Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ
| Ենթակատեգորիա | վահանագեղձի հիվանդություն, հիվանդություն  | |
|---|---|---|
| Բժշկական մասնագիտություն | ներզատաբանություն | |
Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ, հիպերթիրեոզի հազվադեպ հանդիպող, սակայն ծանր և կյանքին սպառնացող բարդություն։ Այն առաջանում է, երբ վահանաձև գեղձի գերֆունկցիան հանգեցնում է նյութափոխանակության ծայրահեղ արագացման, ինչը կարող է մահվան պատճառ դառնալ՝ սրտի կանգի կամ բազմաօրգանային անբավարարության հետևանքով[1]։
Այն բնութագրվում է բարձր տենդով (ջերմաստիճանը հաճախ 40°C-ից բարձր), արագ և հաճախ անկանոն սրտխփոցով,զարկերակային գերճնշմամբ, փսխմամբ, լուծով և գրգռվածությամբ։ Ճգնաժամի սկզբնական և միջին փուլերում դիտվում է գերճնշում՝ զարկերակային ճնշման մեծ ամպլիտուդով (լայն պուլսային ճնշում), իսկ ուշ փուլում՝ թերճնշում, որն ուղեկցվում է շոկով[2]։ Կարող է զարգանալ սրտային անբավարարություն և սրտամկանի ինֆարկտ։ Մահը կարող է վրա հասնել նույնիսկ բուժման պարագայում[3]։ Դեպքերի մեծ մասը տեղի է ունենում կամ հայտնի հիպերթիրեոզով անձանց մոտ, ում բուժումը դադարեցվել է կամ դարձել է անարդյունավետ, կամ չբուժված թեթև հիպերթիրեոզով անձանց մոտ, ում մոտ զարգացել է զուգակցող հիվանդություն (օրինակ՝ վարակ)[3]։
Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի հիմնական բուժումն իրականացվում է անօրգանական յոդի և հակաթիրեոիդ դեղամիջոցների (պրոպիլթիոուրացիլ կամ մեթիմազոլ) միջոցով՝ վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզն ու արտազատումը նվազեցնելու նպատակով։ Ջերմաստիճանի վերահսկումը և ներերակային հեղուկների ներարկումը նույնպես հանդիսանում են բուժման հիմնասյուները։ Բետա-ադրենապաշարիչները հաճախ օգտագործվում են վահանաձև գեղձի հորմոնների ազդեցությունը նվազեցնելու համար[4]։ Բուժառուները հաճախ վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք հոսպիտալացման կարիք են ունենում[5]։
Որպես կյանքին սպառնացող անհետաձգելի բժշկական վիճակ՝ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամն ունի մինչև 25% մահացություն՝ նույնիսկ բուժման պարագայում[6][7]։ Առանց բուժման այս վիճակը սովորաբար մահացու է՝ 80-100% մահացության ցուցանիշով[8]։ Պատմականորեն այս վիճակը համարվել է անբուժելի, ընդ որում՝ հիվանդանոցային մահացության ցուցանիշները մոտեցել են 100%-ի[9][10]։
Նշաններ և ախտանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վահանաձև գեղձի թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը բնորոշվում է հիպերթիրեոզի ախտանիշների սուր արտահայտմամբ (հաճախասրտություն, անհանգստություն, գրգռվածություն), որոնք ուղեկցվում են այլ հատկանիշներով, ինչպիսիք են տենդը (ջերմաստիճանը հաճախ բարձր է 40°C/104°F-ից), գերճնշումը, հոգեկան վիճակի փոփոխությունները, լուծը և փսխումը[11]։
Առանձին անհատների մոտ կարող են դրսևորվել օրգանների գործառույթի խաթարման տարբեր նշաններ։ Բուժառուի մոտ կարող է նկատվել լյարդի ֆունկցիայի խանգարում և դեղնուկ, ինչը համարվում է կանխատեսական վատ նշան։ Սրտային ախտանիշները ներառում են սրտի ռիթմի խանգարումներ, սրտամկանի ինֆարկտ և սրտի կանգային անբավարարություն, որոնք կարող են հանգեցնել սրտանոթային կոլապսի։ Մահացությունը կարող է հասնել մինչև 20-30%-ի[12]։
Որոշ իրավիճակներում անհատների մոտ կարող են չարտահայտվել անհանգստության և գրգռվածության դասական նշանները. փոխարենը կարող են ի հայտ գալ անտարբերության նշաններ, ինչպիսիք են թուլությունը և շփոթվածությունը[11]։
Պատճառներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հիպերթիրեոզից անցումը վահանաձև գեղձի թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի սովորաբար տեղի է ունենում ոչ թիրեոիդային սթրեսային գործոնների ազդեցությամբ, որոնք ներառում են (բայց չեն սահմանափակվում)՝ տենդը, սեպսիսը, ջրազրկումը, սրտամկանի ինֆարկտը և հոգեկան հիվանդությունները[13][14]։ Անհատները վահանաձև գեղձի թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի զարգացման ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում, եթե նրանց հիպերթիրեոզը թերի է բուժվել կամ եթե դադարեցվել է հակաթիրեոիդային դեղամիջոցների ընդունումը։
Այս անհատներից շատերն ունեն հիպերթիրեոզի հիմնական պատճառ հանդիսացող ուղեկցող հիվանդություններ (Բազեդովյան հիվանդություն, տոքսիկ բազմահանգույց խպիպ, մեկուսացված տոքսիկ ադենոմա կամ ամիոդարոնի օգտագործում): Այնուամենայնիվ, վահանաձև գեղձի թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ կարող է առաջանալ նաև չախտորոշված թիրեոտոքսիկոզ ունեցող անձանց շրջանում՝ այլ վիրահատությունների, ծննդաբերության, վարակների կամ որոշակի դեղամիջոցների և ռադիոկոնտրաստային նյութերի ազդեցության հետևանքով։
| Ծանր վարակ |
| Դիաբետիկ կետացիդոզ |
| Հիպոգլիկեմիա |
| Վահանաձև գեղձի վիրահատություն |
| Ոչ վահանաձև գեղձի վիրահատություն |
| Ծննդաբերություն |
| Ձվարանի տերատոմա |
| Բշտիկային զանգված |
| Վնասվածք (այսինքն՝ ազդրի կոտրվածք) |
| Այրվածքներ |
| Սրտամկանի ինֆարկտ |
| Թոքային էմբոլիա |
| Կաթված |
| Սրտային անբավարարություն |
| Ռադիոակտիվ յոդի բուժում |
| Դեղորայքի կողմնակի ազդեցություն (անզգայացնողներ, սալիցիլաթ, պսևդոէֆեդրին, ամիոդարոն) |
| Յոդացված կոնտրաստի ազդեցություն |
| Հակավահանոիդային բուժման դադարեցում |
| Էմոցիոնալ սթրես |
| Ինտենսիվ վարժություններ |
Ախտաֆիզիոլոգիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի զարգացման ստույգ մեխանիզմը դեռևս լիովին պարզաբանված չէ։ Մարդու օրգանիզմում վահանաձև գեղձի հորմոնները կարող են լինել կա՛մ ազատ վիճակում (կենսաբանորեն ակտիվ T3/T4), կա՛մ տեղափոխման համար կապված լինել թիրեոիդ-կապող սպիտակուցի հետ (կենսաբանորեն ոչ ակտիվ)։ Վահանաձև գեղձի հորմոնների արտազատումը խստորեն կարգավորվում է հետադարձ բացասական կապի միջոցով, որում ներգրավված են հիպոթալամուսը, հիպոֆիզը և վահանաձև գեղձը։ Այս համակարգի կարգավորման խաթարման հետևանքով առաջանում է հիպերթիրեոզ, ինչն ի վերջո հանգեցնում է ազատ T3 և T4 հորմոնների մակարդակի բարձրացման։ Սովորական հիպերթիրեոզի անցումը անհետաձգելի բժշկական վիճակի՝ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի, կարող է հրահրվել հետևյալ իրավիճակներում.
Վահանաձև գեղձի ազատ հորմոնի բարձրացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ ունեցող անհատների մոտ սովորաբար նկատվում է ազատ թիրեոիդ հորմոնների մակարդակի բարձրացում, չնայած դրանց ընդհանուր մակարդակը կարող է էապես բարձր չլինել, չբարդացած հիպերթիրեոզի հետ, համեմատած[15]։
Ազատ թիրեոիդ հորմոնների քանակական աճը կարող է լինել վահանաձև գեղձի վրա կատարվող միջամտությունների հետևանք։ Ռադիոակտիվ յոդով թերապիա ստացող անհատի մոտ ազատ թիրեոիդ հորմոնների մակարդակը կարող է կտրուկ բարձրանալ՝ քայքայված գեղձի հյուսվածքից հորմոնների զանգվածային արտազատման պատճառով։
Վահանաձև գեղձի հորմոնները կապող սպիտակուցի նվազում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սթրեսային գործոնների կամ դեղամիջոցների ազդեցության տակ թիրեոիդ հորմոնները կապող սպիտակուցների նվազումը նույնպես կարող է հանգեցնել ազատ թիրեոիդ հորմոնների մակարդակի բարձրացման[4]:
Վահանաձև գեղձի հորմոնի նկատմամբ զգայունության բարձրացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վահանաձև գեղձի հորմոնների հասանելիության բարձրացմանը զուգահեռ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը բնութագրվում է հորմոնի նկատմամբ օրգանիզմի բարձր զգայունությամբ, ինչը կապված է սիմպաթիկ համակարգի ակտիվացման հետ[15]։
Սիմպաթիկ համակարգի ակտիվացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սթրեսի ժամանակ սիմպատիկ նյարդային համակարգի ակտիվացումը նույնպես կարող է զգալի դեր խաղալ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի զարգացման գործում[4]: Սիմպատիկ համակարգի ակտիվացումը խթանում է վահանաձև գեղձի կողմից թիրեոիդ հորմոնների արտադրության ավելացմանը։ Վահանաձև գեղձի հորմոնների բարձր մակարդակի պայմաններում ավելանում է նաև թիրեոիդ հորմոնների ընկալիչների (հատկապես՝ բետա-ընկալիչների) խտությունը, ինչն ուժեղացնում է օրգանիզմի արձագանքը կատեխոլամինների (օրինակ՝ ադրենալինի) նկատմամբ։ Սա, ամենայն հավանականությամբ, պատասխանատու է թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի ժամանակ դիտվող մի շարք սրտանոթային ախտանիշների համար (սրտի րոպեական ծավալի մեծացում, սրտի կծկումների հաճախականության աճ, սրտի հարվածային ծավալի մեծացում)։[16]
Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը՝ որպես ալոստատիկ անբավարարություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Համաձայն նորագույն տեսությունների՝ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը ալոստատիկ ձախողման հետևանք է այնպիսի իրավիճակներում, երբ առկա թիրեոտոքսիկոզը խոչընդոտում է ոչ վահանաձևային հիվանդության համախտանիշի զարգացմանը։ Վերջինս սովորաբար օգնում է խնայել օրգանիզմի էներգիան օրգանական ծանր հիվանդությունների կամ նյութափոխանակության բարձր պահանջարկ ունեցող այլ դեպքերում[14]։
Սովորաբար, ծայրահեղ ծանր վիճակների ժամանակ (օրինակ՝ սեպսիս, սրտամկանի ինֆարկտ և շոկի այլ տեսակներ), վահանաձև գեղձի ֆունկցիան նվազում է, ինչի հետևանքով առաջանում է ցածր T3-ի համախտանիշ, իսկ երբեմն նաև՝ թիրեոտրոպ հորմոն-ի ցածր կոնցենտրացիա, ցածր T4-ի համախտանիշ և վահանաձև գեղձի հորմոնների՝ պլազմայի սպիտակուցների հետ կապման խանգարում։ Այս էնդոկրին պատկերը անվանում են էութիրեոիդ հիվանդության համախտանիշ, ոչ վահանաձևային հիվանդության համախտանիշ կամ վահանաձև գեղձի ալոստազ՝ ծայրահեղ ծանր վիճակների, ուռուցքների, ուրեմիայի և քաղցի ժամանակ: Չնայած ոչ վահանաձևային հիվանդության համախտանիշը զուգորդվում է զգալիորեն ավելի վատ կանխատեսման հետ, ենթադրվում է նաև, որ այն ներկայացնում է օրգանիզմի օգտակար հարմարվողականություն (տիպ 1 ալոստազ)[17]։ Այն դեպքերում, երբ ծայրահեղ ծանր վիճակն ուղեկցվում է թիրեոտոքսիկոզով, այս զուգակցված հիվանդությունը կանխում է վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի նվազեցումը։ Հետևաբար, էներգիայի, թթվածնի և գլուտաթիոնի սպառումը մնում է բարձր, ինչը հանգեցնում է մահացության աստիճանի հետագա բարձրացման[17]։
Այս նոր տեսությունները ենթադրում են, որ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը թիրեոտոքսիկոզի և վահանաձև գեղձի հորմոնների ավելցուկի նկատմամբ օրգանիզմի յուրահատուկ պատասխան ռեակցիայի փոխազդեցության արդյունք է[13]։
Ախտորոշում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի ախտորոշումը հիմնված է ծանր հիպերթիրեոզին բնորոշ նշանների և ախտանիշների առկայության վրա[15]։ Առաջարկվել են բազմաթիվ մոտեցումներ՝ կլինիկական չափանիշների հիման վրա թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի հավանականությունը հաշվարկելու համար, սակայն դրանցից ոչ մեկը համընդհանուր կերպով չի ընդունվել բժիշկների կողմից։ Օրինակ՝ 1993 թվականին Բերչը և Վարտոֆսկին հրապարակեցին Բերչ-Վարտոֆսկիի միավորների սանդղակը, որը նշանակում է թվային արժեքներ՝ հիմնվելով հետևյալ կատեգորիաներում խմբավորված հատուկ նշանների և ախտանիշների վրա. մարմնի ջերմաստիճան, սիրտ-անոթային գործառույթի խանգարում (ներառյալ սրտի կծկումների հաճախականությունը, շողացող առիթմիայի կամ սրտային անբավարարության առկայությունը), կենտրոնական նյարդային համակարգի գործառույթի խանգարում, մարսողական կամ լյարդի գործառույթի խանգարում և հրահրող գործոնի առկայություն[18][15]։ Բերչ-Վարտոֆսկիի սանդղակով 25-ից ցածր միավորը չի վկայում թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի մասին, մինչդեռ 25-ից 45 միավորը հուշում է զարգացող) ճգնաժամի մասի, իսկ 45-ից բարձրը՝ ընթացիկ թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի մասին[19]։ Որպես այլընտրանք, Ճապոնական թիրեոիդ ասոցիացիայի (անգլ.՝ Japanese Thyroid Association, JTA) չափանիշները, որոնք մշակվել են ճապոնիայում թիրեոտոքսիկ ճգնաժամով հիվանդների մեծ խմբի հետազոտման արդյունքում և հրապարակվել են 2012 թվականին, տրամադրում են որակական մեթոդ՝ ճգնաժամի հավանականությունը որոշելու համար։ JTA չափանիշները թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի ախտորոշումը բաժանում են «հաստատված» և «կասկածելի» տեսակների՝ հիմնվելով բուժառուի մոտ առկա նշանների և ախտանիշների որոշակի համակցության վրա, և պահանջում են ազատ տրիյոդթիրոնինի (T3) կամ ազատ թիրոքսինի (T4) բարձր մակարդակ՝ «հաստատված» ճգնաժամի ախտորոշման համար[20]։
| Ջերմաստիճան | Գնահատական | Սրտի կծկում | Գնահատական | Սրտային անբավարարության ախտանշաններ | Գնահատական | Նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի առկայություն | Գնահատական | ԿՆՀ-ի դիսֆունկցիայի ախտանիշները | Գնահատական | Ստամոքսաղիքային կամ լյարդի դիսֆունկցիա | Գնահատական | Արագացնող իրադարձության առկայությունը | Գնահատական |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 99.0 մինչև 99.9 | 5 | 90 մինչև 109 | 5 | Ոչ ոք | 0 | Բացակայում է | 0 | Ոչ ոք | 0 | Ոչ ոք | 0 | Ոչ ոք | 0 |
| 100.0 մինչև 100.9 | 10 | 110 մինչև 119 | 10 | Թեթև (այսինքն՝ ոտնաթաթային այտուց) | 5 | Առկա է | 10 | Թեթև (օրինակ՝ գրգռվածության նշաններ) | 10 | Չափավոր (օրինակ՝ փորլուծություն, սրտխառնոց, փսխում կամ որովայնի ցավ) | 10 | Առկա է | 10 |
| 101.0 մինչև 101.9 | 15 | 120 մինչև 129 | 15 | Չափավոր (այսինքն՝ թոքերկի երկհիմաքային կրեպիտացիա) | 10 | Չափավոր (օրինակ՝ դելիրիում, փսիխոզ, լեթարգիա) | 20 | Ծանր (այսինքն՝ անբացատրելի դեղնուկ) | 20 | ||||
| 102.0 մինչև 102.9 | 20 | 130 մինչև 139 | 20 | Ծանր (այսինքն՝ թոքի այտուց) | 15 | Ծանր (օրինակ՝ նոպա կամ կոմա) | 30 | ||||||
| 103 մինչև 103.9 | 25 | Մեծ կամ հավասար է 140-ի | 25 | ||||||||||
| Մեծ կամ հավասար է 104-ի | 30 |
Լաբորատոր արդյունքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ինչպես հիպերթիրեոզի դեպքում, թիրեոտրոպ հորմոնը ճնշված է: Ազատ և շիճուկային (կամ ընդհանուր) T3-ի և T4-ի մակարդակները բարձր են[11]: Վահանաձև գեղձի հորմոնների մակարդակի բարձրացումը թույլ է տալիս կասկածել թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ, երբ այն ուղեկցվում է ծանր հիպերթիրեոզի նշաններով, սակայն դա վերջնական ախտորոշում չէ, քանի որ նման պատկեր կարող է դիտվել նաև չբարդացած հիպերթիրեոզի ժամանակ[15][18]: Ավելին, շիճուկային T3-ը կարող է լինել նորմայի սահմաններում ծայրահեղ ծանր վիճակում գտնվող պացիենտների մոտ՝ T4-ից T3-ի փոխակերպման նվազման պատճառով: Այլ հնարավոր շեղումները ներառում են հետևյալը[15][18]․
- Հիպերգլիկեմիա, որը հավանաբար պայմանավորված է ինսուլինի արտազատման և նյութափոխանակության վրա կատեխոլամինների ունեցած ազդեցությամբ, ինչպես նաև ուժեղացած գլիկոգենոլիզով։ Սա կարող է վերածվել հիպոգլիկեմիայի, երբ օրգանիզմում գլիկոգենի պաշարները սպառվում են։
- Ասպարտատամինոտրանսֆերազի (ԱՍԱՏ, ԱՍՏ), բիլիռուբինի և լակտատդեհիդրոգենազի (ԼԴՀ) բարձր մակարդակներ։
- Հիպերկալցիեմիա և հիմնային ֆոսֆատազի բարձրացում, որոնք պայմանավորված են ոսկրային քայքայման ուժեղացմամբ:
- Լեյկոցիտների բարձր քանակ
Կառավարում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի բուժման հիմնական ռազմավարություններն են՝ վահանաձև գեղձի հորմոնների արտադրության և արտազատման նվազեցումը, հյուսվածքների վրա այդ հորմոնների ազդեցության թուլացումը, հեղուկի կորստի վերականգնումը և մարմնի ջերմաստիճանի վերահսկումը[4]։ Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամը պահանջում է անհապաղ բուժում և հոսպիտալացում: Հաճախ անհրաժեշտություն է առաջանում բուժառուին տեղափոխել վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք[21]: Հեմոդինամիկ կոլապսի հանգեցնաղ սրտայի անբավարարության դեպքում կարող է անհրաժեշտ լինել սիրտ-անոթային աջակցման ներառյալ՝ VA-ECMO[22]։
Բարձր տենդի դեպքում ջերմաստիճանի վերահսկումն իրականացվում է ջերմիջեցնող միջոցներով, ինչպիսիք են պարացետամոլը, և արտաքին սառեցման միջոցառումներով (սառը ծածկոցներ, սառցե պարկեր)։ Ջրազրկումը, որն առաջանում է քրտնարտադրության, լուծի և փսխման հետևանքով հեղուկի կորստից, բուժվում է հեղուկի հաճախակի փոխարինմամբ (ինֆուզիոն թերապիա)[21]։ Ծանր դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել թոքերի արհեստական շնչառություն։ Նաև միջոցներ են ձեռնարկվում ցանկացած կասկածելի հիմնական պատճառը վերացնելու ուղղությամբ[3]։
Յոդ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս անօրգանական յոդի (կալիումի յոդիդ կամ Լյուգոլի լուծույթ[5][21]) կիրառումը՝ վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզն ու արտազատումը նվազեցնելու նպատակով։ Բարձր դեղաչափերով յոդը կարող է նվազեցնել հորմոնի սինթեզը՝ Վոլֆ-Չայկոֆի էֆեկտի միջոցով և դրա արտազատումը Պլամմերի էֆեկտի միջոցով[4]։ Որոշ ուղեցույցներ խորհուրդ են տալիս յոդը նշանակել միայն հակաթիրեոիդ դեղամիջոցները սկսելուց հետո, քանի որ յոդը հանդիսանում է նաև հիմք վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզի համար և կարող է վատթարացնել հիպերթիրեոզը, եթե տրվի առանց հակաթիրեոիդ դեղամիջոցների[4]:
Հակաթիրեոիդ դեղամիջոցներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հակաթիրեոիդ դեղամիջոցները (պրոպիլթիուրացիլ կամ մեթիմազոլ) օգտագործվում են վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզն ու արտազատումը նվազեցնելու համար։ Պրոպիլթիուրացիլը նախընտրելի է մեթիմազոլից, քանի որ այն ունի հավելյալ ազդեցություն՝ նվազեցնելով T4-ի ծայրամասային փոխակերպումը T3-ի, այնուամենայնիվ, երկուսն էլ սովորաբար կիրառվում են[4]։ Եթե պատճառագիտությունը) ներառում է ենթասուր թիրեոիդիտ, հակաթիրեոիդ դեղամիջոցները միշտ չէ, որ օգտագործվում են, և դրանց կիրառումը «հակասական» է[23][24]։
Խոլեստիրամին
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Խոլեստիրամինը լեղաթթուների ներքին ընդունման սեկվեստրանտ է (կապող միջոց), որն օգտագործվում է թիրեոտոքսիկոզով բուժառուների մոտ շրջանառվող վահանաձև գեղձի հորմոնների մակարդակը նվազեցնելու նպատակով՝ խափանելով դրանց լյարդ-աղիք շրջանառությունը և հորմոնների վերաշրջանառությունը։ Խոլեստիրամինի կիրառումը սովորաբար նախատեսված է այն պացիենտների համար, ովքեր ունեն անտանելիություն այլ հակաթիրեոիդ դեղամիջոցների նկատմամբ[25]։
Խորհուրդ է տրվում նշանակել ընտրողական բետա-1 պաշարիչներ (օրինակ՝ մետոպրոլոլ)՝ շրջանառվող վահանաձև գեղձի հորմոնների ազդեցությունը թիրախ-օրգանների վրա նվազեցնելու համար[3][21][5]։
Պրոպրանոլոլի բարձր դեղաչափերը հանդիսանում են տարածված առաջին շարքի բուժում, քանի որ այն նվազեցնում է T4-ի ծայրամասային փոխակերպումը T3-ի, որը վահանաձև գեղձի հորմոնի ավելի ակտիվ ձևն է[26][21]։ Ենթադրվում էր, որ ոչ ընտրողական (ոչ սելեկտիվ) բետա-պաշարիչները օգտակար են ծայրամասային դեյոդինազների վրա իրենց ընկճող ազդեցության շնորհիվ։ Սակայն որոշ վերջին հետազոտություններ հուշում են, որ դրանք զուգորդվում են մահացության աճի հետ[27]։ Հետևաբար, կարդիոսելեկտիվ բետա-պաշարիչները կարող են ավելի նախընտրելի լինել[14]։
Կորտիկոստերոիդներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վահանաձև գեղձի հորմոնների բարձր մակարդակը հանգեցնում է հիպերմետաբոլիկ վիճակի, ինչը կարող է մեծացնել կորտիզոլի՝ մակերիկամների կողմից արտադրվող հորմոնի քայքայումը։ Սա բերում է հարաբերական մակերիկամային անբավարարության, որի դեպքում կորտիզոլի քանակը դառնում է անբավարար օրգանիզմի պահանջները հոգալու համար[27]։ Ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս կորտիկոստերոիդներ (նախընտրելի են հիդրոկորտիզոնը և դեքսամետազոնը՝ պրեդնիզոլոնի կամ մեթիլպրեդնիզոլոնի փոխարեն) նշանակել թիրեոտոքսիկ ճգնաժամ ունեցող բոլոր պացիենտներին։ Այնուամենայնիվ, դեղաչափերը պետք է ընտրվեն անհատապես յուրաքանչյուր պացիենտի համար՝ ապահովելու հարաբերական մակերիկամային անբավարարության համարժեք բուժումը՝ միաժամանակ նվազագույնի հասցնելով կողմնակի ազդեցությունների ռիսկը[27]։
Պլազմաֆերեզ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պլազմաֆերեզը հեռացնում է ցիտոկինները, հակամարմինները և վահանաձև գեղձի հորմոնները պլազմայից[28]։ Այն սովորաբար նախատեսված է թիրեոտոքսիկ ճգնաժամի ծանր, բուժման նկատմամբ կայուն (ռեֆրակտեր) դեպքերի համար՝ որպես կամուրջ դեպի վիրահատություն[29]։
Աջակցող խնամք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թիրեոտոքսիկ ճգնաժամով պացիենտները սովորաբար հոսպիտալացվում են և բուժում ստանում վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում: Օժանդակ միջոցառումները ներառում են խթանող գործոնների բուժումը (օրինակ՝ վարակների), ներերակային հեղուկների ներարկումը, ինչպես նաև սառեցնող ծածկոցների և սառցե պարկերի կիրառումը՝ պահպանվող տենդի դեպքում: Էքստրակորպորալ թաղանթային օքսիգենացիան կարող է օգտագործվել որպես «կամրջող» միջոց թիրեոտոքսիկ ճգնաժամով հրահրված սիրտ-շնչառական կայուն անբավարարության դեպքում[30]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Nai, Qiang; Ansari, Mohammad; Pak, Stella; Tian, Yufei; Amzad-Hossain, Mohammed; Zhang, Yanhong; Lou, Yali; Sen, Shuvendu; Islam, Mohammed (2018). «Cardiorespiratory Failure in Thyroid Storm: Case Report and Literature Review». Journal of Clinical Medicine Research. Elmer Press, Inc. 10 (4): 351–357. doi:10.14740/jocmr3106w. ISSN 1918-3003. PMC 5827921. PMID 29511425.
- ↑ «Thyroid Storm Clinical Presentation: History, Physical Examination, Complications».
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Klubo-Gwiezdzinska, Joanna; Wartofsky, Leonard (2012 թ․ մարտ). «Thyroid emergencies». Medical Clinics of North America. 96 (2): 385–403. doi:10.1016/j.mcna.2012.01.015. PMID 22443982.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Chiha M, Samara S, Kabaker A (2015 թ․ մարտ). «Thyroid Storm: An Updated Review». Journal of Intensive Care Medicine. 30 (3): 131–140. doi:10.1177/0885066613498053. PMID 23920160. S2CID 21369274.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Bahn RS, Burch HB, Cooper DS, Garber JR, Greenlee MC, Klein I, Laurberg P, McDougall IR, Montori VM, Rivkees SA, Ross DS, Sosa JA, Stan MN (2011 թ․ հունիս). «Hyperthyroidism and other causes of thyrotoxicosis: management guidelines of the American Thyroid Association and American Association of Clinical Endocrinologists». Thyroid. 21 (6): 593–646. doi:10.1089/thy.2010.0417. PMID 21510801.
- ↑ Pokhrel, Binod; Aiman, Wajeeha; Bhusal, Kamal (2022-10-06). «Thyroid Storm». StatPearls Publishing. PMID 28846289. Վերցված է 2023-05-28-ին.
- ↑ Ono, Yosuke; Ono, Sachiko; Yasunaga, Hideo; Matsui, Hiroki; Fushimi, Kiyohide; Tanaka, Yuji (2016). «Factors Associated With Mortality of Thyroid Storm». Medicine. Ovid Technologies (Wolters Kluwer Health). 95 (7) e2848. doi:10.1097/md.0000000000002848. ISSN 0025-7974. PMC 4998648. PMID 26886648.
- ↑ Idrose, Alzamani Mohammad (2015-05-12). «Acute and emergency care for thyrotoxicosis and thyroid storm». Acute Medicine & Surgery. Wiley. 2 (3): 147–157. doi:10.1002/ams2.104. ISSN 2052-8817. PMC 5667251. PMID 29123713.
- ↑ «Gathering Storm: Treating the Once Fatal Thyroid Storm». Endocrine News. 2014-08-01. Վերցված է 2023-05-28-ին.
- ↑ Misra, Madhusmita (2023-02-02). «Thyroid Storm: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology». Medscape Reference. Վերցված է 2023-05-28-ին.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Gardner DG (2017). «Endocrine Emergencies». In Gardner DG, Shoback D (eds.). Greenspan's Basic and Clinical Endocrinology (10 ed.). New York: McGraw-Hill.
- ↑ Paulson JM, Hollenberg AN (2017). «Thyroid Emergencies». In McKean SC, Ross JJ, Dressler DD, Scheurer DB (eds.). Principles and Practice of Hospital Medicine (2 ed.). New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-184313-3.
- ↑ 13,0 13,1 Dietrich, JW (2012 թ․ սեպտեմբեր). «Thyreotoxische Krise [Thyroid storm]». Medizinische Klinik, Intensivmedizin und Notfallmedizin. 107 (6): 448–53. doi:10.1007/s00063-012-0113-2. PMID 22878518. S2CID 31285541.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Dietrich, J. (2016 թ․ հունիսի 15). «Thyreotoxische Krise und Myxödemkoma». Der Nuklearmediziner. 39 (2): 124–131. doi:10.1055/s-0042-105786. S2CID 77685062.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 Chiha, Maguy; Samarasinghe, Shanika; Kabaker, Adam S. (2013-08-05). «Thyroid Storm». Journal of Intensive Care Medicine (անգլերեն). 30 (3): 131–140. doi:10.1177/0885066613498053. PMID 23920160. S2CID 21369274.
- ↑ Holt, Elizabeth H.; Peery, Harry E. (2010 թ․ հուլիսի 28). Basic Medical Endocrinology (4th ed.). Academic Press. էջեր 52–53. ISBN 978-0-08-092055-9.
- ↑ 17,0 17,1 Chatzitomaris, Apostolos; Hoermann, Rudolf; Midgley, John E.; Hering, Steffen; Urban, Aline; Dietrich, Barbara; Abood, Assjana; Klein, Harald H.; Dietrich, Johannes W. (2017 թ․ հուլիսի 20). «Thyroid Allostasis–Adaptive Responses of Thyrotropic Feedback Control to Conditions of Strain, Stress, and Developmental Programming». Frontiers in Endocrinology. 8: 163. doi:10.3389/fendo.2017.00163. PMC 5517413. PMID 28775711.
- ↑ 18,0 18,1 18,2 Klubo-Gwiezdzinska, Joanna; Wartofsky, Leonard (2012 թ․ մարտ). «Thyroid emergencies». The Medical Clinics of North America. 96 (2): 385–403. doi:10.1016/j.mcna.2012.01.015. ISSN 1557-9859. PMID 22443982.
- ↑ Burch, H. B.; Wartofsky, L. (1993 թ․ հունիս). «Life-threatening thyrotoxicosis. Thyroid storm». Endocrinology and Metabolism Clinics of North America. 22 (2): 263–277. doi:10.1016/S0889-8529(18)30165-8. ISSN 0889-8529. PMID 8325286.
- ↑ Akamizu, Takashi; Satoh, Tetsurou; Isozaki, Osamu; Suzuki, Atsushi; Wakino, Shu; Iburi, Tadao; Tsuboi, Kumiko; Monden, Tsuyoshi; Kouki, Tsuyoshi (2012 թ․ հուլիս). «Diagnostic criteria, clinical features, and incidence of thyroid storm based on nationwide surveys». Thyroid. 22 (7): 661–679. doi:10.1089/thy.2011.0334. ISSN 1557-9077. PMC 3387770. PMID 22690898.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 Bahn RS, Burch HB, Cooper DS, Garber JR, Greenlee MC, Klein I, Laurberg P, McDougall IR, Montori VM, Rivkees SA, Ross DS, Sosa JA, Stan MN (2011 թ․ հունիս). «Hyperthyroidism and other causes of thyrotoxicosis: management guidelines of the American Thyroid Association and American Association of Clinical Endocrinologists». Thyroid. 21 (6): 593–646. doi:10.1089/thy.2010.0417. PMID 21510801.
- ↑ Amos, Shoshana (2023 թ․ մայիս). «VA-ECMO for Thyroid Storm: Case Reports and Review of the Literature». Isr Med Assoc J. 25 (5): 349–350. PMID 37245101.
- ↑ Salih, Abdulwahid M.; Kakamad, F.H.; Rawezh, Q.S.; Masrur, S.A.; Shvan, H.M.; Hawbash, M.R.; Lhun, T.H. (2017). «Subacute thyroiditis causing thyrotoxic crisis; a case report with literature review». International Journal of Surgery Case Reports. Elsevier BV. 33: 112–114. doi:10.1016/j.ijscr.2017.02.041. ISSN 2210-2612. PMC 5387892. PMID 28399492.
- ↑ Gaballa, Salem; Hlaing, Kyaw M; Bos, Nadine; Moursy, Safa; Hakami, Mustafa (2020-07-29). «A Rare Case of Subacute Painful Thyroiditis Causing Thyroid Storm and a Successful Trial of Propylthiouracil». Cureus. Cureus, Inc. 12 (7) e9461. doi:10.7759/cureus.9461. ISSN 2168-8184. PMC 7392358. PMID 32760639.
- ↑ Solomon, B. L.; Wartofsky, L.; Burman, K. D. (1993 թ․ հունվար). «Adjunctive cholestyramine therapy for thyrotoxicosis». Clinical Endocrinology. 38 (1): 39–43. doi:10.1111/j.1365-2265.1993.tb00970.x. ISSN 0300-0664. PMID 8435884. S2CID 41498511.
- ↑ Bokhari, Syed Faqeer Hussain; Sattar, Huma; Abid, Shaun; Vohra, Rimsha R; Sajid, Samar (2022-09-19). «Cardiovascular Collapse Secondary to Beta-Blocker Administration in a Setting of Coexisting Thyroid Storm and Atrial Fibrillation: A Case Report». Cureus. Cureus, Inc. 14 (9) e29321. doi:10.7759/cureus.29321. ISSN 2168-8184. PMC 9580232. PMID 36277558.
- ↑ 27,0 27,1 27,2 Isozaki, O; Satoh, T; Wakino, S; Suzuki, A; Iburi, T; Tsuboi, K; Kanamoto, N; Otani, H; Furukawa, Y; Teramukai, S; Akamizu, T (2016 թ․ հունիս). «Treatment and management of thyroid storm: analysis of the nationwide surveys: The taskforce committee of the Japan Thyroid Association and Japan Endocrine Society for the establishment of diagnostic criteria and nationwide surveys for thyroid storm». Clinical Endocrinology. 84 (6): 912–8. doi:10.1111/cen.12949. PMID 26387649. S2CID 3050566.
- ↑ Muller, Clotilde; Perrin, Peggy; Faller, Bernadette; Richter, Sarah; Chantrel, Francois (2011 թ․ դեկտեմբեր). «Role of plasma exchange in the thyroid storm». Therapeutic Apheresis and Dialysis. 15 (6): 522–531. doi:10.1111/j.1744-9987.2011.01003.x. ISSN 1744-9987. PMID 22107688. S2CID 22810551.
- ↑ Tieken, Kelsey; Paramasivan, Ameena Madan; Goldner, Whitney; Yuil-Valdes, Ana; Fingeret, Abbey L. (2020 թ․ հունվար). «Therapeutic Plasma Exchange as a Bridge to Total Thyroidectomy in Patients with Severe Thyrotoxicosis». AACE Clinical Case Reports. 6 (1): e14–e18. doi:10.4158/ACCR-2019-0132. ISSN 2376-0605. PMC 7279771. PMID 32984516.
- ↑ Amos, Shoshana; Pollack, Rena; Sarig, Inon; Rudis, Ehud; Hirshoren, Nir; Weinberger, Jeffrey; Arad, Ariela; Fischer, Matan; Talmon, Aviv; Stokar, Joshua (2023 թ․ մայիս). «VA-ECMO for Thyroid Storm: Case Reports and Review of the Literature». The Israel Medical Association Journal. 25 (5): 349–350. ISSN 1565-1088. PMID 37245101.
| ||||||||||
