Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիս
TeresaFeodorovnaRies1906.png
Ծնվել էհունվարի 30, 1874(1874-01-30)[1] կամ հունվարի 30, 1866(1866-01-30)[2]
ԾննդավայրՄոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1] կամ Բուդապեշտ, Հունգարիա[2]
Վախճանվել է1950-ականներ[1][3]
Մահվան վայրԼուգանո[3]
ՔաղաքացիությունFlag of Austria.svg Ավստրիա
ԿրթությունՄոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան
Մասնագիտություննկարչուհի և քանդակագործ
ՈճՎիեննական սեցեսիոն
Teresa Feodorowna Ries Վիքիպահեստում

Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիս (գերմ.՝ Teresa Feoderovna Ries, հունվարի 30, 1874(1874-01-30)[1] կամ հունվարի 30, 1866(1866-01-30)[2], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1] և Բուդապեշտ, Հունգարիա[2] - 1950-ականներ[1][3], Լուգանո[3])[4], ռուսական-հրեական ծագմամբ ավստրիացի նկարչուհի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիսը ծնվել է 1874 թվականին Ռուսաստանում, հրեական ընտանիքում։ Սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որտեղից արտաքսվել է ուսուցիչներից մեկի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար[5][6]։ 21 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ կայացել է նրա առաջին ցուցահանդեսը։ Ներկայացրել է «Վհուկը» քանդակը՝ եղունգները կտրող մերկ կնոջ ֆիգուր[7], որը գրավել է Ֆրանց Յոզեֆ I կայսեր ուշադրությունը[6], և շուտով Ռիսը հայտնի է դարձել Վիեննայում[7]։ Ցուցահանդես է այցելել նաև Վիեննական սեցեսիոնի ակտիվ անդամ Գուստավ Կլիմտը, ով առաջարկել է Ռիսին հանդես գալ իրենց հետ[6]։ Ռիսը խնդրել է Էդմունդ ֆոն Հելմերին դառնալ իր ուսուցիչը, որը սկզբում մերժել է նրան՝ ասելով «անօգուտ է կնոջը դասավանդել, քանի որ նրանք ամուսնանում են»[4], սակայն օգնել է Ռիսին ցուցադրել իր աշխատանքները և պատվերներ ստանալ[4]։

1900 թվականին Ռիսը ցուցահանդես է ունեցել Փարիզի Համաշխարհային և 1911 թվականի Թուրինի Համաշխարհային ցուցահանդեսներում Ռուսաստանի և Ավստրիայի հրավերով [6]։ Լիխտենշտեյնի իշխան Ալոիզն առաջարկել է Ռիսին իր սեփական պատկերասրահին կից սենյակներն օգտագործել որպես ստուդիա[6]։

Ռիսն աշխատել է քարով, մարմարով, գիպսով, բրոնզով[8]՝ ստեղծելով հանրային և մասնավոր աշխատանքներ։ Նրա հայտնի մերկ քանդակներից են՝ «Լուսնոտը» (մինչև 1894),[9], «Լյուցիֆեր» (1897)[10], «Մահ» (1898)[11]։ Ստեղծել է քանդակներ, կիսանդրիներ հանրային տարածքների համար։ Նրա ստեղծած Յարոմիր Մուդիի կիսանդրին (1897) տեղադրված է Վիեննայի Հրշեջ ընկերության շենքի առջև[12]։ Ռիսը հատկապես հայտնի է Մարկ Տվենի կիսանդրիի և նրան լուսանկարելու համար այն ժամանակահատվածում, երբ Տվենն ապրել է Վիենայում[13][14][15]։

Ըստ արվեստաբան Կառլ Կրաուսի՝ «Ռիսի ցուցահանդեսներն ունեցել են չափազանց շատ հրապարակայնություն»[6]։ 1928 թվականին Ռիսը տպագրել է իր հուշերը՝ վերնագրված «Die Sprache des Steines» («Քարի լեզուն»)[16]։ 1938 թվականին նացիստական քաղաքականության պատճառով Ռիսն արտաքսվել է իր պատկերասրահից ու ստուդիայից։ Մինչև 1942 թվականը շարունակել է աշխատել Վիեննայում[6], այնուհետև արտագաղթել է Լուգանո, Շվեյցարիա[8][15]։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոսկվայում, դեռահաս տարիքում, Ռիսն ամուսնացել, կորցրել է երեխային և ամուսնալուծվել է[5]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 http://www.fraueninbewegung.onb.ac.at/Pages/PersonDetail.aspx?p_iPersonenID=11255899
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 http://www.artrz.ru/menu/1804660060/1804786114.html
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 http://www.musee-orsay.fr/fr/espace-professionnels/professionnels/chercheurs/rech-rec-art-home/notice-artiste.html?nnumid=20861
  4. 4,0 4,1 4,2 Ben-Eli Birgit (1 March 2009)։ «Austria: Jewish Women Artists»։ Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia։ Jewish Women's Archive։ Վերցված է 26 June 2016 
  5. 5,0 5,1 Johnson, 2012, էջ 205
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 «The Forgotten Women Artists of Vienna 1900»։ 24 June 2012 
  7. 7,0 7,1 Johnson, 2012, էջ 209
  8. 8,0 8,1 Johnson, 2012, էջ 203
  9. Johnson, 2012, էջ 207
  10. Johnson, 2012, էջեր 1–2
  11. Johnson, 2012, էջեր 203–204
  12. Johnson, 2012, էջ 208
  13. Johnson, 2012, էջեր 218–219
  14. «Literary Pickups»։ Book Notes: A Monthly Literary Magazine and Review of New Books 1: 288։ November 1898 
  15. 15,0 15,1 Ivry Benjamin (12 January 2013)։ «Turn-of-Century Vienna Artists Deserve Second Look»։ The Forward։ Վերցված է 26 June 2016 
  16. Johnson, 2012, էջ 2

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]