Թոմաս Ֆինկե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թոմաս Ֆինկե
Thomas Fincke.jpeg
Ծնվել էհունվարի 6, 1561[1]
Ֆլենսբուրգ, Duchy of Schleswig, Դանիա
Մահացել էապրիլի 24, 1656(1656-04-24)[1][2] (95 տարեկան)
Կոպենհագեն, Դանիա
ՔաղաքացիությունԳերմանիա և Flag of Denmark.svg Դանիա[3]
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, համալսարանի դասախոս և բժիշկ
Հաստատություն(ներ)Կոպենհագենի համալսարան
Գործունեության ոլորտԵռանկյունաչափություն
Ալմա մատերԿոպենհագենի համալսարան, Պադովայի համալսարան, Բազելի համալսարան և Altes Gymnasium?
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն

Թոմաս Ֆինկե (դան․՝ Thomas Fincke, հունվարի 6, 1561[1], Ֆլենսբուրգ, Duchy of Schleswig, Դանիա - ապրիլի 24, 1656(1656-04-24)[1][2], Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի մաթեմատիկոս, բժիշկ և աստղագետ։ Հիմնականում հայտնի է որպես եռանկյունաչափական երկու ֆունկցիաների՝ տանգենսի և սեկանսի անունների հեղինակ։ Փաստաթղթերում հանդիպում են նրա ազգանվան բազմաթիվ տարբերակներ՝ Fincke, Finke, Finck, Fink, իսկ իր լատինական աշխատությունները ստորագրել է Finchius կամ Finckius ազգանվամբ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Ֆլենսբուրգ (այդ ժամանակ՝ դանիական նահանգ՝ Շլեզվիգ) քաղաքում՝ գերմանացի առևտրականի ընտանիքում։ Հոր մահից հետո մեծացրել է հորեղբայրը։ 1570-ից մինչև 1577 թվականը սովորել է տեղի լյութերական դպրոցում, ապա Ստրասբուրգում՝ մաթեմատիկա և աստղագիտություն։ 1582 թվականին նա լսել է մի շարք դասախոսություններ Հայդելբերգում, Լայպցիգուշում և Գերմանիայի այլ համալսարաններում։ 1583 թվականին կարճ ժամանակով վերադարձավ Ֆլենսբուրգ, այնուհետև մեկնեց Բազել։ Աշխատել է Բազելի համալսարանում, ապա Կոպենհագենի (ավելի քան 60 տարի) համալսարանում, որտեղ տարբեր ժամանակ ղեկավարել է բժշկության, մաթեմատիկայի և հռետորության ամբիոնը։

Geometriae rotundi libri XIIII, 1583

Բացի աստղագիտական աշխատանքներից, նա մանրամասն ուսումնասիրել և գրել է աշխատություն շրջանագծի և գնդի վերաբերյալ, որը նա անվանել է «Շրջանի երկրաչափություն» (լատ.՝ Geometria rotundi, Բազել, 1583 թվական)։ Այս գրքում, բացի տանգենսի և սեկանսի անվանումներից, Ֆինկեն առաջարկեց գեոդեզիական խնդրի բնօրինակ լուծումը. գտնել եռանկյան անկյունները, եթե հայտնի է դրանց գումարը՝ և հանդիպակած կողմերի հարաբերակցությունը՝ : Խնդրի լուծման համար Ֆինկեն օգտագործել է Ռեգիոմոնտանի բանաձևը[4]։ Ֆինկեի գիրքը մեծ ազդեցություն ունեցավ Նեփյերի, Կլավիուսի և Պիտիսկուսի վրա։

Ֆինկեի դուստրը՝ Դորոտեյան, ամուսնացել է հայտնի դանիացի բնագետ Օլե Ուորմայի հետ։

Ֆլենսբուրգում գիտնականի պատվին փողոց է անվանվել (Thomas-Fincke-Straße):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  2. 2,0 2,1 2,2 Bricka C. F. Dansk biografisk Lexikon (դան.) / C. F. Bricka
  3. http://runeberg.org/salmonsen/2/8/0073.html
  4. Цейтен Г. Г. История математики в XVI и XVII веках. — М.-Л.: ОНТИ, 1938. — С. 126—127. — 456 с.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]