Թուրքիայի ռազմական գործողություն Իրաքում (2022)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Թուրք-քրդական հակամարտություն
Թվական սկսել է ապրիլի 17, 2022 
 1 ամիս և 4 օր
Վայր Հյուսիսային իրաք
Հակառակորդներ
Թուրքիա Թուրքիա
Աջակցություն՝
KDP logo.svg Քուրդիստանի դեմոկրատական կուսակցություն[1][2]
Քուրդիստանի բանվորական կուսակցություն
Հրամանատարներ
Թուրքիա Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան

Թուրքիա Հասան Քուչուքայուզ
Թուրքիա Հուլուսի Աքար
Թուրքիա Յաշար Գյուլեր

Ջեմիլ Բայիք
Մուրադ Քարայիլան

Թուրքական ռազմական գործողությունն Իրաքում, թուրքական զինուժի շարունակվող ռազմական գործողությունն է Հյուսիսային Իրաքում։ Գործողությունն իրականացվում է Դահուկ մուհաֆազայում, Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (ՔԱԿ) թիրախների դեմ՝ շարունակվող թուրք-քրդական հակամարտության շրջանակներում[3]։ Թուրքիայում գործողությունը պաշտոնապես կոչվում է «Մագիլ-կողպեք» (թուրքերեն՝ Pençe-Kilit Operasyonu)[4]։

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին տարիներին Թուրքիայի զինված ուժերը հաճախ են անդրսահմանային ռազմական գործողություններ իրականացրել ՔԱԿ-ի դեմ։ Նման գործողություններն են եղել Claw Eagle-ը և Tiger-ը 2020 թվականին և Claw-Lighting-ը և Thunderbolt-ը 2021 թվականին[5][6]։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարի խոսքով՝ ներկայիս հարձակումը թիրախավորում է Մետինա, Զապ և Ավաշին շրջանների դիրքերը և իրականացվում է իրենց դաշնակիցների հետ համագործակցությամբ։ Հարձակումներից առաջ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հանդիպել է Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության վարչապետ Մասրուր Բարզանիի հետ և նրան տեղեկացրել գործողության մասին[7]։

Թուրքիայի իշխանությունները հայտարարել են, որ գործողության նպատակը ՔԱԿ-ի կողմից խոշոր հարձակումը կանխելն է[8]։ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության պատգամավոր Օմեր Չելիքն ասել է, որ ՔԱԿ-ն ծրագրել է նոր բազաներ հիմնել Թուրքիայի սահմանի մոտ և արդարացել է թուրքական ինքնապաշտպանության իրավունքով ռազմական գործողությունները հարևան երկրներում, ինչպիսիք են Իրաքը կամ Սիրիան, ինչը ամրագրված է Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության 51-րդ հոդվածում։ունը[7]։

Գործողության ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործողության պաշտոնական մեկնարկից մի քանի օր առաջ թուրքական ավիացիան ռմբակոծել է Դահուկի մի քանի քրդական գյուղեր[9]։ Ներխուժումը սկսվել է 2022 թվականի ապրիլի 18-ին[10] հրետանու, անօդաչու թռչող սարքերի և ավիացիայի աջակցությամբ[11]։ Օդային հարվածներ են հասցվել ՔԱԿ-ի կողմից վերահսկվող քարանձավներին, թունելներին ու զինամթերքի պահեստներին, որից հետո թուրքական հատուկ ջոկատայինները մտել են տարածք՝ շարժվելով ցամաքով, ինչպես նաև ուղղաթիռներով։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ հիսուն թիրախներ են խոցվել, և իրենց բոլոր նախնական թիրախները հասել են։ ՔԱԿ-ն, իր հերթին, հայտարարել է, որ հետ է մղել մի քանի եդեսանտային գրոհներ, ինչպես նաև խոցել է երկու թուրքական ուղղաթիռ։ ՔԱԿ-ի հետ կապ ունեցող աղբյուրները պնդում են, որ Թուրքիայի կողմից գործողության մեջ օգտագործված ուղղաթիռները տեղակայված են եղել Քրդստանում[9]։

Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում երկու թուրք զինվոր է սպանվել։ Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի մամուլի կենտրոնը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում զոհվել է իր յոթ մարտիկ[12]։

Անդրադարձ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժողովրդադեմոկրատական ​​կուսակցությունը (HDP) հայտարարել է, որ գործողությունը հակասում է միջազգային իրավունքին և հակադրվում է դրան, թե ինչպես է Թուրքիան պատերազմում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միրև խաղաղապահի դեր խաղալու փորձ անում[7]։

2022 թվականի ապրիլի 19-ին ՔԱԿ-ի բարձրաստիճան հրամանատար Դուրան Քալքանը կոչ է արել Թուրքիային անհապաղ դադարեցնել գործողությունը՝ հակառակ դեպքում սպառնալով «պատերազմը տեղափոխել թուրքական քաղաքներ»[13]։ Հաջորդ օրը Բուրսա քաղաքում բանտարկյալներով լի ավտոբուս է պայթել, ինչի հետևանքով զոհվել է բանտի պահապանը և մի քանի մարդ է վիրավորվել։ Թեև թուրքական իշխանությունները չեն մեղադրել ՔԱԿ-ին, բայց մեկնաբանները հնարավոր են համարել ՔԱԿ-ի մասնակցությունը այդ պատահարին[13]։

Իրաք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրաքի նախագահ Բարհամ Սալիհը դատապարտել է հարձակումը և Թուրքիայից պահանջել դադարեցնել գործողությունը՝ այն համարելով «մեր ազգային անվտանգությանը սպառնացող վտանգ»[13]։ Իրաքի արտգործնախարարն ասել է, որ գործողությունը խախտում է իրաքյան ինքնիշխանությունը, մինչդեռ խորհրդարանի ամենամեծ խմբակցության ղեկավար Մուքթադա աս-Սադրը պահանջել է, որ եթե Թուրքիան անվտանգության հետ կապված մտահոգություններ ունի, ապա դրանք քննարկի Իրաքի կառավարության հետ[14]։

Այլ երկրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնում Մասրուր Բարզանիի բրիտանացի քաղաքական գործիչների հետ հանդիպման ժամանակ քրդերը ձվեր են նետել նրա ավտոշարասյան վրա՝ թուրքական վերջին ռազմական գործողության վերաբերյալ որևէ հայտարարություն չանելու համար[15]։ Գործողության դեմ ցույցեր են անցկացվել նաև Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում[16] և Գերմանիայի մի քանի քաղաքներում[17]։ Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում ոստիկանությունը առգրավել է Սիրիայի Ժողովրդական պաշտպանության միավորումների, Կանանց պաշտպանության ստորաբաժանումների մի քանի դրոշներ[18]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Chenar Chalak (20 April 2022)։ «Erdogan thanks Iraqi, Kurdish authorities for ‘support’ of anti-PKK operation»։ Rudaw  (անգլ.)
  2. «Avaşin ve Zap'a işgal saldırısı: 28 işgalci cezalandırıldı, 2 helikopter darbelendi!»։ ANF Turkish։ 18 April 2022։ Վերցված է 18 April 2022  (թուրքերեն)
  3. «Թուրքիա launches new ground, air offensive in northern Iraq» (en-US)։ Վերցված է 2022-04-24 
  4. Şafak Yeni (2022-04-22)։ «Pençe-Kilit Operasyonu: Şehitlerin kanı yerde kalmadı»։ Yeni Şafak (tr-TR)։ Վերցված է 2022-04-24  (թուրքերեն)
  5. «Turkish warplanes hit Kurdish militant targets in northern Iraq- state news agency»։ SWI swissinfo.ch (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-04-21 
  6. «Turkey launches new ground, air offensive in northern Iraq»։ AP NEWS (անգլերեն)։ 2022-04-18։ Վերցված է 2022-04-21 
  7. 7,0 7,1 7,2 «Turkey launches offensive against PKK targets in northern Iraq - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East»։ www.al-monitor.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-04-21 
  8. «Turkey launches new offensive against Kurdish rebels in Iraq»։ www.aljazeera.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-04-21 
  9. 9,0 9,1 «Turkish warplanes heavily bombard Kurdish villages in northern Duhok» (անգլերեն) 
  10. «Turkiye ‘neutralizes’ 26 PKK terrorists in northern Iraq»։ www.aa.com.tr։ Վերցված է 2022-04-21 
  11. «Turkey launches ground and air strikes in northern Iraq against PKK»։ The National (անգլերեն)։ 2022-04-18։ Վերցված է 2022-04-21 
  12. «HPG’den bilanço, MSB’den operasyon açıklaması»։ amp.artigercek.com։ Վերցված է 2022-04-21 
  13. 13,0 13,1 «Bus bombing brings trauma of past terror back to Turkish cities - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East»։ web.archive.org։ 2022-04-20։ Վերցված է 2022-04-21 
  14. Hermann Rainer։ «Operation im Nordirak: Bagdad erzürnt über türkische Offensive gegen die PKK»։ FAZ.NET։ 0174-4909։ Վերցված է 2022-04-21 
  15. «Kurdish protesters hurl eggs at Masrour Barzani’s convoy in London»։ Medya News (en-US)։ 2022-04-20։ Վերցված է 2022-04-21 
  16. «Türkiye'nin Pençe Kilit Operasyonu rahatsız etti! Avrupa'da skandal görüntüler | STAR»։ Star.com.tr։ Վերցված է 2022-04-21 
  17. «Überall Proteste gegen die türkische Invasion in Südkurdistan»։ ANF News (գերմաներեն)։ Վերցված է 2022-04-21 
  18. «„Am ausführenden Ende einer fragwürdigen Willkürpraxis“»։ ANF News (գերմաներեն)։ Վերցված է 2022-04-21