Թիհամա

Թիհամա
Տեսակ	coastal plain? և հարթավայր
Երկիր	Եմեն
Վարչատարածք	Հոդեյդա
ԲԾՄ	690 մետր
Աշխարհագրական տեղադրություն	Արաբական թերակղզի
Ջրլիցի ափին	Կարմիր ծով
	22°N 40°E / 22°N 40°E

Թիհամա (արաբ․՝ تِهَامَةُ‎‎) Արաբական թերակղզու Կարմիր ծովի ափամերձ հարթավայր՝ Ակաբայի ծովածոցից մինչև Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուց^[2]: Դրա մեծ մասը գտնվում է Եմենում, բայց տարածվում է մինչև Սաուդյան Արաբիայի սահմանը։

Ստուգաբանություն

Թիհաման նախասեմական լեզվի «ծով» տերմինն է։ Թիամաթը ծովի և քաոսի հին Միջագետքի աստվածն էր։ Եբրայերեն Աստվածաշնչում այս բառը արական սեռի է հանդիպում որպես təhōm (Ծննդոց 1։ 2), որը նշանակում է «նախնադարյան օվկիանոս, անդունդ»^[3]։

Պատմություն

Մուհամմադի դարաշրջան

Իսլամի մարգարե Մուհամմադի դարաշրջանում այստեղ տեղի են ունեցել բազմաթիվ ռազմական արշավանքներ, այդ թվում՝ Համրա ալ-Ասադի ճակատամարտը և քարավանների ասպատակությունները։ Սկսած 623 թվականի հունվարից, որոշ մուսուլմաններ դիմեցին Մեքքայի քարավաններին ասպատակելու ավանդույթին, որոնք Կարմիր ծովի արևելյան ափով ճանապարհորդում էին Մեքքայից մինչև Ասորիք^[4]։

Համրա ալ-Ասադում (حَمْرَاء ٱلْأَسَد) գտնվելու ընթացքում Մուհամմադը Թիհամայում պայմանագիր կնքեց Մաբադ ալ-Խուզայի հետ, որում Մաբադը խոստացավ ոչինչ չթաքցնել նրանից: Այնուհետև Մաբադը ուղարկվեց Մեքքա՝ Աբու Սուֆյան իբն Հարբին կռվելուց հետ պահելու համար^[5]։ Մեքքայում Մաբադը հանդիպեց Աբու Սուֆյանի հետ և չափազանցրեց, որ Մուհամմադը մեծ ուժեր է հավաքել Աբու Սուֆյանի դեմ պայքարելու համար: Աբու Սուֆյանը և նրա ուղեկիցները պլանավորում էին զանգվածային և վճռական հարձակում Մադինայի վրա՝ մուսուլմաններին վերջնականապես ոչնչացնելու համար: Լսելով Մաբադի խոսքերը Մուհամմադի մեծ ռազմական ուժի մասին՝ Աբու Սուֆյանը նահանջեց մուսուլմանների վրա անհապաղ հարձակման իր ծրագրից: Այս ձևով Մուհամմեդին հաջողվեց կանխել մեքքացիների ծրագրած զանգվածային հարձակումը^[5]^[6]։

Աշխարհագրություն

Տարածաշրջանը երբեմն բաժանվում է երկու մասի՝ Թիհամաթ ալ-Հիջազ (արաբ․՝ تِهَامَة ٱلْحِجَاز‎‎; հյուսիսային մաս) և Թիհամաթ Ասիր (արաբ․՝ تِهَامَة عَسِیْر‎‎; հարավային մաս)^[2]։ Եմենի մասը (արաբ. արաբ․՝ تِهَامَة ٱلْيَمَن‎‎) Թիհամաթ Ասիրի ընդլայնումն է^[7]։ Հարթավայրը նեղացած է և հասնում է իր ամենամեծ լայնությանը, 60-80 կմ, Մադինայից և Մեքքայից հարավ^[2]: Յանբու, Ջիդդա և ալ-Կունֆուզա քաղաքները գտնվում են Թիհամայի՝ Հիջազի հատվածում։ Թիհամի հարթավայրի Ասիրի-Եմենի հատվածը ներառում է Ջիզան և ալ-Հուդեյդա քաղաքները։

Կլիմա

Թիհամայում ջերմաստիճանը, հավանաբար, երկրի վրա ամենատաքերից մեկն է։ Արաբերենից թարգմանաբար Թիհամա նշանակում է ուժեղ շոգ և քամու բացակայություն^[8]։

Բուսական աշխարհ

Ընդարձակ ավազոտ ափամերձ հարթավայրը (Թիհամա) Կարմիր ծովին զուգահեռ տաք և անհյուրընկալ տարածք է, և դրա մեծ մասը՝ Զաբիդից (Եմեն) հյուսիս, զուրկ է ծառերից։ Այնուամենայնիվ, մի քանի վայրերում կա խիտ թփեր, որոնք կազմված են գրեթե բացառապես Վաչելիա ֆլավայից, և կարելի է ենթադրել, որ սա սկզբում Թիհամայի գերիշխող բնական բուսականությունն էր։ Salvadora persica-ն հանդիպում է թփուտներում, և կան Balanites aegyptiaca-ի յուրահատուկ ծառեր և վայրի դում արմավենու (Hyphaene thebaica) գաղութներ, ինչպես նաև տնկված արմավենիներ (Phoenix dactylifera)^[9]։

Հնագիտություն

Էդվարդ Քիլը, Կանադայում գտնվող Օնտարիոյի թագավորական թանգարանի հնագիտական առաքելության տնօրենը, Թիհամայի տարածքում գտնվող ալ-Մութեյնա (արաբ․՝ ٱلْمُتَيْنَة‎‎) գյուղի մոտ հայտնաբերել է ավելի քան տասնվեց մեգալիթյան մենհիր։ Քարերը պատրաստված էին գրանիտից և կշռում էին մինչև 20 տոննա։ Ուղղահայաց քարերից երեքի բարձրությունը մոտ 2.4 մ էր, իսկ ընկած քարի երկարությունը՝ ավելի քան 20 մետր։ Քարերի կառուցման դարաշրջանին վերաբերող պղնձե գործիքները թվագրվում են մ.թ.ա. 2400-1800 թվականներին։ Հայտնաբերվել է ավելի հնագույն քարե արդյունաբերություն, ինչպես նաև խեցեղենի բեկորներ, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. 1200-800 թվականներին^[10]։

Ծանոթագրություններ

1 2 GEOnet Names Server — 2018.
1 2 3 «Arabia». Encyclopædia Britannica. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «The Red Sea coastal plain is constricted throughout its length, attaining its greatest widths, 40 to 50 miles, south of Medina and south of Mecca. The name Tihāmah, used for the whole plain, is sometimes subdivided into Tihāmat Al-Ḥijāz and Tihāmat ʿAsīr.»
↑ Stefan Weninger, ed. (2011), Semitic languages: an international handbook, Berlin / Boston: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG
↑ Lapidus, Ira M. (2002). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. էջ 27. ISBN 978-0-5217-7933-3.
1 2 Al-Mubarakpuri, Saifur Rahman (2002). The sealed nectar: biography of the Noble Prophet. Darussalam Publishers. էջեր 341–342. ISBN 978-9960-899-55-8.
↑ Habriel, Richard A. (2005). Muhammad, Islams first Great general. Wiley-Blackwell. էջ 124. ISBN 978-0-8061-3860-2.
↑ «Yemen». Encyclopædia Britannica. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «Yemen may be divided into five major regions: a coastal plain running north-south known as the Tihāmah (an extension of the Tihāmat ʿAsīr), the western highlands, the central mountains (the Yemen Highlands), the eastern highlands, and finally the eastern and northeastern desert regions.»
↑ Shawqi Abu Khalil (2004). Atlas on the prophet's Biography. Darussalam. էջ 31. ISBN 9-9608-9771-0. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «It is so called because of its severe heat and lack of wind, from the word At-Taham which refers to extreme heat and lack of wind.»
↑ Hepper, F.N. (1978 թ․ հուլիս). «Were There Forests in the Yemen?». Proceedings of the Seminar for Arabian Studies. 9 (1979): 65–71. JSTOR 41223217.
↑ Harrington, Spencer P. M. (1997 թ․ դեկտեմբերի 10), Yemeni Megaliths, Archaeology, the Archaeological Institute of America

Գրականություն

Thesieger, Wilfred (1947). «A Journey Through the Tihama, the 'Asir, and the Hijaz Mountains». The Geographical Journal. The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers). 110 (4/6): 188–200. Bibcode:1947GeogJ.110..188T. doi:10.2307/1789949. JSTOR 1789949.

[_913a9afb2694200f-1] 1 2 GEOnet Names Server — 2018.

[Britannica1-2] 1 2 3 «Arabia». Encyclopædia Britannica. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «The Red Sea coastal plain is constricted throughout its length, attaining its greatest widths, 40 to 50 miles, south of Medina and south of Mecca. The name Tihāmah, used for the whole plain, is sometimes subdivided into Tihāmat Al-Ḥijāz and Tihāmat ʿAsīr.»

[3] Stefan Weninger, ed. (2011), Semitic languages: an international handbook, Berlin / Boston: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG

[4] Lapidus, Ira M. (2002). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. էջ 27. ISBN 978-0-5217-7933-3.

[Al-Mubarakpuri_2002-5] 1 2 Al-Mubarakpuri, Saifur Rahman (2002). The sealed nectar: biography of the Noble Prophet. Darussalam Publishers. էջեր 341–342. ISBN 978-9960-899-55-8.

[Habriel_2005_124-6] Habriel, Richard A. (2005). Muhammad, Islams first Great general. Wiley-Blackwell. էջ 124. ISBN 978-0-8061-3860-2.

[Britannica2-7] «Yemen». Encyclopædia Britannica. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «Yemen may be divided into five major regions: a coastal plain running north-south known as the Tihāmah (an extension of the Tihāmat ʿAsīr), the western highlands, the central mountains (the Yemen Highlands), the eastern highlands, and finally the eastern and northeastern desert regions.»

[Abu_Khalil2004-8] Shawqi Abu Khalil (2004). Atlas on the prophet's Biography. Darussalam. էջ 31. ISBN 9-9608-9771-0. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 20-ին. «It is so called because of its severe heat and lack of wind, from the word At-Taham which refers to extreme heat and lack of wind.»

[9] Hepper, F.N. (1978 թ․ հուլիս). «Were There Forests in the Yemen?». Proceedings of the Seminar for Arabian Studies. 9 (1979): 65–71. JSTOR 41223217.

[10] Harrington, Spencer P. M. (1997 թ․ դեկտեմբերի 10), Yemeni Megaliths, Archaeology, the Archaeological Institute of America

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]