Թալիսմանը (Քինգի և Սթրաուբի վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թալիսմանը
The Talisman
Talisman1983Cover.jpg
ՀեղինակՍթիվեն Քինգ և Peter Straub?
Տեսակգրավոր աշխատություն
ԺանրՍարսափ, գիտական ֆենթեզի և սարսափ վեպ
Բնօրինակ լեզուանգլերեն
Ստեղծման տարեթիվ1984
ՆախորդՄարդագայլի ցիկլ
ՀաջորդԴա
ԵրկիրFlag of the United States.svg ԱՄՆ
ՀրատարակիչViking Press
Հրատարակման տարեթիվնոյեմբերի 8, 1984
ԳՄՍՀ0-670-69199-2
OCLC23114903

«Թալիսմանը» (անգլ.՝ The Talisman, հրատարակվում էր նաև որպես «Երկրների բախումը»), ամերիկացի գրող Սթիվեն Քինգի և Փիթեր Սթրաուբի 1984 թվականին համատեղ գրված վեպ: Գիրքը 1985 թվականին «Լոկուս» մրցանակի թեկնածու էր[1]: Վեպի շարունակությունն է հանդիասնում 2001 թվականին գրված Քինգի և Փիթերի «Սև տուն» վեպը, որտեղ արդեն մեծացած Ջեկ Սոյերը հետախուզում է Ֆրենչ-Լենդինգ փոքրիկ քաղաքի սպանությունների շարքը:

Գիրքը նվիրված է հեղինակների մայրերին. «Գիրքը նվիրվում է Ռուֆ Քինգին և Էլվենա Սթրաուբին»:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

12-ամյա տղա Ջեկ Սոյերը իր մոր՝ նախկին դերասանուհի Լիլի Կևին-Սոյերի հետ ճանապարհորդում է ողջ աշխարհով: Երբ մայրը որդու հետ բնակություն է հաստատում Նոր Անգլիայում՝ «Ալգամբերի» լքված հիվանդանոցում, Ջեկը ծանոթանում է ծեր աֆրոամերիկացի Սպիդի Փարքերի («Տարածաշրջանների հսկիչի») հետ, ով մի անգամ վաղուց փրկել էր Ջեկին առևանգումից: Տղան և սևամորտն ընկերանում են, և շուտով Սպիդին Ջոկին պատմում է Հովիտների մասին՝ հրաշք տեղի, որտեղ հնարավոր է հայտնվել տհաճ համով հեղուկ խմելով, և որում այստեղի յուրաքանչյուր մարդ ունի իր կրկնօրինակին՝ «երկվորակին»: Այնտեղ կրիկնօրինակների ծնունդը, մահը և շատ այլ իրադարձություններ զուգահեռ են այս աշխարհին: Հաճախ կրկնօրինակները կարող են տեղափոխվել զուգահեռ աշխարհ և այտեղ կիսել իրենց «երկվորյակի» մարիմինը: Որոշ դեպքերում (ինչպես Ջեկինը), մի կրկնօրինակը կարող է մահանալ, սակայն մյուսը մնալ ողջ իր եզակի էությամբ և ճանապարհորդել աշխարհների միջև:

Սպիդին գիտի, որ Ջեկի մայրը, ով Հովիտներում հայտնի էր որպես թագուհի Լաուրա դե Լուիզիանա, մահանում է քաղցկեղից, անդ պատճառով համոզում է տղային մեկնել ողջ Ամերիկայով ինչ-որ Թալիսման գտնելու համար, որը կարող է Լիլիին փրկել մահից: Խորհրդակցելով մոր հետ և Սպիդիից տեղափոխության համար անհրաժեշտ հեղուկն ու կիթառի մեդիատոր վերցնելով՝ Ջեկը ճամփա է ընկնում և տեղեկանում, որ ինչ-որ Մորգան Սլոուտ երկու աշխարհներում էլ իր համար վտանգ է ներկայացնում:

Հայտնվելով Հովիտներում՝ Ջեկը գտնում է դղյակ, որտեղ հանդիպում է կապիտան Ֆարրենին: Սպիդի հրամանով Ջեկը կապիտանին ցույց է տալիս կիթառի մեդիատոր, և վերջինս համաձայնվում է օգնել նրան: Կապիտանը Ջեկին ուղղորդում է դեպի արևմուտք, երբ հանկարծակի հայտնվում է Մարգան Օրրիսը՝ Մորգան Սլոուտի կրկնօրինակը: Տարբեր մարդիկ օգնում կամ խանգարում են Ջեկին իր որոնումների ժամանակ՝ ինչպես օրինակ մարդագայլերը, որոնք բնակեցնում էին այդ տարածածքը: Սրանք վայրենի գազաններ չեն, այլ թագավորական հովիվներ կամ թիկնապահներ, ովքեր կարող են հարկ եղած դեպքում փոխել իրենք կերպարանքը: 16-ամյա գայլը՝ Վոլֆը, Ջեկ Սոյերի կողմից բերվում է Ամերկա և ուղեկցում նրան իր որոնումների ճանապարհին: Մյուս կողմից, որոշ Գայլեր անցնում են Չարի կողմը, որը փորձում է կանգնեցնել Ջեկին:

Քանի որ գործողությունները զարգանում են Տարածաշրջաններում և ԱՄՆ-ում, կամ ինչպես Ջեկն էր կոչում՝ «Ամերկայի տարածաշրջանում», Ջեկի կյանքի համար վտանգավոր դրությունից փախչում է մյուս աշխարհ: Սկզբում Գայլի, իսկ հետո իր անկության ընկեր Ռիչարդի ուղեկցությամբ նա պետք է ձեռք բերի Թալիսմանը, մինչև այն կընկնի չաչագործ Մորգան Սլոուտի՝ Ռիչարդի հոր ձեռքը, ով նախկինում եղել էր Ջեկի հոր գործընկերը, ում էլ հետագայում սպանել է: Նա ցանկանում է խլել բիզնեսը Ջեկի մոր ձեռքից: Մորգան Սլոուտի կրկնօրինակը՝ Մորգան Օրրիսը, նույնպես պլանավորում է թագուհի Լորայի մահից հետո գրվել Տարածաշրջանները:

Գրելը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրելու միտքն առաջին անգամ այցելել է Քինգին, երբ նա ընտանիքի հետ 1977 թվականի սկզբին մեկնել էր Լոնդոն: Հենց այտեղ նա հանդիպեց Փիթերին և Սյուզան Շթրաուբներին ու նրանց երեխաներին: Գրողներն ընկերացան: Քինգն ու իր ընտանիքը երեք ամիս անց լքեցին Լոնդոնը և վերադարձան ԱՄՆ: Շթրաուբն ու Քինգը շատ են խոսել մինչ գիրք գրելու համար համագործակցելը: Իրենց հարաբերություններն ավելի սերտացան Սթրաուբի ԱՄՆ տեղափոխվելուց հետո: Քինգի խոսքերով, Սթրաուբի ժամանելուց հետո խոսակցությունն ավելի լուրջ ձևաչափ ստացավ, և նրանք սկսեցին համագործակցել: Իրենց ստեղծագործական ընկերությունը շարունակվեց նաև «Թալիսմանի» հրատարակությունից հետո. 1999 թվականին նրանք սկսեցին աշխատել «Սև տուն» (2001 թվական) վեպի շուրջ, որը վերաբերում էր արդեն մեծացած Ջեկ Սոյերին:

Պլանավորվում է նաև Ջեկ Սոյերի մասին երրորդ և վերջին գիրքը:

Տարածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածաշրջաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ Ջեկը տեղափոխվում է զուգահեռ իրականություն, նա հայտնվում է այլ աշխարհում, որը ֆիզիկապես ավելի փոքր է, քան իրական աշխարհը: Ողջ վեպի ընթացքում Ջեկն օգտագործում է չափերի տարբերությունը արագ տեղաշարժվելու համար: Արևելյան շրջանը ավելի խտաբնակ է և կառավարվում է ավատատիրական համակարգի միջոցով, որի գլուխ կանգնած է թագուհին: Կենտրոնական շրջանները, որոնք համապատասխանում են ամերիկական հարթավայրերին, իրենցից ներկայացնում են հացահատիկի աճեցման տարածք, որը հայտնի է «Աութփոստ» անունով: Նրանց հետևում արևմտյան շրջաններն են. սրանք ավերված տարածաշրջաններ են, հայտնի «Այրված հողեր» անունով (նույնականացված է ամերիական հարավ-արևմուտքին, հատկապես Նյու Մեքսիկոյին, որտեղ կատարվում էին ատոմային զենքի փորձարկումներ): Այն կարծանվել է ռադիոակտիվության պատճառով և պարունակում է վտանգավոր մուտանտներ:

Ալհամբրա հյուրանոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այստեղից է Ջեկը սկսում իր ճանապարհորդությունը: Այս փտած կառույցը գտնվում է Նյու Հեմփշիրի ափամերձ շրջանում, որը վեպի վերջում ամբողջովին լքված էր, բացառություն էր միայն Ջեկի մայրը: Նրա կրկնօրինակը Տարածաշրջաններում հանդիսանում էր մահացող թագուհու դղյակը:

Ալհամբրա հյուրանոցը հիշատակվում է նաև «Թոմմինոքերները» վեպում:

Օութլի թափ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորտիկարան է Նյու Յորքյան նույնանուն հորինված քաղաքում: Սեփականատերը՝ Սմոուկին, Ջեկին պահում է որպես վիրտուալ ստրուկ: Ջեկը անարգում է նրան իր դաժան վերաբերմունքի համար:

Թայեր դպրոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տղաների գիշերօթիկ դպրոց Իլինոյսում: Ջեկն այստեղ է հանդիպում իր ընկեր Ռիչարդին:

Հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ջեկ Սոյեր - 12-ամյա դեռահաս, որին նույնիսկ թշնամիներն են գեղեցիկ համարում:
  • Լեսթեր Սպիդի Փարքեր («Տարածաշրջանների հսկիչ») - արտաքնապես նման է ծեր աֆրոամերիկցու, Ջեկի ընկեր: Ունի հումորի զգացում և գեղեցիկ երգեցիկ ձայն:
  • Մորգան - վեպի գլխավոր բացասական հերոսը: Մեր աշխարհում հանդիսանում է Մորգան Սլոուտ՝ գեր և ճաղատ տղամարդ, վիրավորված է կյանքից և իր նախկին գործընկեր Ջեկի հորից: Հովիտներում նա Մորգան Օրրիսն է՝ բարձրահասակ և երկար մազերով, ով տեղի բնակչությանը վախի մեջ է պահում: Ունի Գայլերից կազմված բանակ:
  • Սուրբ Գարդներ - «Արեգակի լույսի տան»՝ երեխաների մասնագիտացված դպրոցի ղեկավար: Տարված է Աստվածաշնչով, հանտնի է երեխաների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքով: Մորգանի ընկերն է, Հովիտներում ունի Օսմոնդ անունով կրկնօրինակ, ով ոչ պակաս դաժան է և մտրակով ծեծում է երեխաներին:
  • Վոլֆ - երիտասարդ մարդագայլ, Ջեկի հավատարիմ ընկերը: Տանել չի կարողանում անարդարությունը և տհաճ հոտերը:
  • Լիլի Կևինյու - Ջեկի մայրը:
  • Ռիչարդ Սլոուտ - Մորգանի որդին, Ջեկի ընկերը: Չի հավատում ոչ մի գերբնական ուժի, նույնիսկ երբ դրանց ականատեսն է լինում, քանի որ մանուկ հասակում ծանր հոգեբանական հարված է տարել՝ տեսնելով իր հոր աշխարհներով տեղափոխությունը:

Երկրորդական հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կապիտան Ֆարրեն - Լաուրա դե Լուիզիանի բանակի ոչ առանց որոշակի դաժանությամբ հրամանատարը: Փրկում է Ջեկին՝ նրան որպես իր որդի ներկայացնելով:
  • Էլրոյ - Մարդագայլ, որը կարողանում է այծանման կենդանու կերպարանք ընդունել: Մորգանի ծառա:
  • Սմոուկի Ապդայկ - Ջեկի գործատուներից մեկը, Օութլի թափի սեփականատեր: Խորամանկ է, ագահ, սպառնում էր Ջեկին հանձնել իր ընկեր ոստիկանին: Մահանում է խորտիկանոցի Թալիսմանի ուժի ազդեցությամբ պայթյունի ժամանակ:
  • Ռուել - Գարդների/Օսմոնդի որդի: Մեր աշխարհում լքված երեխա է, որը հակակրանք և անհանգստություն է առաջացնում մարդկանց մոտ: Հովիտներում Ռուելը Այրված Հողերից դեֆորմացված հրեշ է, ում մարմինը լիքն է որդերով, հրացանը նրան չի կարող վնասել, բայց Ջեկին հաջողվում է սպանել թշնամուն՝ նրա ճակատը խրելով կապիտան Ֆարրենի տված մետաղադրամը:
  • Անդերս - ծերուկ, դեպոյի նախկին տնօրեն:

Շարունակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականին Սթիվեն Քինգը և Փիթեր Սթրաուբը ֆրել են «Թալիսմանի» շարունակությունը՝ «Սև տուն» վեպը, որը պատմում է Ջեկ Սոյերի հետագա արկածների մասին, ով մեծացել է և դարձել խուզարկու: Բացի Ջեկից, վեպի հերոսներից օգտագործվում է միայն Փարքերը:

Publishers Weeklyի տվյալներով 1980-ական թվայաններին գիրքը վաճառվել է 880 հազար տպաքանակով[2]: Հետագայում Berkley հրատարակչության կողմից փափուկ կազմով լույս տեսած գիրքը արդեն մեկ շաբաթ անց առաջին հորիզոնականը գրավեց Նյու Յորք Թայմսի փափուկ կազմով լավագույն գրքերի շարքում, որտեղ մնաց 14 շաբաթ:

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ Քինգը և Սթրաուբը երկուսն էլ հաջողակ և հանրահայտ սարսափ գրողներ էին, այս գրքին սպասում էին անհամբերությամբ: Հրատարակիչը ֆինանսավորում է բյուջեն 550 000 ԱՄՆ դոլարով և գրում մի քանի հոդված, որտեղ գովերգվում էր գրողների համագործակցությունը և մտորում, թե որը կլինի «ժամակաների ամենասարսափելի վեպը»[3]:

Գրքի ընդունումը, սակայն, ներառում էր ամենավատ (People՝ "Ամենավատ էջեր" հոդվածը) և ամենալավ (Twilight Zone՝ "Տարվա լավագույն վեպ" հոդվածը) արձագանքները[3]:

Սթիվեն Քինգի այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «1985 Award Winners & Nominees»։ Worlds Without End։ Վերցված է 2009-07-22 
  2. George Beahm. Best-sellers of the 80s // Stephen King. From A to Z. An encyclopedia of his life and work. — Կանզաս Սիթի: Andrews McMeel Publishing, 1998. — С. 20. — 251 с.
  3. 3,0 3,1 Nectoux Tracy։ «King, Stephen and Peter Straub: The Talisman»։ 20th-Century American Bestsellers (database)։ The University of Illinois at Urbana-Champaign։ Արխիվացված է օրիգինալից January 7, 2014-ին։ Վերցված է December 12, 2015 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]