093» (PDF) (գերմաներեն). German Patent and Trademark Office. Վերցված է 2015-11-07-ին.
- ↑ «Is digital more precise?». The German Clock Museum. April 2015. Արխիվացված օրիգինալից 2015-09-23-ին. Վերցված է 2015-11-07-ին.
- ↑ US2768332A, Protzmann, Donald E.; Phaneuf, Edgar A. & Doyle, Malcolm G., "Timing device", issued 1956-10-23
- ↑ https://pabook.libraries.psu.edu/literary-cultural-heritage-map-pa/feature-articles/pulsar-revolution-display-technology#:~:text=The%20Pulsar%20was%20the%20first,watch%20with%20no%20moving%20parts.
- ↑ «The History of the Digital Watch». h2g2. April 30, 2003. Արխիվացված օրիգինալից November 6, 2015-ին. Վերցված է 2015-11-07-ին.
- ↑ «Radio Controlled LED Alarm Clock Instruction Manual — SM2442» (PDF). Zeon Ltd. Արխիվացված է օրիգինալից (DOC) 2016-03-03-ին. Վերցված է 2015-11-07-ին.