Թիթեռի էֆեկտ (ֆիլմ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox cinema.png
Թիթեռի էֆեկտ
անգլ.՝ The Butterfly Effect
Lorenz attractor yb.svg
ԵրկիրՄիացյալ Նահանգներ
Ժանրթրիլլեր
Թեմաrollback in time? և predestination?
Թվականհունվարի 22, 2004[1] և օգոստոսի 26, 2004[2]
ՊրեմիերաՀունվարի 23, 2004 (2004-01-23)
ԼեզուԱնգլերեն
Ռեժիսոր
  • Էրիկ Բրեսս
  • Ջ. Մակկի Գրուբեր
Պրոդյուսեր
Սցենարի հեղինակ
  • Էրիկ Բրեսս
  • Ջ. Մակկի Գրուբեր
Դերակատարներ
ՕպերատորՄեթյու Ֆ. Լեոնետի
ԵրաժշտությունՄիքայել Սուբի
ՄոնտաժՄեթյու Ֆ. Լեոնետտին
Պատմվածքի վայրՆյու Յորք
Նկարահանման վայրՎանկուվեր
ԿինոընկերությունBenderSpink, FilmEngine Entertainment և Katalyst Films?
Տևողություն120 րոպե
Բյուջե13 միլիոն դոլար[3]
Շահույթ96.8 միլիոն դոլար[3]
ՀաջորդThe Butterfly Effect 2?
Պաշտոնական կայքէջ

Թիթեռի էֆեկտ (անգլ.՝ The Butterfly Effect) 2004 թվականի ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ թրիլլեր ֆիլմ[3],որը գրվել և նկարահանվել է ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսի և Ջ. Մաքի Գրուբոր կողմից։ Գլխավոր դերերում են Էշթոն Քաթչերն և Էմի Սմարթն։ Վերնագիրը վերաբերում է թիթեռի էֆեկտին ՝ տարածված հիպոթետիկ իրավիճակ, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես փոքր սկզբնական տարբերությունները ժամանակի ընթացքում կարող են հանգեցնել մեծ անկանխատեսելի հետևանքների։

Քաթչերը խաղում է 20-ամյա քոլեջի ուսանող Էվան Թրեբորնի[4] դերում, որի մանկության սերը Էմի Սմարթը խաղում է Քեյլի Միլլերի դերում,Ուիլյամ Լի Սքոթը ՝ իր սադիստ եղբոր Թոմի դերում և Էլդեն Հենսոնը իրենց հարևան Լենիի դերում:Էվանը հիշողության մեջ ձախողումներ և հիշողության կորուստ է ապրում իր մանկության ընթացքում։ Ավելի ուշ,20 տարեկանում Էվանը բացահայտում է, որ նա կարող է ճանապարհորդել ետ ժամանակով և ապրել իր նախկին " ես "-ը այն ժամանակաշրջաններում երբ նրա չափահաս միտքը բնակվում է իր երիտասարդ մարմինում։ Նա փորձում է փոխել ներկան ՝ փոխելով իր անցյալի վարքագիծը և իրերը կարգի բերելով իր և իր ընկերների համար, բայց բոլորի համար կան անցանկալի հետևանքներ։ Ֆիլմը մեծապես հիմնված է հերոսների կյանքի հետադարձ կապի վրա 7 և 13 տարեկան հասակում և ներկայացնում է մի քանի այլընտրանքային արդի արդյունքներ, երբ Էվանը փորձում է փոխել անցյալը, նախքան վերջնական արդյունքի հասնելը։

Ֆիլմը որոշ քննադատությունների արժանացավ[5][6][7]։ Այն կոմերցիոն հաջողություն ունեցավ ՝ 13 միլիոն դոլար բյուջեից 96 միլիոն դոլարի բավականին մեծ վաստակ բերելով։ Ֆիլմը շահեց Pegasus հանդիսատեսի մրցանակը Բրյուսելի միջազգային ֆանտաստիկ կինոփառատոնում և առաջադրվեց լավագույն գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ Saturn Awards- ում և Choice Movie- ում. Thriller in the Teen Choice Awards- ում, բայց զիջեց անփոփոխ Eternal Sunshine- ին և The Texas Chainsaw Massacre—ն, համապատասխանաբար New Line կինոթատրոնի մեկ այլ նոր ֆիլմներից է։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծանալով ՝ Էվան Տրեբորնը և նրա ընկերները ՝ Լենին և Քեյլին, և նրա եղբայրը ՝ Թոմի Միլլերը, ենթարկվեցին բազմաթիվ ծանր հոգեբանական վնասվածքների, որոնք հաճախ Էվանին ամնեզիաի էին ենթարկում։ Այս վնասվածքների նաև հասցնում էր Քեյլի և Թոմիի հայրը ՝ Ջորջ Միլլերը (Էրիկ Ստոլց), ստիպելով երեխաներին մասնակցել մանկական պոռնոգրաֆիային։ համարյա խեղդամահ եղավ մահվան իր ինստիտուցիոնալ հայրը ՝ Ջեյսոն Տրեբորնը (Կալում Քիթ Ռեննի), որին այնուհետև սպանեցին նրա առջև պահակները։ պատահաբար սպանելով մորը և նրա նորածին դստերը `իր ընկերների հետ դինամիտի հետ խաղալիս. և տեսնելով, որ Թոմին այրում է ողջ-ողջ իր շանը։ Յոթ տարի անց, իր հանգստի սենյակում մի աղջկա զվարճացնելիս, Էվանը հայտնաբերում է, որ երբ կարդում է իր պատանեկան ամսագրերից, նա կարող է հետ գնալ ժամանակով և փոխել այն։ Նրա ժամանակի ճանապարհորդությունների դրվագները բացատրում են մանկության մեջ ունեցած հիշողության հաճախակի ձախողումները, քանի որ այդ պահերին էր, որ իր չափահաս " ես " - ը իր գիտակցությունը զբաղեցնում էր, օրինակ, այն պահին, երբ հայրը խեղդեց նրան, երբ նա հասկացավ, որ Էվանը կիսում է իր տառապանքը և կարողանում է ճանապարհորդել ժամանակով։ Այնուամենայնիվ,հետևանքներ երբեմն լինում են սարսափելի երբ նա փոխում է անցյալը, դա արմատապես փոխում է նրա ներկայիս կյանքը։ Օրինակ, նրա ժամանակավոր գիծը հանգեցնում է այլընտրանքային ապագայի, որտեղ նա հայտնվում է տարբեր ձևերով, Թոմիի սպանության համար բանտարկված, եղբայրության քոլեջի ուսանող, և չորս անգամ անդամահատված:Ի վերջո, նա գիտակցում է, որ չնայած անցյալը շտկելու իր մտադրությունները միայն լավի համար է, նրա գործողություններն ունեն անկանխատեսելի հետևանքներ, որոնցում սարսափելիորեն տառապում է կամ նա, կամ իր ընկերներից մեկը։ Ավելին, տասնամյակների արժեք ունեցող նոր հիշողությունների յուրացումը այլընտրանքային ժամանակացույցից հանգեցնում է նրան գլխուղեղի վնասման և քթի ծանր արյունահոսության։ Նա ի վերջո հասնում է այն եզրակացության, որ ինքը և իր ընկերները երբեք լավ ապագա չեն ունենա, քանի դեռ նա անընդհատ փոխում է անցյալը և գիտակցում է, որ ավելի շուտ նրանց է վնասում, քան օգնում։ Էվանը մեկ վերջին անգամ հետ է վերադառնում այն օրվան, երբ մանկության ընթացքում առաջին անգամ հանդիպել էր Քեյլիին։ Նա միտումնավոր նեղացնում է նրան, որպեսզի նա և Թոմին ընտրեն ապրել իրենց մոր հետ, այլ թաղամասում, ոչ թե հայրիկի հետ ամուսնալուծվելիս։ Արդյունքում ՝ նրանք չեն ենթարկվում կործանարար դաստիարակության, չեն մեծանում Էվանի հետ և շարունակում են ունենալ երջանիկ, հաջողակ կյանք։ Էվանը արթնանում է քոլեջի հանրակացարանում, որտեղ Լենին իր սենյակակիցն է։ Որպես թեստ ՝ նա հարցնում է, թե որտեղ է Քեյլին, ինչին Լենին պատասխանում է ՝ «Ո՞վ է Քեյլին»։ Իմանալով, որ այս անգամ ամեն ինչ կարգին է ՝ Էվան այրում է իր օրագրերն ու տեսանյութերը ՝ այլևս անցյալ չվերադառնալու նպաակով։

Ութ տարի անց Նյու Յորք քաղաքում, Էվանը դուրս է գալիս աշխատավայրից և պատահաբար անցնում Քեյլի կողքով փողոցում։ Չնայած համառոտ հայացքն անցնում է նրանց երկուսի դեմքերով, նրանք երկուսն էլ որոշում են շարունակել քայլել։

Ռեժիսորների կտրվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժիսորների կտրվածքն այլ ավարտ է ներկայացնում։

Իր սարսափելի վնասված ուղեղով և այն գիտակցությամբ, որ նա գտնվում է հոգեբուժարանում, որտեղ նա կորցրել է ժամանակով ճանապարհորդելու իր ունակությունը, Էվանը հուսահատ փորձ է անում փոխել ժամանակացույցը, դիտելով իր հոր ընտանեկան ֆիլմը, որտեղ ցույց է տրվում Էվանի մայրը, նախքան նա պատրաստվում էր ծննդաբերել Էվանին։ Էվանը վերադառնում է այդ պահ և խեղդում է ինքնիրեն մոր արգանդում պորտալարով, որպեսզի կանխի բազմահատոր անեծքի շարունակությունը, համահունչ է մի ավելացված տեսարանի, երբ Հոգեբան պալմիստ ասում է Էվանին և նրա մորը, "դուք չունեք կյանքի գիծ", և որ նա "չի պատկանում այս աշխարհին":

Քեյլին այնուհետև դիտվում է որպես երեխա նոր ժամանակացույցում, որը նախընտրել է իր մոր հետ ապրել իր հայրիկի փոխարեն, և մոնտաժը հուշում է, որ մանկության մյուս հերոսների կյանքը դարձել է սիրառատ և պակաս ողբերգական։

Դերասանական Կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էշթոն Քաթչերը Էվանի դերում
  • Էմի Սմարթը Էմիի դերում
  • Էրիկ Ստոլցը պարոն Միլլերի դերում
  • Ուիլյամ Լի Սքոթն Թոմիի դերում
  • Էդլեն Հենսոնը Լենիի դերում
  • Լոգան Մերմանը որպես Էվանը 7 տարեկանում
  • Ջոն Պատրիկ Ամեդորի որպես Էվանը 13 տարեկանում
  • Իրեն Գորովայան որպես Քեյլին 13 տարեկանում
  • Քևին Սմիթ որպես Լենին 13 տարեկանում
  • Ջես Ջեյմսը որպես Թոմին 14 տարեկանում
  • Էթան Սուփլին Թամփերի դերում
  • Մելորա Ուոլթերսը Անդրեայի դերում

Ի հավելում, Կալում Քիթ Ռեննի խաղում է Ջեյսոնը ՝ Էվանի հայրը, իսկ Նաթանիել Դեվոն խաղում է բժիշկ Ռեդֆիլդի դերում։

Ընդունելություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քննադատական ընդունելություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիթեռի էֆեկտի քննադատական ընդունելությունն ընդհանուր առմամբ վատ էր[5][6][7]։ Rotten Tomatoes- ի ստուգման ագրեգատորի կայքում ֆիլմը պահում է 33% հավանություն ՝ 172 ակնարկների հիման վրա; գնահատման միջին ցուցանիշը 4.8 / 10 է։ Կայքի կոնսենսուսում ասվում է. «Նախադրյալը ինտրիգային է, բայց այն դրվում է գերբեռնված և անճաշակ թրիլլերի ծառայության մեջ[5]»: Metacritic- ի ՝ մեկ այլ գրախոսման ագրեգատորի վրա, այն ունի 35 գնահատականի հիման վրա 30 բալ, որը ցույց է տալիս 35 «ընդհանուր առմամբ անբարենպաստ ակնարկներ»։ [6]

Ռոջեր Էբերտը գրել է, որ իրեն «որոշ չափով դուր է եկել«Թիթեռի էֆեկտը», և որ«սյուժեն ցույց է տալիս դերասանական տաղանդը, քանի որ դերասանները ստիպված են խաղալ այնպիսի հերոսների, որոնք անցնում են վայրագ երկմտանքի միջով»։ Այնուամենայնիվ, Էբերտը ասաց, որ թիթեռի էֆեկտի գիտական ըմբռնումն օգտագործվում է անհամապատասխանաբար. Էվանի փոփոխությունները պետք է ունենան ավելի լայն հնչեղություն[8]։ Seat Axmaker- ը Seattle Post-Intelligencer- ից այն անվանեց «մետաֆիզիկական խառնաշփոթ» `քննադատելով ֆիլմի մեխանիկաներին` «լավագույն դեպքում մշուշոտ և մնացած ժամանակի համար անփույթ» լինելու համար.[9]: USA Today- ի Մայք Քլարկը նույնպես բացասական գնահատական տվեց կինոնկարին ՝ ասելով. «Սովորաբար այս նախադրյալը կա՛մ ինտրիգային է, կա՛մ հիմարություն, բայց ցավալի կողմնակի սյուժեները (բանտում նաև սեռական հարաբերությունների տեսարանի առկայությունը) խանգարում են, որ Էֆեկտը դառնալ չկանխամտածված մռնչյուն, ինչպիսին նա կարող էր լինել հակառակ դեպքում։ «Բացի այդ[10], The Boston Globe- ի Ty Burr- ն էլ ավելի առաջ գնաց ՝ ասելով.«Գնացքի խորտակման ինչպիսի հաճույք էլ գտնեք այստեղ, կեղտոտված է հերոսների նենգ արարքներով[11]։

Ֆլորիդա Թայմսի միության անդամ Մեթ Սորգելը ֆիլմը գնահատել է 4-ից 3 աստղ ՝ գրելով. Դա պայթյուն է ... լիովին զվարճալի B կարգի ֆիլմ։ Երբեմն նույնիսկ զվարճալի է ...»[12] :«Miami Herald»- ը ասաց.«Թիթեռի էֆեկտն ավելի լավ է, քան կարող ես ակնկալել, չնայած իր անհարմար, դանդաղ մեկնարկին ՝ աստիճանաբար ներգրավելով քեզ և վճարելով զարմանալիորեն արդյունավետ և դառը քաղցր ձևերով», և ավելացրեց, որ Քաթչերը«գրավիչ և հավատալի է ... Թիթեռի էֆեկտը բավականին լավ է պահպանում իր կանոնները ... ընդհանուր առմամբ, ֆիլմը համապատասխանում է իր ֆանտազիաների թռիչքին[13]»: Worcester Telegram & Gazette ողջունեց այն որպես «անհանգստացնող ֆիլմ» և «առաջին ֆիլմ»։ իսկապես հետաքրքիր 2004 թ. ֆիլմ ՝ «ավելացնելով, որ Քաթչերը«ցնցում է».

Aquote1.png Written and directed by Eric Bress and J. Mackye Gruber, who co-wrote Final Destination 2, this is much more intelligent than their earlier film would suggest... The Butterfly Effect may be a little too unconventional to succeed with a mass audience, but filmgoers claiming they want 'something different' from Hollywood ought to take note.[14] Aquote2.png

Սցենարի հեղինակ և ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսը և Մաքքի Գրուբերը ՝ Ultimate Goal 2 – ի համահեղինակները, այս ֆիլմը շատ ավելի խելացի է, քան ենթադրում էր նրանց ավելի վաղ ֆիլմը ... Թիթեռի էֆեկտը կարող է չափազանց անսովոր լինել զանգվածային հանդիսատեսի համար հաջողակ լինելու համար, բայց կինոսեր ովքեր պնդում են, որ Հոլիվուդից «այլ բան» են ուզում, պետք է հաշվի առնեն դա։ Հետադարձ հայացքով, The Guardian- ի Փիթեր Բրեդշոուն գրում է, որ քննադատները, այդ թվում `ինքը, կոպիտ էին վերաբերվում ֆիլմի թողարկման պահին։ Ֆիլմը հովանավորյալ նկարագրելով ՝ Բրեդշոուն նշում է, որ Քաթչերը քննադատում է իրեն ՝ ֆիլմը չսիրելու համար[7]։

Տոմսարկղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմը կոմերցիոն հաջողություն ունեցավ ՝ վաստակելով 17,065,227 դոլար և իր առաջին հանգստյան օրերին գրավելով առաջին տեղը[15]:13 միլիոն դոլար բյուջեով, Թիթեռի էֆեկտը-ը ԱՄՆ-ի տոմսարկղերում հավաքել է շուրջ 57,938,693 դոլար, իսկ ամբողջ աշխարհում ՝ 96,060,858 դոլար[3]։

Մրցանակներ և անվանակարգեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2004 Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films Saturn Award
  • Լավագույն գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ - առաջադրված[16]
2004 Brussels International Festival of Fantasy Film
  • Պեգասի հանդիսատեսի մրցանակ — Eric Bress, J. Mackye Gruber - Հաղթանակ[17]
2004 Teen Choice Awards
  • Ընտրովի ֆիլմեր. Թրիլլեր - առաջադրված[18]

Տնային լրատվամիջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թողարկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմը թողարկվել է ինչպես VHS- ով, այնպես էլ DVD- ով `Infinifilm տարբերակով, 2004 թվականի հուլիսի 6-ին։ Այս դրվագը թողարկվեց մի կողմում թատերական տարբերակով (113 րոպե), մյուսում `ռեժիսորի (120 րոպե) տարբերակով։ DVD- ն ներառում է նաև երկու վավերագրական կինոնկար («Քաոսի տեսության գիտություն և հոգեբանություն» և «Ժամանակի ճանապարհորդության պատմությունն և հմայքը»), ենթավերնագրերի կարճ ուղի, ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսի և Mc. Մաքքի Գրուբերի մեկնաբանությունները, ջնջված տեսարաններ և այլընտրանքային տեսարաններ։ ինչպես նաև կարճ ստեղծագործություն ՝ «Ստեղծագործական գործընթացը» վերնագրով[19]։

Այլընտրանքային վերջաբաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիթեռի էֆեկտ ֆիլմի համար նկարահանված երեք տարբեր ավարտ գոյություն ունի.

  1. Թատերական թողարկման վերջում Էվան անցնում է մայթով Քեյլի կողքով, տեսնում է նրան և ճանաչում է նրան, բայց շարունակում է քայլել։

2. Այլընտրանքային երջանիկ ավարտը ցույց է տալիս, որ Էվանն ու Քեյլին հատելիս կանգ են առնում մայթին։ Նրանք ներկայանում են, և Էվանը նրան հրավիրում է սուրճ խմելու[20]։

3. «Բաց» այլընտրանքային վերջավորությունը նման է այն եզակիի, երբ Էվան և Քեյլին քայլում են մայթով և շարունակում քայլել, բացառությամբ որ այս անգամ Էվանը, տատանվելուց հետո, շրջվում և հետևում է Քեյլիին[21]։ Այս ավարտը օգտագործվել է Ջեյմս Սուլոյի կողմից գրված և Black Flame- ի կողմից հրատարակված կինոնկարի մեջ։

Շարունակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիթեռի էֆեկտ 2-ը թողարկվել է DVD- ով 2006 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Այն նկարահանվել է Ջոն Ռ. Լեոնետիի կողմից և մեծ մասամբ առնչություն չի ունեցել բնօրինակ ֆիլմի հետ։ Այն պարունակում է արագ հղում թերթի առաջին վերնագրային կինոնկարին, որը վերաբերում է Էվանի հորը և օգտագործում է նույն հիմնական ժամանակային ճանապարհորդության մեխանիկան։ Այն բացասական արձագանքներ է ստացել Reel Film Review- ի կողմից, ովքեր այն անվանել են «զզվելի, անիմաստ շարունակություն»[22]։

Սերիայի երրորդ մասը `«Թիթեռի էֆեկտ 3. Հայտնություններ»-ը թողարկվել է After Dark Films- ի կողմից 2009 թվականին։ Այս շարունակությունը հետևում է մի երիտասարդի կյանքին, ով ճանապարհ է ընկնում ժամանակի մեջ` լուծելու իր ավագ դպրոցի ընկերուհու մահվան հետ կապված առեղծվածը։ Այս ֆիլմը անմիջական կապ չունի առաջին երկուսի հետ և օգտագործում է ժամանակի ճանապարհորդության տարբեր մեխանիզմներ։ Reel Film Review- ը երրորդ մասը բնութագրեց որպես «Շատ մեղմ բարելավում մոտակա աննկատ Թիթեռի էֆեկտ 2-ի նկատմամբ»[23]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Fetching Cody
  • Time Freak
  • Frequency
  • Erased
  • List of films featuring time loops
  • List of ghost films

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Freebase տվյալների վերբեռնումGoogle.
  2. Internet Movie Database — 1990.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «The Butterfly Effect»(անգլ.) ֆիլմը Box Office Mojo կայքում
  4. Gruber J. Mackye, Bress Eric։ «The Butterfly Effect: Shooting Draft»։ Internet Movie Script Database։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  5. 5,0 5,1 5,2 «The Butterfly Effect (2004)»։ Rotten Tomatoes։ Վերցված է August 1, 2018 
  6. 6,0 6,1 6,2 «Butterfly Effect, The Reviews»։ Metacritic։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  7. 7,0 7,1 7,2 Bradshaw Peter (August 13, 2009)։ «Don't cast The Butterfly Effect to the winds of time»։ The Guardian։ Վերցված է June 1, 2016 
  8. Ebert, Roger. "Back and forth, and back again - Butterfly Effect causes the feeling of being jerked around." Chicago Sun-Times. January 23, 2004. p. 31. "This is a premise not unknown to science fiction, where one famous story has a time-traveler stepping on a cockroach millions of years ago and wiping out humanity. The remarkable thing about the changes in The Butterfly Effect is that they're so precisely aimed: They apparently affect only the characters in the movie."
  9. Axmaker, Sean (22 January 2004)։ «'Butterfly Effect' is wrapped in a cocoon of grim absurdity»։ Seattle Post-Intelligencer։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  10. Clark, Mike (22 January 2004)։ «Change is not so good for Kutcher in 'The Butterfly Effect'»։ USA Today։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  11. Burr, Ty (23 January 2004)։ «Kutcher falls flat in 'The Butterfly Effect'»։ The Boston Globe։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  12. Soergel Matt (January 23, 2004)։ «Time after time... Ashton Kutcher revisits his past, again and again»։ The Florida Times-Union (Jacksonville, Florida)։ էջ WE-5։ Վերցված է Aug 12, 2017 
  13. Ogle Connie (January 23, 2004)։ «Kutcher Effective in Grown-Up Role»։ The Miami Herald։ էջ 9G։ Վերցված է May 7, 2013 
  14. Kimmel Daniel M. (January 23, 2004)։ «Kutcher transforms into serious actor in dark Butterfly»։ Telegram & Gazette (Worcester, Massachusetts)։ էջ C5։ Վերցված է May 7, 2013 
  15. «'Butterfly Effect' floats to top of box office»։ AP։ 25 January 2004։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 October 2012-ին։ Վերցված է 21 May 2011 
  16. «Saturn Awards Nominations»։ 2005-10-29։ Արխիվացված է օրիգինալից 2005-10-29-ին։ Վերցված է 2017-05-28 
  17. «BIFFF - The Butterfly Effect (2004)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2005-01-17-ին։ Վերցված է 2017-08-11 
  18. «Teen Choice Awards»։ IMDb։ Վերցված է November 12, 2014 
  19. «The Butterfly Effect (Infinifilm Edition) (2004)» 
  20. Ashton Kutcher (Executive Producer)։ Happy Ending։ New Line Cinema 
  21. Ashton Kutcher (Executive Producer)։ Open Ending (DVD)։ New Line Cinema 
  22. Nusair, David, «The Butterfly Effect 2», Reel Film Reviews, http://reelfilm.com/buttfly.htm#2, վերցված է May 28, 2017 
  23. Nusair, David, «The Butterfly Effect 3: Revelations», Reel Film Reviews, http://reelfilm.com/buttfly.htm#3, վերցված է May 28, 2017