Jump to content

Թարախաբշտիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թարախաբշտիկ
Տեսակախտանիշ կամ նշան
ՀՄԴ-9709.8709.8
ՀՄԴ-10R23.823.8
 Pimples Վիքիպահեստում
Թարախաբշտիկ

Թարախաբշտիկ (պզուկ), կոմեդոյի տեսակ, որն առաջանում է, երբ ավելորդ ճարպագեղձի արտադրանքը (սեբում) և մահացած մաշկային բջիջները խցանում են մաշկի ծակոտիները։ Ծանր վիճակում այն կարող է վերածվել պուստուլայի կամ պապուլայի[1]։ Թարախաբշտիկի բուժումը կարող է իրականացվել բժշկի նշանակած ակնեի բուժիչ միջոցներով, հակաբիոտիկներով և հակաբորբոքային դեղերով, ինչպես նաև դեղատնից ձեռք բերվող առանց դեղատոմսի տարբեր խնամքի միջոցներով։

Պատճառներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաշկի ծակոտու ներսում գտնվող ճարպագեղձերը արտադրում են սեբում։ Երբ մաշկի արտաքին շերտերը թափվում են (բնական և շարունակական գործընթաց), թափված մաշկային բջիջներն ու յուղոտ սեբումը կարող են միանալ և առաջացնել ճարպագեղձի խցանում մաշկի հիմքում։ Սա հատկապես հաճախ է հանդիպում, երբ մաշկը պնդանում է սեռահասունացման շրջանում[2]։ Ճարպագեղձը շարունակում է արտադրել սեբում, որն ավելանում է խցանման հետևում՝ հնարավորություն տալով բակտերիաների բազմացմանը[3], այդ թվում Staphylococcus aureus-ի և Cutibacterium acnes-ի, որոնք առաջացնում են բորբոքում և վարակ։

Թարախաբշտիկի այլ պատճառներ են՝ ժառանգական նախատրամադրվածությունը, սթրեսը, հորմոնալ մակարդակների տատանումները, մազերի և մաշկի խնամքի միջոցները, դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները, ինչպես նաև չախտորոշված կամ ֆոնային առողջական խնդիրները։ Թարախաբշտիկները կարող են նաև հանդիսանալ ռոզացեայի ախտանիշներից մեկը[4]։

Ամերիկյան Դերմատոլոգիայի Ակադեմիան խորհուրդ է տալիս, որ թարախաբշտիկներ ունեցող մեծահասակները օգտագործեն «ոչ կոմեդոգեն», «ոչ ակնեգեն», «յուղազերծ» կամ «ծակոտիները չխցանող» պիտակով միջոցներ, քանի որ դրանք ամենաքիչ հավանականությամբ կարող են առաջացնել մաշկի գրգռում կամ թարախաբշտիկներ[3]։

Բուժում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ վաճառքի դեղամիջոցներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թարախաբշտիկի դեմ տարածված ազատ վաճառվող դեղամիջոցներն են սալիցիլաթթուն, ադապալենը և հակաբակտերիալ միջոցներ, օրինակ՝ տրիկլոզանը։ Այս տեղային դեղամիջոցները, որոնք կարելի է գտնել թարախաբշտիկի (acne vulgaris) բուժման համար նախատեսված բազմաթիվ կրեմների և գելերի մեջ, նպաստում են մաշկի շերտազատմանը, ինչը օգնում է արագ հեռացնել բակտերիաները։ Քսելուց առաջ դեմքը պետք է լվանալ տաք ջրով կամ տեղային մաքրող միջոցով, ապա նուրբ չորացնել[5]։

Մաշկի ախտահարված հատվածը մաքուր պահելու և պարբերաբար այս դեղամիջոցները օգտագործելու ռեժիմը սովորաբար բավական է պզուկները վերահսկելու կամ նույնիսկ կանխելու համար։ Ամենատարածված միջոցը բենզոյլ պերօքսիդի հիմքով տեղային բուժումն է, որն ունի նվազագույն ռիսկեր՝ հիմնականում փոքր մաշկային գրգռվածություն, որը կարող է նմանվել թեթև ալերգիայի[6]։ Վերջերս պարզվել է, որ տեղային կիրառվող նիկոտինամիդ (վիտամին B3) պզուկների բուժման գործում ավելի արդյունավետ է, քան, օրինակ, հակաբիոտիկ կլինդամիցինը։ Նիկոտինամիդը հակաբիոտիկ չէ և չունի հակաբիոտիկներին բնորոշ կողմնակի ազդեցություններ։ Բացի այդ, այն նվազեցնում է մաշկի հիպերպիգմենտացիան, որը կարող է առաջանալ պզուկներից հետո առաջացած սպիների հետևանքով։

Բժշկի նշանակած դեղամիջոցներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանր ակնեն սովորաբար պահանջում է բժշկի նշանակած դեղամիջոցներ։ Ակնեի և պզուկների բուժման համար օգտագործվող դեղամիջոցներն են՝ իզոտրետինոինը (որը ռետինոիդ է), հակասեբորեային դեղամիջոցներ, հակաանդրոգեն դեղամիջոցներ, հորմոնալ բուժում, ալֆա հիդրօքսիթթուներ, ազելային թթու և կերատոլիտիկ օճառներ[7]։ Ավանդականորեն նշանակվել են նաև հակաբիոտիկներ, օրինակ՝ տետրացիկլիններ և էրիթրոմիցին։ Չնայած որ դրանք ավելի արդյունավետ էին, քան բենզոիլ պերօքսիդի տեղային կիրառումը, ժամանակի ընթացքում բակտերիաները զարգացնում էին դիմադրողականություն, և բուժումը դառնում էր ավելի քիչ արդյունավետ[8]։ Բացի այդ, հակաբիոտիկներն ունեն ավելի շատ կողմնակի ազդեցություններ, քան տեղային միջոցները, օրինակ՝ որովայնային ցավեր և ատամների լուրջ գունափոխում[9]։ 2001 թվականին մաշկաբանների կողմից ամենահաճախ նշանակվող հակաբիոտիկներն էին դոքսիցիկլինը և մինոցիկլինը[10]։ Իզոտրետինոինը հիմնականում կիրառվում է ծանր կիստոզ ակնեի և այլ բուժումներին չարձագանքող ակնեի դեպքում[11][12][13]։ Շատ մաշկաբաններ նաև աջակցում են դրա կիրառմանը ավելի թեթև ակնեի համար, եթե այն դիմացկուն է այլ բուժումներին կամ առաջացնում է ֆիզիկական կամ հոգեբանական սպիավորում։ Այն տերատոգեն է, ուստի դրա օգտագործման ժամանակ պահանջվում է հղիությունից խիստ պաշտպանություն։

Թարախաբշտիկի սեղմում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թարախաբշտիկի սեղմումը, որոնք արդեն վերածվել են «սպիտակ գլխիկների», ձեռքով ճնշելը (խոսակցականում՝ «պզուկ պայթեցնել»), կարող է հանգեցնել բացված վերքի մեջ բակտերիաների ներթափանցմանը։ Դա կարող է առաջացնել վարակ և մշտական սպիեր։ Այդ պատճառով մաշկաբաններն ու կոսմետոլոգները, որպես կանոն, խորհուրդ չեն տալիս սեղմել թարախաբշտիկները՝ նախընտրելով, որ դրանք անցնեն իրենց բնական զարգացումով[14][15][16][17][18]։ Որոշ մաշկաբաններ առաջարկում են թարախաբշտիկների ստերիլ ծակելու և դրենաժի (incision and drainage) ծառայություններ՝ դրանք անվտանգ դատարկելու համար[19]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «pimple» Դորլանդի բժշկական բառարանում
  2. ↑ Anderson, Laurence. 2006. Looking Good, the Australian guide to skin care, cosmetic medicine and cosmetic surgery. AMPCo. Sydney. 0-85557-044-X.
  3. 1 2 «Adult acne! American Academy of Dermatology». www.aad.org. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 1-ին.
  4. ↑ Tüzün Y, Wolf R, Kutlubay Z, Karakuş O, Engin B (2014). «Rosacea and rhinophyma». Clinics in Dermatology. 32 (1): 35–46. doi:10.1016/j.clindermatol.2013.05.024. PMID 24314376.
  5. ↑ Handfield-Jones S, Jones S, Peachey R (1988 թ․ մայիս). «High dose nicotinamide in the treatment of necrobiosis lipoidica». The British Journal of Dermatology. 118 (5): 693–6. doi:10.1111/j.1365-2133.1988.tb02572.x. PMID 2969260. S2CID 37912645.
  6. ↑ «Understanding Benzoyl Peroxide». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 23-ին.
  7. ↑ Ramos-e-Silva M, Carneiro SC (2009 թ․ մարտ). «Acne vulgaris: review and guidelines». Dermatology Nursing. 21 (2): 63–8, quiz 69. PMID 19507372.
  8. ↑ Strauss JS, Krowchuk DP, Leyden JJ, Lucky AW, Shalita AR, Siegfried EC, Thiboutot DM, Van Voorhees AS, Beutner KA, Sieck CK, Bhushan R (2007 թ․ ապրիլ). «Guidelines of care for acne vulgaris management». Journal of the American Academy of Dermatology. 56 (4): 651–63. doi:10.1016/j.jaad.2006.08.048. PMID 17276540.
  9. ↑ Merritt B, Burkhart CN, Morrell DS (2009 թ․ հունիս). «Use of isotretinoin for acne vulgaris». Pediatric Annals. 38 (6): 311–20. doi:10.3928/00904481-20090512-01. PMID 19588674.
  10. ↑ Morrison A, O'Loughlin S, Powell FC (2001 թ․ փետրվար). «Suspected skin malignancy: a comparison of diagnoses of family practitioners and dermatologists in 493 patients». International Journal of Dermatology. 40 (2): 104–7. doi:10.1046/j.1365-4362.2001.01159.x. PMID 11328390. S2CID 29620121.
  11. ↑ Layton A (2009 թ․ մայիս). «The use of isotretinoin in acne». Dermato-Endocrinology. 1 (3): 162–9. doi:10.4161/derm.1.3.9364. PMC 2835909. PMID 20436884.
  12. ↑ «Roaccutane 20mg Soft Capsules - Summary of Product Characteristics» (անգլերեն). UK Electronic Medicines Compendium. 2015 թ․ հուլիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  13. ↑ US Label (PDF) (Report). FDA. 2010 թ․ հոկտեմբերի 22 [January 2010]. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 1-ին. See FDA Index page for NDA 018662 for updates
  14. ↑ «What to Know Before You Pop a Pimple». WebMD. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.
  15. ↑ «The 10 Most Satisfying Pimple Popping Videos Of 2016». Men's Health. 2016 թ․ դեկտեմբերի 29. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.
  16. ↑ «Should I Pop My Pimple?». kidshealth.org. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.
  17. ↑ Merlin, Design: Wolfgang (www.1-2-3-4.info)/Modified. «A14. What should I do after popping a pimple?Skinacea.com». www.skinacea.com. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
  18. ↑ «How to Pop a Pimple - Instructions from Acne.org». www.acne.org. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 3-ին.
  19. ↑ «Pimple popping: Why only a dermatologist should do it | American Academy of Dermatology». www.aad.org. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 3-ին.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թարախաբշտիկ» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Թարախաբշտիկ&oldid=10827253» էջից