Թիֆլիսի բանկի կողոպուտ (1907)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թիֆլիս, Երևան հրապարակ

1907 Թիֆլիսի բանկի կողոպուտ, հայտնի նաև կողոպուտ Երևանի հրապարակում[1], զինված կողոպուտ Ռուսական կայսրության Կովկասի փոխարքայության Թիֆլիսի նահանգի Թիֆլիս քաղաքում (այժմ Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսի) 1907 թվականի հունիսի 26-ին: Բանկի կանխիկ գումարները գողացան Բոլշևիկները, որպեսզի ֆինանսավորեն հեղափոխական գործունեությունը: Կողոպտիչները հարձակվեցին բանկի վրա դիլիժանսով և շրջափակվեցին ոստիկանության և զինվորական ուժերի կողմից, օգտագործվեցին ռուբեր և թնդանոթներ, մինչդեռ դիլիժանսը տեղափոխեց գումարը Երևանի հրապարակով (այժմ Ազատության հրապարակ) փոստային բաժանմունք: Հարձակման ժամանակ սպանվեց 40 մարդ և վիրավորվեց 50-ը, համաձայն պաշտոնական փաստաթղթերի: Կողոպտիչները կարողացան հեռանալ 341,000 ռուբլիով (2017 թվականի դրությամբ համարժեք էր 3.86 միլիոն ԱՄՆ դոլարի):

Կողոպուտը կազմակերպել էին Բոլշևիկների մեծ թվով առաջնորդներ, այդ թվում Վլադիմիր Լենինը, Իոսիֆ Ստալինը, Մաքսիմ Լիտվինովը, Լեոնիդ Կրասինն ու Ալեքսանդր Բոգդանովը, և իրագործվել էր Ստալինի մտերիմ հայազգի Տեր-Պետրոսյանը (Կամոն): Քանի որ այսպիսի գործողությունը արգելված էր Ռուսաստանի Սոցյալ Դեմոկրատական Բանվորական կուսակցության 5-րդ համաժողովով, կողոպուտը Բոլշևիկների դեմ հանեց կուսակցության մյուս անդամներին: Արդյունքում Ստալինը և Լենինը փոձեցին իրենց հեռու պահել կողոպտիչներից:

Պատահարի շուրջ իրադարձությունները և նմանատիպ այլ կողոպուտները Բոլշևիկների ղեկավարության շրջանում պառակտման արդյունք դարձան, որի շրջանակներում Լենինի դեմ դուրս եկան Բոգդանովը և Կրասինը: Չնայած կողոպուտի հաջողությանը և մեծ գումարին, Բոլշևիկները չկարողացան օգտագործել գողացված գումարի մեծ մասը, քանի որ շատ թղթադրամների սերիական համարները հայտնի էր ոստիկանությանը: Լենինը նախատեսում էր իրացնել Եվրոպայում մեծ թվով թղթադրամներ միաժամանակ տարբեր վայրերում, սակայն անհաջող: Արդյունքում տեղի ունեցան մեծ թվով ձերբակալություններ և քննադատական արձագանք Եվրոպայի սոցյալ դեմոկրատներից:

Կամոն բռնվեց Գերմանիայում կողոպուտից շատ չանցած, սական հաջողությամբ խոսափեց դատից` ձևանալով հոգեկան հիվան ավելի քան երեք տարի: Նա կարողացավ փախչել իր հոգեբուժական կենտրոնից, սակայն երկու տարի անց ձերբակալվեց մեկ այլ կողոպուտ նախագծելիս: Կամոն դատապարտվեց մահապատժի իր հանցագործությունների համար ներառյալ 1907 թվականի կողոպուտի, սակայն դատավճիռը փոխարինվեց ցմահ ազատազրկման: Նա արդարացվեց 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո: Կողոպուտի մյուս մասնակիցներից և կազմակերպիչներից ոչ ոք երբեք չկանգնեց դատարանի առաջ: Կամոյի մահից հետո նրա գերեզմանը և հուշարձանը տեղադրվեց Երևանի հրապարակի մոտ Պուշկինի այգիներում: Այս հուշարձանը հետագայում քանդվեց, իսկ Կամոյի մասունքները տեղափոխվեցին այլ վայր:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Kun, 2003, էջ 75