Թոքի այտուց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թոքի այտուց
Oedema pulmonum
PulmEdema.PNG
Երկկողմանի թոքային այտուց՝ պլևրալ էքսուդատով
Տեսակ հիվանդություն[1]
Ենթադաս շնչառական անբավարարություն[1]
Բուն պատճառ C26868[2][3] և C26868[1]
Վնասում է թոքեր
Բժշկական մասնագիտություն Սրտաբանություն
ՀՄԴ-9 514 և 518.4
Հիվանդությունների բազա 11017
MedlinePlus 000140
eMedicine 360932
MeSHID D011654 և D011654
Disease Ontology DOID:11396 և DOID:11396
NCI Thesaurus C26868[2][3] և C26868[1]
Pulmonary edema Վիքիպահեստում

Թոքի այտուց, հեղուկի կուտակումն է թոքերի պարենքիմայում և օդակիր հատվածներում[4]։ Այն խանգարում է գազափոխանակությունը և կարող է բերել շնչառական անբավարարության։ Այն լինում է կամ ձախ փորոքի անբավարարության պատճառով, երբ սիրտը չի կարողանում դուրս մղել թոքային շրջանառությունից եկած արյունը (կարդիոգեն թոքի այտուց), կամ էլ թոքի պարենքիմայի և անոթների վնասման պատճառով (ոչ կարդիոգեն թոքի այտուց)[5]։ Բուժումը կատարվում է 3 ուղղությամբ։ Առաջինը՝ ապահովել շնչառական գործառույթը, երկրորդը՝ բուժել հիմնական պատճառը, երրորդը՝ խուսափել թոքի հետագա վնասումից։ Թոքի սուր այտուցը կարող է բերել մահացի ռեսպիրատոր դիսթրեսի կամ սրտի կանգի՝ հիպօքսիայի պատճառով։ Դա կանգային սրտային անբավարարության հիմնական առանձնահատկությունն է։ Անվանումը գալիս է հունարենից, հունարեն՝ οἴδημα (oídēma, "ուռել")։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոքի այտուցի ամենաբնորոշ ախտանիշը հևոցն է, բայց կարող են լինել նաև այլ ախտանիշներ, որոնցից են՝ արյունախխումը (երևում է որպես վարդագույն, փրփրոտ խորխ), գերքրտնարտադրությունը, թուլությունը, գունատ մաշկը։ Շնչելու դժվարությունը կարող է զարգանալ որպես օրթոպնոե (հորիզոնական դիրքով պառկելու դժվարություն՝ դժվար շնչելու պատճառով), և/կամ որպես պարոքսիզմալ գիշերային դիսպնոե (գիշերային դժվարաշնչության նոպաներ)։ Ձախ փորոքային անբավարարությունը և թոքի քրոնիկ այտուցը ունեն բազմաթիվ ընդհանուր ախտանիշներ։ Թոքի այտուցի զարգացումը կարող է կապված լինել հեղուկային գերծանրաբեռնման հետ, որը ասելով բնորոշում են աջ փորոքային անբավարարության արտահայտությունները՝ ծայրամասային այտուցները, լծային երակների բարձր ճնշումը, և հեպատոմեգալիան, որի դեպքում լյարդը լինում է մեծացած և նույնիսկ կարող է նկատվել պուլսացիա։ Այլ ախտանիշներից են՝ աուսկուլտացիայով հայտնաբերվող կրեպիտացիան (լսվում են արտաշնչման վերջում) և սրտի երրորդ տոնի առկայությունը[5]։

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն սովորաբար սրտածին է (կարդիոգեն), բայց հեղուկը կարող է կուտակվել նաև թոքի վնասման պատճառով։ Այդ վնասումը կարող է լինել ուղղակի, կամ առաջանալ թոքային արյան շրջանառությունում բարձր ճնշման պատճառով։ Ձախ փորոքում ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն առաջացած բարձր ճնշման պատճառով կարող է առաջանալ թոքի այտուց, եթե թոքային զարկերակի ճնշումը բարձրանում է նորմայից (15 մմ ս.ս․)[6] to above 25 mmHg.[7]։ Թոքի այտուցի պատճառները կարող են բաժանվել կարդիոգենի և ոչ կարդիոգենի։ Կարդիոգեն այտուցը առաջանում է հիմնականում ձախ փորոքի հետ կապված խնդիրներից։

Կարդիոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կանգային սրտային անբավարարություն, որի դեպքում սիրտը չի կարողանում բավարար քանակով դուրս մղել արյունը, որի արդյունքում բարձրանում է թոքային զարկերակի սեպման ճնշումը և զարգանում է թոքի այտուց։ Կանգային սրտային անբավարարություն կարող է զարգանալ ձախ փորոքի անբավարարությունից, առիթմիաներից կամ հեղուկի մեծ քանակից, որը հաճախ զարգանում է երիկամային անբավարարության պատճառով։
  • Հիպերտոնիկ կրիզը նույնպես կարող է պատճառ լինել, քանզի մեծանում է ճնշումը, հետբեռնվածությունը, ձախ փորոքի ծանրաբեռնվածությունը և որպես հետևանք մեծանում է ճնշումը թոքային զարկերակում՝ առաջացնելով թոքի այտուց։

Ոչ կարդիոգեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ցածր ճնշումային թոքի այտուց [8]
  • Նյարդաբանական խնդիրներ[9] (ցնցումներ, գլխի վնասվածք, հոսանքահարում)։
  • Սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ (ՍՇԴՀ)[10]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-04-18 — 2019-04-18 — 2019.
  2. 2,0 2,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  4. «pulmonary edema» Դորլանդի բժշկական բառարանում
  5. 5,0 5,1 «Clinical practice. Acute pulmonary edema»։ N. Engl. J. Med. 353 (26): 2788–96։ December 2005։ PMID 16382065։ doi:10.1056/NEJMcp052699 
  6. What Is Pulmonary Hypertension? From Diseases and Conditions Index (DCI). National Heart, Lung, and Blood Institute. Last updated September 2008. Retrieved on 6 April 2009.
  7. Chapter 41, page 210 in: Cardiology secrets By Olivia Vynn Adair Edition: 2, illustrated Published by Elsevier Health Sciences, 2001 1-56053-420-6, 978-1-56053-420-4
  8. «Negative-pressure acute tracheobronchial hemorrhage and pulmonary edema»։ J Anesth 23 (3): 417–20։ 2009։ PMID 19685125։ doi:10.1007/s00540-009-0757-0 
  9. O'Leary R., McKinlay, J. (2011)։ «Neurogenic pulmonary oedema»։ Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain 11 (3): 87–92։ doi:10.1093/bjaceaccp/mkr006 
  10. Boyle AJ, Mac Sweeney R, McAuley DF (August 2013)։ «Pharmacological treatments in ARDS; a state-of-the-art update»։ BMC Med 11: 166։ PMC 3765621։ PMID 23957905։ doi:10.1186/1741-7015-11-166