Թուրք-դանիական հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թուրք-դանիական հարաբերություններ
Դանիա և Թուրքիա

Դանիա

Թուրքիա

Թուրք-դանիական հարաբերությունները վերաբերում են Դանիայի և Թուրքիայի միջև ներկայիս և պատմական հարաբերություններին։ Դանիան դեսպանատուն ունի Անկարայում[1], իսկ Թուրքիան ունի դեսպանատուն Կոպենհագենում[2]։ Երկու երկրներն էլ ՆԱՏՕ-ի անդամ են։ Դանիայի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները լարվել են «Jyllands-Posten» թերթում Մուհամմադի ծաղրանկարների և Roj TV-ի գործի պատճառով (Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան դադարեցվել է Դանիայի Գերագույն դատարանի կողմից 2014 թվականի փետրվարի 27-ին [3])[4]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հարաբերությունները սկսվել են 250 տարի առաջ և, փաստացի, սկսվել են 18-րդ դարում առևտրի ոլորտում։ 1756 թվականի հոկտեմբերի 14-ին կնքվեց Բարեկամության և առևտրի մասին համաձայնագիր սուլթան Օսման III-ի և Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ V-ի կողմից։ 1758 թվականին Դանիան արտակարգ ներկայացուցիչ է նշանակել Օսմանյան կայսրությունում [5]։

Երեսնամյա պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը միասին կռվում էին Սուրբ Հռոմեական կայսրության դեմ՝ որպես դաշնակիցներ 1618-1629 թվականներին։ [6] 1643 թվականին Դանիան դաշնակցեց կաթոլիկ տերությունների հետ ընդդեմ Օսմանյան կայսրության և Շվեդիայի։

Հյուսիսային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսային պատերազմում Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը պատերազմում էին միմյանց դեմ։

Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ կոալիցիայի պատերազմում Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը պատերազմում էին միմյանց դեմ։

Նապոլեոնյան պատերազմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թե՛ Դանիան, թե՛ Ֆրանսիան, թե՛ Օսմանյան կայսրությունը դաշնակիցներ էին Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ՝ 1803-1815 թվականներին, ընդդեմ Միացյալ Թագավորության, Ավստրիայի, Ռուսաստանի և Շվեդիայի։

20 -րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1920 թվականին տեղի ունեցած հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ Դանիան հանդես եկավ որպես միջնորդ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև պատերազմում[7][7]։ 1926 թվականին Անկարայում կնքվեց առևտրային համաձայնագիր[8]։ 1932 թվականին երկու երկրները հաշտության համաձայնագիր կնքեցին Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում[9]։ 1948 թվականին ստորագրվեց վճարման պայմանագիր[10]։

1999 թվականի նոյեմբերի 26-ին ստորագրվեց «Համատեղ գործողությունների պլան» քաղաքական, անվտանգության և պաշտպանության ոլորտում, երբ Թուրքիայի արտգործնախարար Իսմայիլ Չեմը այցելեց Դանիա[4]։

Ծաղրանկարի ճգնաժամը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դանիայի և Թուրքիայի միջև երկկողմ հարաբերությունները լարվեցին, երբ դանիական «Jyllandsposten» թերթը հրատարակեց մարգարե Մուհամմադի ծաղրանկարները[11]։ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը դատապարտեց հրապարակումը և քննադատեց Դանիային։ Թուրքական մամուլում հրապարակվում էր Էրդողանի խոսքից մեջբերումներ, որոնցում, մասնավորապես, ասվում էր. «Մուհամմադ մարգարեի ծաղրանկարները հարձակում են մեր հոգևոր արժեքների դեմ։ Պետք է լինի մամուլի ազատության սահմանափակում»[12]։

Roj TV-ի գործը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքիան պնդում է, որ հեռուստաալիքը հանդիսանում է Քրդական բանվորական կուսակցության (ՔԲԿ) համար նախատեսված հարթակ, որին նրանք համարում են ահաբեկչական կազմակերպություն և լոբբինգի է ենթարկել Դանիայի կառավարությանը՝ չեղարկելով Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան։ Թուրքիայի արտգործնախարարության պաշտոնյան հայտարարել է. «Մենք հաստատ գիտենք, որ «Roj» հեռուստաընկերությունը ՔԲԿ-ի ահաբեկչական կազմակերպության մի մասն է։ . . ՔԲԿ-ն ԵՄ-ի կողմից հաշվառված է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Դանիան ԵՄ անդամ է, և մենք ակնկալում էինք, որ ահաբեկչական խմբավորման հեռարձակող կազմակերպությանը չի տրվի անվճար հեռարձակում»[13]։ Մինչդեռ կայանի գլխավոր մենեջեր իրաքցի քուրդ Մանուչեհր Թահսիլի Զոնոոզին խոստովանում է, որ կայանը կապ է պահպանում ՔԲԿ-ի հետ, նա դա բնութագրում է որպես անկախ քրդական հեռուստալիք, որը ՔԲԿ-ի վերահսկողության տակ չէ[13]։ Թուրքական իշխանությունները բազմիցս պաշտոնական բողոքներ են ներկայացրել Դանիայի ռադիոյի և հեռուստատեսության վարչությանը կապված Roj TV–ի հետ, բայց մինչ օրս վարչության կողմից չի ընդունվել ոչ մի բողոք, քանի որ հեռուստաալիքը չի խախտել որևէ կանոն։ [14]

2010 թվականի նոյեմբերին Միացյալ Նահանգների դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքի պատճառով հայտնվեց մի դիվանագիտական հաղորդագրություն, որը վերաբերում էր թուրք ներկայացուցչի պահանջին, որ «որպես 2009 POTUS-ի միջնորդավորված գործարքի շրջանակներում Թուրքիայի առարկությունները Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենին որպես ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար նշանակելու մասին։ Գլխավոր քարտուղար նշանակելով՝ Դանիան խոստացել էր պարզաբանել իր օրինական պահանջները, որոնցով նախազգուշացվում են «Roj» հեռուստատեսության փակման վերաբերյալ Թուրքիայի պահանջին միանալու մասին»[15]։

Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան դադարեցվել է Դանիայի Գերագույն դատարանի կողմից 2014 թվականի փետրվարի 27-ին[3]։

Տնտեսական հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տնտեսական հարաբերությունները նպաստում են Թուրքիայի արտահանմանը։ 2004 թվականին Թուրքիայի արտահանումը Դանիա աճել է 40%-ով։ Առևտրաշրջանառությունը ներկայումս կազմում է 979,6 միլիոն ԱՄՆ դոլար[16]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Embassy of Denmark in Turkey»։ Government of Denmark։ Ministry of Foreign Affairs (Denmark)։ Արխիվացված է օրիգինալից հուլիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  2. «Turkish embassy in Copenhagen, Denmark»։ Government of Turkey։ Արխիվացված է օրիգինալից հուլիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  3. 3,0 3,1 «Արխիվացված պատճենը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-09-28-ին։ Վերցված է 2020-04-18 
  4. 4,0 4,1 «Turkish-Danish Relations: Possible to Make A New Start?»։ Bilgesam.org։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 19, 2011-ին։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  5. «Danish Business Delegation to Turkey»։ Royal Danish Ministry of Foreign Affairs։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 1, 2011-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 11, 2010։ «Trade between our two countries can be dated centuries back. In 1756 Denmark and The Ottoman Empire signed a treaty on commerce and friendship, which paved the way for closer ties – both human and commercial between our two people...» 
  6. 1625-1629. Aligned with the Catholic Powers 1643-1645.
  7. 7,0 7,1 Ralph Courtney (նոյեմբերի 29, 1920)։ «Denmark ready to undertake Armenia duty»։ The Baltimore News։ Վերցված է մայիսի 21, 2011 (չաշխատող հղում)
  8. «Exchange of Notes constituting a Provisional Commercial Agreement, signed at Angora, March 22, 1926.» 1164։ League of Nations (United Nations)։ էջ 3։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  9. «DENMARK AND TURKEY Treaty of Conciliation, Judicial Settlement and Arbitration. Signed at Geneva, March 8, 1932» 3310։ League of Nations / United Nations։ էջ 7։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  10. «Payments Agreement (with protocol and exchange of letters) Signed at Ankara, on 15 December 1948» 974։ էջ 7։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  11. “After the Danish Cartoon controversy”, The Middle East Quarterly, Winter 2007, pp. 3-11.
  12. MacAskill Ewen (2006-02-04)։ «Cartoon controversy spreads throughout Muslim world»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 2010-05-05 
  13. 13,0 13,1 «Denmark, again? Now it's under fire for hosting Kurdish TV station.»։ Christian Science Monitor։ Վերցված է 2007-03-12 
  14. «Decision regarding complaint from the Radio and Television Supreme Council»։ մայիսի 3, 2007։ էջ 7։ Արխիվացված է օրիգինալից հուլիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է հունիսի 20, 2011 
  15. «US embassy cables: US steps up pressure on Turkey over Iran»։ The Guardian (London)։ նոյեմբերի 28, 2010 
  16. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-02-27-ին։ Վերցված է 2009-07-27