Թոմբոյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Թոմբոյ (անգլ. tomboy-չարաճճի աղջիկ), հավաքական տերմին է, վերաբերում է այն աղջիկներին, որոնք ցուցաբերում են տղաներին բնորոշ վարք[1][2]. տղայի հագուստ կրել, մասնակցել խաղերում կամ այլ պարապմունքներում, որոնք ունեն ֆիզիկական բնույթ և բազմաթիվ մշակույթներում համարվում են իգական սեռին ոչ համապատասխան:

Թոմբոյ. 1873. նկարիչ՝ Ջոն Ջորջ Բրաուն

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի «թոմբոյ» տերմինը գոյություն ունի դեռևս 1592 թվականից[3], սակայն այս բառը հանդիպում է Նիկոլաս Յուդալի գրած «Ռալֆ Ռոյստեր Դոստեր» պիեսում, որը գրվել է 1553 թվականին և հրատարակվել է 1567 թվականին: XIX դարում ամերիկյան մշակույթում «թոմբոյ» նշանակում էր հստակ վարքագիծ, որը աղջիկներին թույլ էր տալիս զբաղվել ֆիզիկական վարժություններով, կրել «պրակտիկ հագուստ» և «դիետա պահել»: Թոմբոիզմը՝ առողջ ապրելակերպի վրա շեշտ դնելու շնորհիվ, այդ շրջանում շատ արագ հայտնի դարձավ, որպես կանանց վարքագծում իշխող այլընտրանք և ընդլայնեց կանանց ֆիզիկական շարժը[4]: 1898 թվականին գրված «Կանայք և էկոնոմիկան» գրքում գրող-ֆեմինիստ Շառլոտտա Պերկինս Գիլմանը բարձր է գնահատում «թոմբոյի» առողջությունը, ինչպես նաև նրանցց գենդերային ազատությունը[5]: Մանկական փաստաբան Ժոզեֆ Լին 1915 թվականին իր կարծիքը հայտնեց այն մասին, որ թոմբոիզմի ի հայտ գալը 8-ից 13 տարեկանում աղջիկների մոտ համարվում է բնական, հատկապես ֆիզիկական զարգացման առումով[6]: Թոմբոիզմը հասարակության և գրականության մեջ հայտնի դարձավ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ, իսկ կինեմատոգրաֆիայում ավելի ուշ:

XX դարի ընթացքում հոգեբան Ֆրոյդը և ԼԳԲՏ սոցիալական շարժումը բերեցին այն միտքը, արդյոք թոմբոիզմը չի հանգեցնում լեսբուհի դառնալուն[4]:

Գիտնական Ջուդիթ Խալբերստամը պնդում է, որ չնայած սեռային դերի մերժմանը, որը հաճախ է հանդիպում երիտասարդ և դեռահաս աղջիկների մոտ, նրանք տղաներին հատուկ վարքագիծ դրսևորում են որոշակի ճնշման տակ[7]:

Արևմտյան երկրներում ավանդական հագուստ՝ կիսաշրջազգեստ կամ զգեստ հագնող կանանց թիվը նվազել է: Կանանց շրջանում սպորտային միջոցառումների և այլ տիպի գործունեության ձևերի զարգացումը, ընդլայնեց հանդուրժողականությունը թոմբոյի նկատմամբ և նվազեցրեց տերմինի վատ իմաստը[2]: Բացի այդ, ինչպես նշում է սոցիոլոգ Բարրի Բորնը, կանանց որոշակի խումբ հպարտությամբ ասում է. «ես եղել եմ (կմնամ) անկախ և ակտիվ, ես ինձ արժանավայել կերպով եմ պահել (կպահեմ) տղաների և տղամարդկանց հետ, և արժանացել եմ նրանց ընկերությանն ու հարգանքին, ես պայքարում եմ (կշարունակեմ պայքարել) գենդերային կարծրատիպերի դեմ»[8]:

Ողջ պատմության ընթացքում պահպանվել է կապը թոմբոյների և լեսբուհիների միջև[3][9]: Օրինակ, հոլիվուդյան ֆիլմերում մեծ թոմբոյներին համարում էին «գիշատիչ շուն»[9]: Tomboys! Tales of Dyke Derring-Do գրքի խմբագիրներ Լին Յամագուչին և Կարեն Բարբերը պնդում էին, որ «շատ լեսբուհիների համար թոմբոիզմը ավելին է քան պարզապես փուլ», «այն բառացիորեն որպես հիմք է մեր չափահաս կյանքի համար»[3][10]:

Հոգեվերլուծող Դայան Էլիզը իր էսսեում գրել է, որ «լեսբուհիները ավելի շատ ուզում են թոմբոյ լինել, քան կին»[11]: Այնուամենայնիվ, որոշ թոմբոյներ հետագայում դեռահասության կամ չափահասության շրջանում հայտաբերում են իրենց լեսբուհի դառնալու միտումը, սակայն աղջիկների կողմից տղաներին բնորոշ վարք դրսևորելը դեռևս չի համարվում սեռական կողմնորոշման ցուցիչ[12]:

Ուսումնասիրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են իրականացվել կանանց վարքի և հետաքրքրությունների իգական սեռին չհապատասխանելու պատճառահետևանքային կապը գտնելու համար: Այդ ուսումնասիրություններից մեկի արդյունքում պարզվեց, որ նախադպրոցական տարիքի աղջիկները, իրենց տղամարդու նման պահելով, օրինակ տղաների համար նախատեսված խաղալիքներով խաղալով, գտնվում են գենետիկական և նախածննդյան գործոնների ազդեցության տակ[13]: Թոմբոյները առանձնահատուկ կերպով են հետաքրքրվում գիտությամբ և տեխնիկայով[2]:

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմբոյի հատկանիշները բնորոշ է մի շարք հորինված կերպարների[14][15]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուլֆիլմեր և կինո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Tomboy»։ Online Etymology Dictionary 
  2. 2,0 2,1 2,2 J. Michael BaileyKathleen T. BechtoldSheri A. Berenbaum Who Are Tomboys and Why Should We Study Them?(անգլ.) // Archives of Sexual Behavior. — Springer Publishing, 2002. — В. 4. — Vol. 31. — P. 333–341.
  3. 3,0 3,1 3,2 Brown Jayne Relaford (1999)։ «Tomboy»։ in B. Zimmerman։ Encyclopedia of Lesbian Histories and Cultures։ Routledge։ էջեր 771–772։ ISBN 0815319207։ Վերցված է 21 August 2012։ «The word [tomboy] also has a history of sexual, even lesbian, connotations. [ ... ] The connection between tomboyism and lesbianism continued, in a more positive way, as a frequent theme in twentieth-century lesbian literature and nonfiction coming out stories.» 
  4. 4,0 4,1 Abate Michelle Ann (2008)։ Tomboys: A Literary and Cultural History։ Temple University Press։ ISBN 978-1-59213-722-0 
  5. Gilman Charlotte Perkins (1898)։ Women and Economics։ Boston: Small, Maynard & Company։ էջ 56 
  6. Lee Joseph (1915)։ Play in Education։ էջեր 392–393 
  7. Jack Halberstam Female masculinity. — Durham: Duke University Press, 1998. — xiv, 329 p. с. — ISBN 978-0-8223-2243-6
  8. Thorne Barrie (1993)։ Gender play: boys and girls in school։ Rutgers University Press։ էջ 114։ ISBN 0-8135-1923-3 
  9. 9,0 9,1 Halberstam Judith (1998)։ Female Masculinity։ Duke University Press։ էջեր 193–196։ ISBN 0822322439։ «Hollywood film offers us a vision of the adult tomboy as the predatory butch dyke: in this particular category, we find some of the best and worst of Hollywood stereotyping.» 
  10. Yamaguchi, Lynne and Karen Barber, ed. (1995)։ Tomboys! Tales of Dyke Derring-Do։ Los Angeles: Alysson 
  11. King, Elizabeth A Short History of the Tomboy(անգլ.) // The Atlantic : magazine.
  12. Gabriel Phillips; Ray Over Differences between heterosexual, bisexual, and lesbian women in recalled childhood experiences(անգլ.) // Կաղապար:Нп3 : journal. — 1995. — Т. 24. — № 1. — С. 1—20. — doi:10.1007/BF01541985
  13. Hines, Melissa; Golombok, Susan; Rust, John; Johnston, Katie J.; Golding, Jean; Avon Longitudinal Study of Parents and Children Study Team Testosterone during Pregnancy and Gender Role Behavior of Preschool Children: A Longitudinal, Population Study(անգլ.) // Child Development : journal. — 2002. — Т. 73. — № 6. — С. 1678—1687. — doi:10.1111/1467-8624.00498
  14. Linda S. Levstik “I am no lady!”: the tomboy in children's fiction(անգլ.) // Children's Literature in Education. — 1983. — В. 1. — Vol. 14. — P. 14—20.
  15. Michelle Ann Abate Tomboys : a literary and cultural history. — Philadelphia: Temple University Press, 2008. — 1 online resource (xxx, 300 pages, [8] pages of plates) с. — ISBN 1592137237
  16. Shmoop Editorial Team (2008)։ «Arya Stark in A Game of Thrones»։ Shmoop University, Inc. 
  17. Dargis Manohla (2011-11-15)։ «A Summer of Freedoms in Boyhood»։ The New York Times 
  18. «Tomboys of TV & Film: They Might Be Gay Today»։ SheWired։ Here Media։ 2011-07-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-20-ին։ Վերցված է 2016-02-21 
  19. «Two of a kind»։ WCHS-TV8։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-05-18-ին  «Mary-Kate is a tomboy whose biggest interest is in perfecting her curveball; and Ashley is a straight-A student starting a boy-crazy stage.»
  20. Faust Lauren։ «My Little NON-Homophobic, NON-Racist, NON-Smart-Shaming Pony: A Rebuttal»  «Rainbow Dash has rainbow-striped hair because of her name and because she is very interested in sports, specifically flying. She is a tomboy, but nowhere in the show is her sexual orientation ever referenced.»
  21. Napier Susan J. (2005)։ Anime from Akira to Howl's Moving Castle: Experiencing Contemporary Japanese Animation։ Palgrave Macmillan։ էջ 51 
  22. «るろうに剣心:DVD-BOX&コミックス完全版発売記念特集» (ճապոներեն) (չաշխատող հղում)
  23. «いちご100%[キャラクター紹介]» (ճապոներեն) 
  24. «ギルティギア イグゼクス アクセントコア【キャラクター】|梅喧» (ճապոներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-01-04-ին