Ընկերոջ ընկեր

Ընկերոջ ընկեր, սոցիոլոգիայում մարդը մարդու հետ շփում, ընդհանուր ընկերոջ միջոցով ծանոթության արդյունք։ Եթե անձ Բ-ն ընկեր է ինչպես անձ Ա-ի, այնպես էլ անձ Գ-ի, ապա անձ Գ-ն հանդիսանում է անձ Ա-ի «ընկերոջ ընկերը»։ Այսպիսով, «ընկերոջ ընկեր» մարդկային հարաբերությունը բարդ հարաբերություն է ընկերների միջև, որը նման է ազգակցական հարաբերություններին, ինչպիսիք են հորեղբայրն ու մորաքույրը։ Թեև ընկերությունը փոխադարձ հարաբերություն է, ընկերոջ ընկեր լինելու հարաբերությունը պարտադիր չէ, որ ընկերություն լինի, սակայն այն ներառում է համագործակցության կառուցման և տեղեկատվության տարածման գործառույթներ։

Հավասարակշռության տեսություն

Ընկերոջ ընկեր դառնալու միտումը նկատել է Ֆրից Հեյդերը^[1]։ Նա նաև ընդգծել է հավանականությունը, որ ընկերություններից մեկը կարող է քայքայվել՝ ըստ հավասարակշռության տեսության, որը նա անվանել է մարդկային «եռանկյունիների» տեսություն։ Հեյդերի տեսության համաձայն՝ ընկերոջ ընկեր կապը կարող է այնքան լարված լինել, որ վտանգի ենթարկի ընկերություններից մեկը։ Այսպիսի «ընկերոջ ընկեր» հարաբերություններից առաջացած սոցիալական դինամիկան ուսումնասիրելու նպատակով Դորվին Կարտրայթն ու Ֆրենկ Հարարին օգտագործել են ստորագրված գրաֆներ՝ մարդկանց միջև դրական կամ բացասական տրամադրությունները ցուցադրելու համար^[2]։

1963 թվականին Անատոլ Ռապոպորտը ամփոփել է տեսությունը՝ ասելով. «Ենթադրությունը մոտավորապես այն է, որ խմբի անդամների վերաբերմունքը կփոխվի այնպես, որ մարդու ընկերոջ ընկերները կդառնան նաև նրա ընկերները...»^[3]։ 1975 թվականի սեպտեմբերին Դարթմուտի քոլեջում անցկացվել է սիմպոզիում այս դինամիկայի վերաբերյալ^[4]։

Բո Անդերսոնը վերլուծել է «ընկերոջ ընկեր» հարաբերությունը՝ քննադատելով հավասարակշռության տեսությունը^[5]։ Նա նշել է.

Բոլորս էլ հանդիպել ենք դեպքերի, երբ ինչ-որ մեկը ասել է՝ «Դու պետք է հանդիպես այսինչ անձին», բայց պարզել ենք, որ նրա հետ քիչ ընդհանրություններ ունենք, նույնիսկ եթե նա մեզ ներկայացրել է ընդհանուր ընկեր... Որոշ ընկերություններում մարդիկ կարևորում են իրենց հարաբերության բացառիկությունը և, հետևաբար, քիչ հավանական է, որ թույլ տան ուրիշներին ներխուժել այդ հարաբերության մեջ։ Ընկերները տարբերվում են ծանոթներից, որովհետև նրանց գնահատում են ոչ թե պարզապես սոցիալական ցանցի հարաբերությունների ցանցի համար, այլ անձնական ու յուրահատուկ հատկությունների համար։ Հետևաբար, երբ ես շփվում եմ իմ ընկերոջ ընկերոջ հետ, ես պետք է իմանամ այդ ընկերության ընկալումների ու փոխանակումների մասին։ Իմ արձագանքը իմ ընկերոջ ընկերոջ կամ զուգընկերոջ նկատմամբ կարող է բացասական լինել, թեև կարող եմ հասկանալ ու կարեկցել իմ ընկերոջ համակրանքին նրա նկատմամբ՝ հաշվի առնելով նրա կարիքները, ընկալումները, հետաքրքրությունները և այլն։

Հաշվի առնելով, որ ընկերությունը մարդկանց միջև բինարային հարաբերություն է, ընկերոջ ընկեր կապը կարելի է դիտարկել որպես այդ հարաբերության կոմպոզիցիա։ Կոմպոզիցիաներ օգտագործվում են ազգակցական կապերը նկարագրելու համար, ուստի բնական է այն կիրառել նաև ընկերության վրա։ Դրա հետևանքներից մեկն այն է, որ հաճախ մարդու ընկերներն ունեն ավելի շատ ընկերներ, քան ինքն (ընկերության պարադոքս), ինչը մեծացնում է կոմպոզիտ կապի ազդեցության շառավիղը։ Սակայն այն փաստը, որ ընկերությունը ավտոմատ կերպով տրանզիտիվ հարաբերություն չէ, առաջացնում է որոշակի սոցիալական դինամիկա։

Այլ օգտագործում

Որոշ սոցիալական գիտություններում «ընկերոջ ընկեր» արտահայտությունը օգտագործվում է կիսահումորային ձևով՝ նշելու այն փաստը, որ մարդկանց գործողությունների հիմքում ընկած տեղեկատվության մեծ մասը գալիս է հեռավոր աղբյուրներից (ինչպես «դա տեղի է ունեցել իմ ընկերոջ ընկերոջ հետ») և չի կարող հաստատվել^[6]։ Այս արտահայտությունը հատկապես հայտնի է քաղաքային լեգենդների ուսումնասիրություններից, որտեղ այն հայտնի դարձավ Յան Հերոլդ Բրունվանդի կողմից^[7]։

FOAF հապավումը (Friend of a Friend) ստեղծվել է Ռոդնի Դեյլի կողմից և օգտագործվել նրա 1978 թվականի The Tumour in the Whale: A Collection of Modern Myths («Կետ կենդանու ուռուցքը. Ժամանակակից առասպելների հավաքածու») գրքում^[8]։

Այլ լեզուներով

"Dúirt bean liom go ndúirt bean léi" (Irish proverb) – Մի կին ասաց ինձ, որ մի կին ասել է նրան...
"L'homme qui a vu l'homme qui a vu l'ours" (French proverb) – Մարդը, որը տեսել է մարդուն, որը տեսել է արջին, որտեղ արջը երբեք չի երևում, միայն պատմվում է նրա մասին։^[9]^[10]
"Un amigo me dijo que un amigo le dijo..." (Spanish proverb) – Ընկերը ասաց ինձ, որ ընկերն ասել է նրան...
"Jedna paní povídala..." (Czech proverb) – Մի կին ասաց...
"Teman kepada teman saya..." Bahasa Indonesia; իմ ընկերոջ ընկերը։
"Babaturana babaturan urang..." Basa Sunda; Իմ ընկերոջ ընկերը։ Կա այս արտահայտության մեկ այլ տարբերակ, որը նշանակում է «իմ ազգականի ընկերը»։
"카더라..." Korean; Gyeongsang dialect Ով ասաց դա...
"Diz-se que..." or "Dizem que..." Portuguese; Ասվում է, որ... կամ Ասում են, որ...
"Freundesfreund" German; Ընկերոջ ընկեր։
"Umgani womgani wami" IsiZulu language; Իմ ընկերոջ ընկերը։
"朋友的朋友" or "我的friend的friend" Cantonese / Hong Kong English; Իմ ընկերոջ ընկերը։
"Itshomi ye tshomi yam" isiXhosa language; Իմ ընկերոջ ընկերը։

Վեբ օնտոլոգիա

Տեղեկատվական գիտությունում օնտոլոգիան նկարագրում է կատեգորիաները, հատկությունները և կապերը գաղափարների, տվյալների և օբյեկտների միջև։ «Friend Of A Friend» արտահայտությունը, կրճատված որպես FOAF, ընդունվել է Վեբ օնտոլոգիայի լեզվում։ Այն օգտագործվել է WebID-ում՝ հաղորդակցողներին նույնականացնելու և ապահով նույնականացման արձանագրություն սահմանելու համար^[11]։

Տես նաև

Տես՝ FOAF Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս

Ծանոթագրություններ

↑ Heider, Fritz (1946). «Attitudes and Cognitive Organization». The Journal of Psychology. 21 (1): 107–112. doi:10.1080/00223980.1946.9917275. PMID 21010780.
↑ Cartwright, D.; Harary, Frank (1956). «Structural balance: a generalization of Heider's theory» (PDF). Psychological Review. 63 (5): 277–293. doi:10.1037/h0046049. PMID 13359597. S2CID 14779113.
↑ Rapoport, Anatol (1963). «Mathematical models of social interaction». In Galanter, R. A.; Lace, R. R.; Bush, E. (eds.). Handbook of Mathematical Psychology. Vol. v. 2. John Wiley & Sons. էջեր 493–580 [especially 541].
↑ Holland, Paul W.; Leinhardt, Samuel, eds. (1979). Perspectives on Social Network Research. Academic Press. ISBN 0-12-352550-0.
↑ Anderson, Bo (1979). «Cognitive Balance Theory and Social Network Analysis: Remarks on some fundamental theoretical matters». In Holland, Paul W.; Leinhardt, Samuel (eds.). Perspectives on Social Network Research. Academic Press. էջեր 453–69 [see page 458]. ISBN 0-12-352550-0.
↑ Goodreau SM, Kitts JA, Morris M (2009). «Birds of a feather, or friend of a friend? Using exponential random graph models to investigate adolescent social networks». Demography. 46 (1): 103–25. doi:10.1353/dem.0.0045. PMC 2831261. PMID 19348111.
↑ Brunvand, Jan Howard (2003). The Vanishing Hitchhiker: Urban Legends and Their Meaning. W.W.Norton & Co. ISBN 9780393951691.
↑ Brunvand, Jan Harold (2012). Encyclopedia of Urban Legends, Updated and Expanded Edition. ABC-CLIO. էջ 241. ISBN 9781598847208.
↑ «L'homme qui a vu l'homme qui a vu l'ours». Rotten Tomatoes. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 14-ին.
↑ «Movie Reviews». 2018 թ․ փետրվարի 13. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 14-ին – via NYTimes.com.
↑ Foaf+ssl at W3.org

[1] Heider, Fritz (1946). «Attitudes and Cognitive Organization». The Journal of Psychology. 21 (1): 107–112. doi:10.1080/00223980.1946.9917275. PMID 21010780.

[2] Cartwright, D.; Harary, Frank (1956). «Structural balance: a generalization of Heider's theory» (PDF). Psychological Review. 63 (5): 277–293. doi:10.1037/h0046049. PMID 13359597. S2CID 14779113.

[3] Rapoport, Anatol (1963). «Mathematical models of social interaction». In Galanter, R. A.; Lace, R. R.; Bush, E. (eds.). Handbook of Mathematical Psychology. Vol. v. 2. John Wiley & Sons. էջեր 493–580 [especially 541].

[4] Holland, Paul W.; Leinhardt, Samuel, eds. (1979). Perspectives on Social Network Research. Academic Press. ISBN 0-12-352550-0.

[5] Anderson, Bo (1979). «Cognitive Balance Theory and Social Network Analysis: Remarks on some fundamental theoretical matters». In Holland, Paul W.; Leinhardt, Samuel (eds.). Perspectives on Social Network Research. Academic Press. էջեր 453–69 [see page 458]. ISBN 0-12-352550-0.

[6] Goodreau SM, Kitts JA, Morris M (2009). «Birds of a feather, or friend of a friend? Using exponential random graph models to investigate adolescent social networks». Demography. 46 (1): 103–25. doi:10.1353/dem.0.0045. PMC 2831261. PMID 19348111.

[7] Brunvand, Jan Howard (2003). The Vanishing Hitchhiker: Urban Legends and Their Meaning. W.W.Norton & Co. ISBN 9780393951691.

[8] Brunvand, Jan Harold (2012). Encyclopedia of Urban Legends, Updated and Expanded Edition. ABC-CLIO. էջ 241. ISBN 9781598847208.

[9] «L'homme qui a vu l'homme qui a vu l'ours». Rotten Tomatoes. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 14-ին.

[10] «Movie Reviews». 2018 թ․ փետրվարի 13. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 14-ին – via NYTimes.com.

[11] Foaf+ssl at W3.org

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]