Թղթի ձևաչափ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Թղթի ձևաչափ, թղթի էջի ստանդարտացված չափ[1]: Տարբեր երկրներում տարբեր ժամանակ ընդունվել են որպես ստանդարտ տարբեր ձևաչափեր։ Ներկայումս գերիշխում են երկու համակարգեր` միջազգային ստանդարտ (A4 և հարակից) և հյուսիսամերիկյան։

Միջազգային ստանդարտ ISO 216[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ISO թղթի ձևաչափերը

Թղթի ձևաչափերի միջազգային ստանդարտը` ISO 216, հիմնված է չափման մետրային համակարգի վրա, և որպես ելակետային ձևաչափ է վերցնում այնպիսի թղթի թերթը, որն ունի 1 քառ/մետր մակերես (А0 չափս)։ ISO ստանդարտի բոլոր թերթերի ձևաչափերն ունեն կողմերի միևնույն հարաբերակցությունը, որը հավասար է երկուսի քառակուսի արմատին, այդ հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է 1:1,4142: Այս ստանդարտն ընդունված է բոլոր երկրների կողմից` բացառությամբ Միացյալ Նահանգների և Կանադայի. Մեքսիկայում և Ֆիլիպիններում, չնայած միջազգային ստանդարտի ընդունմանը, շարունակում են լայնորեն կիրառել ամերիկյան "Letter" ձևաչափը։

Բաղկացած է ձևաչափերի երեք սերիաներից (նույնանման համարների համար մոտ չափսերով).

  • A - որպես հիմք է վերցվել սերիայի առավելագույն թերթի 1 մ2 մակերեսը
  • B - հիմք է ընդունվել սերիայի առավելագույն թերթի կարճ կողմի 1 մետր երկարությունը
  • C - ծրարների ձևաչափն է A սերիայի թերթերի համար (չափերը ավել են մոտ 9% - ով)։

B ձևաչափի մակերեսը և չափսերը սահմանվում են որպես միջին երկրաչափական A ձևաչափի համապատասխան պարամետրերից, իսկ C ձևաչափի մակերեսը և չափսերը` միջին երկրաչափական A և B հարևան համապատասխան ձևաչափերի[աղբյուրը չի նշված 358 օր].

Առավել լայնորեն հայտնի ISO ձևաչափը A4-ն է։ Ռուսաստանում տեխնիկական փաստաթղթերի համար (գծագրեր, սխեմաներ, տեքստեր, դիագրամներ) ստանդարտացված են A4-ից մինչև A0 ձևաչափերը (պատճենները մինչև A4 ծալելու կանոններով)։ A3 ձևաչափը օգտագործման տարածվածությամբ երկրորդն է A2-ից հետո, որը թերթերի ստանդարտ չափսն է։

ISO 216 էջի չափսերը
Ձևաչափը Սերիա A Սերիա B Սերիա C
Չափ մմ դյույմ մմ դյույմ մմ դյույմ
0 841 × 1189 33,11 × 46,81 1000 × 1414 39,37 × 55,67 917 × 1297 36,10 × 51,06
1 594 × 841 23,39 × 33,11 707 × 1000 27,83 × 39,37 648 × 917 25,51 × 36,10
2 420 × 594 16,54 × 23,39 500 × 707 19,69 × 27,83 458 × 648 18,03 × 25,51
3 297 × 420 11,69 × 16,54 353 × 500 13,90 × 19,69 324 × 458 12,76 × 18,03
4 210 x 297 8,27 × 11,69 250 × 353 9,84 × 13,90 229 × 324 9,02 × 12,76
5 148 × 210 5,83 × 8,27 176 × 250 6,93 × 9,84 162 × 229 6,38 × 9,02
6 105 × 148 4,13 × 5,83 125 × 176 4,92 × 6,93 114 × 162 4,49 × 6,38
7 74 × 105 2,91 × 4,13 88 × 125 3,46 × 4,92 81 × 114 3,19 × 4,49
8 52 × 74 2,05 × 2,91 62 × 88 2,44 × 3,46 57 × 81 2,24 × 3,19
9 37 × 52 1,46 × 2,05 44 × 62 1,73 × 2,44 40 × 57 1,57 × 2,24
10 26 × 37 1,02 × 1,46 31 × 44 1,22 × 1,73 28 × 40 Գերազանցում է 1.10 × 1,57

Բացի այդ, տեխնիկական փաստաթղթերի համար կիրառվում են ավելի մեծ հարաբերակցությամբ կողմերով ձևաչափեր, որոնք ձևավորվում են ստանդարտ ձևաչափերից որևէ մեկը թերթի երկայնակի կողմից ավելացնելով։ Օրինակ, A սերիայի համար կարելի է ձևավորել հետևյալ լրացուցիչ ձևաչափերը.

A0

841×1189 մմ

A0×2

1682×1189 մմ

A0×3

2523×1189 մմ

A0×4

3364×1189 մմ

A0×5

4204×1189 մմ

A0×6

5045×1189 մմ

A1

594×841 մմ

A0 A1×3

1784×841 մմ

A1×4

2378×841 մմ

A1×5

2973×841 մմ

A1×6

3568×841 մմ

A2

420×594 մմ

A1 A2×3

1261×595 մմ

A2×4

1682×595 մմ

A2×5

2102×595 մմ

A2×6

2523×595 մմ

A3

297 x 420 մմ

A2 A3×3

892×420 մմ

A3×4

1189×420 մմ

A3×5

1487×420 մմ

A3×6

1784×420 մմ

A4

210 x 297 մմ

A3 A4×3

631×297 մմ

A4×4

841×297 մմ

A4×5

1051×297 մմ

A4×6

1261×297 մմ

A5

148×210 մմ

A4 A5×3

446×210 մմ

A5×4

595×210 մմ

A5×5

743×210 մմ

A5×6

892×210 մմ

"Կրկնակի" ձևաչափերը այս դեպքում չեն կիրառվում, քանի որ համընկնում են ստանդարտ ձևաչափերի շարքից որևէ մեկի հետ.

Թղթի ձևաչափերի նշման նախկին խորհրդային ստանդարտը

Ավելի վաղ Խորհրդային Միությունում ընդունված է եղել A սերիայի ձևաչափերով թերթերի մեկ այլ սկզբունք. երկնիշ թվերի տեսքով, որտեղ թվերը նշանակում էին, թե տվյալ ձևաչափը ստանալու համար քանի անգամ պետք է ծալել բազային ձևաչափի երկար և կարճ կողմերը, որոնք համապատասխանում են ներկայիս A4 ձևաչափին։ Այսպիսով, ժամանակակից A4 թերթիկին համապատասխանում հին նշանակումներից "11"-ը, A3 թերթին` "12", A2 թերթին` "22", A1 թերթին` "24", իսկ A0 թերթին` "44": Ժամանակակից A5 թերթը նշվում էր "1/2·1":[2]

Հյուսիսամերիկյան ստանդարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ANSI թղթի ձևաչափերը

Ներկայումս օգտագործվող ամերիկյան ձևաչափերը հիմնվում են ավանդաբար օգտագործվող ձևաչափերի վրա, և որոշվում են Ստանդարտների ամերիկյան ազգային ինստիտուտի (ANSI) կողմից։ Առավել հաճախ առօրյա գործունեության մեջ օգտագործվում են "letter", "legal" և "ledger"/tabloid ձևաչափերը։ "letter" (8,5 × 11 դյույմ կամ 216 × 279 մմ) ձևաչափի աղբյուրը չշգրիտ հայտնի չէ և ավանդաբար է կիրառվում։

Հյուսիսամերիկյան ձևաչափերը հանդիսանում են պետական ստանդարտ ԱՄՆ-ում և Ֆիլիպիններում (սակայն ֆիլիպինական "legal"-ը 8,5 × 13 դյույմ է, որը տարբերվում է ամերիկյան "legal"-ից[3]), ինչպես նաև լայնորեն կիրառվում են Կանադայում, Մեքսիկայում և Հարավային Ամերիկայի որոշ երկրներում։

Հյուսիսամերիկյան ձևաչափերով թուղթ
Տարածված

անվանումը

Դասակարգումը

ANSI

մմ դյույմ Հարաբերակցությունը

կողմերի

Նման ձևաչափը ISO
Letter ANSI Ա 216 × 279 8,5 × 11 1 ։ 1,2941 A4 (210 x 297)
Legal 216 × 356 8,5 × 14 1 ։ 1,6471
Ledger կամ

Tabloid

ANSI B 432 × 279 17 × 11 1 ։ 1,5455 A3 (297 x 420)
ANSI C 432 × 559 17 × 22 1 ։ 1,2941 A2 (420 × 594)
ANSI D 559 × 864 22 × 34 1 ։ 1,5455 A1 (594 × 841)
ANSI E 864 × 1118 34 × 44 1 ։ 1,2941 A0 (841 × 1189)

Ճապոնական ստանդարտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թղթի ձևաչափերը Ճապոնիայում սահմանվում են JIS ստանդարտով։ A սերիայի JIS ձևաչափերը համապատասխանում են ISO 216-ի A սերիային, սակայն JIS ձևաչափերի B սերիան տարբերվում է ISO-ի B սերիայից, ճապոնական B-ի մակերեսը 1.5 անգամ ավել է համապատասխան A-ից (այլ ոչ թե 1,414 անգամ, ինչպես ISO-ում)։ Ճապոնական B սերիան կիրառվում է նաև Թայվանում[4]. Ճապոնիայում չկան ձևաչափեր, որոնք համարժեք են ISO-ի C սերիային[5].

Բացի այդ, մինչև օրս օգտագործվում են թղթի ավանդական ճապոնական ձևաչափերը, այդ թվում ՝ "սիրոկուբան" (ճապ.՝ 四六判四六判, անգլ.՝ shiroku-ban) և "կիկուբան" (ճապ.՝ 菊判菊判, անգլ.՝ kiku-ban)։ Սիրոկուբանի (788×1091 մմ) և կիկուբանի (636×939 մմ) լրիվ թերթիկի չափսերը ստանդարտացված են, սակայն փոքր ձևաչափերի համար թղթի տարբեր արտադրողներ կտրում են ամբողջական թերթիկ տարբեր համամասնություններով` 2×2, 2×4, 2×5, 3×3, 4×4 և այլն[6]

Ճապոնական ձևաչափերով թուղթ
JIS շարքը B Սիրոկուբան (四六判)[7] Кикубан (菊判)[7]
Ձևաչափը չափը, մմ Ձևաչափը ճապ. անվանումը չափը, մմ Ձևաչափը ճապ. անվանումը չափը, մմ
B0 1030×1456
B1 728×1030 ամբողջական թերթ 四六全判 788×1091 ամբողջական թերթ 菊全判 636×939
B2 515×728 1/2 四六半切 545×788 1/2 菊半切 469×636
B3 364×515 1/4 四六4切 394×545 1/4 菊4切 318×469
B4 257×364 1/8 四六8切 272×394 1/8 菊8切 234×318
B5 182×257 1/16 四六16切 197×272 1/16 菊16切 159×234
Բ 6 128×182
B7 91×128

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ֆորմատ թղթի վրա // Հրատարակչական բառարան-տեղեկատու : [էլեկտրոն. խմբ.] / Ա . Мильчин. — 3-րդ խմբ., ամրագրում, չն. և լր.. — Մ.: ОЛМА Մամուլի կողմից, 2006.
  2. Покрыщенко Վ. Ֆ., Կրավչենկոն Ե. Ի. Ուղեցույց աշխատանքային плазовщика — Լենինգրադ: Судпромгиз, 1961
  3. Օրինակ, տես ձևաչափը թուղթ փաստաթղթերի http://www.lto.gov.ph/download.html
  4. «Japanese B-series» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-03-ին։ Վերցված է 20 июля 2010 
  5. «Guide to International Paper Sizes» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-03-ին։ Վերցված է 20 июля 2010 
  6. «四六判 — 断裁仕上寸法表 — 大河内紙業(株)» (ճապոներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2005-02-27-ին։ Վերցված է 2010-07-20 
  7. 7,0 7,1 Ձևաչափերով տրվում «[9021][用語]紙のサイズについて[A判・菊判・四六判・A1・B2など]» (ճապոներեն)։ Компания 吉田印刷所 (Yoshida Printing)։ 5 августа 2005։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-03-ին։ Վերցված է 2010-7-20