Jump to content

Ըմբիշներ (քանդակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ըմբիշներ
տեսակքանդակ
բարձրություն89 սանտիմետր[1]
նյութParian marble?[1]
գտնվելու վայրՈւֆֆիցի
հավաքածուՈւֆֆիցի
 Uffizi wrestlers Վիքիպահեստում

«Ըմբիշներ»[2] («Ուֆֆիցիի ըմբիշներ»[3], «Պանկրատիոնիստներ»[4]), հին հռոմեական մարմարե քանդակ, որը պատկերում է երկու մերկ բռնցքամարտիկ-պանկրատիոնիստների մենամարտը։ Այն ստեղծվել է մ.թ. 1-ին դարում՝ Լիսիպոսին վերագրվող մ.թ.ա. 3-րդ դարի կորսված հունական բնօրինակով։ Հայտնաբերվել է 1583 թվականին, քանդակը պահվում է Ուֆֆիցի թանգարանում։ Այն մեծ ժողովրդականություն է վայելել, դրանից բազմաթիվ պատճեններ են արվել։

Նկարագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանդակը պատկերում է հին հունական ըմբշամարտի տեսակը՝ պանկրատիոնը։ Երկու մերկ մկանուտ տղամարդիկ իրենց ուժերի ծաղկման շրջանում մարտի են բռնվել։ Քանդակագործը մանրակրկիտ մշակել է Ըմբիշների անատոմիան և համաչափությունները, ինչի շնորհիվ ձեռք է բերվում կոմպոզիցիայի բարձր ռեալիստականություն։ Հեղինակը ցույց է տվել մարտի իրական տեխնիկան։ Պատկերված կերպարների հավասարակշռությունն այնպիսին է, որ անհնար է կանխատեսել մարտի ելքը։ Մի մարտիկ նետվում է մյուսի վրա։ Ներքևինը ծնկի է եկել՝ հակառակորդի կողմից ուժեղ սեղմված լինելով գետնին, աջ ուսով դիպչում է աջ ծնկին, ձախ ձեռքով հենվում է գետնին, նրա ուղղված աջ ձեռքը վեր է բարձրացված և հետևից բռնված է նրա մրցակցի կողմից, որը նստած է նրա մեջքին, թեքվելով առաջ, հենվելով և սեղմելով ներքև ձախ ուսով հակառակորդի աջ թիակին, ձախ ձեռքով դուրս հանելով հակառակորդի ձեռքը՝ բռնելով այն դաստակից։ Վերևինի աջ ձեռքը հետ է քաշված և ծալված, բռունցքը սեղմված, ձախ ոտքը փորձում է բռնել ներքևինի ձախ ոտքը։ Վերևինի թեթևակի բարձրացված գլուխը նայում է ներքև մրցակցին, ներքևինի դեմքը թեքված է դեպի ձախ։

Հետազոտողները նշում են լարվածության և եռանդուն մարտի հակադրությունը մրցակիցների բացարձակ հանգիստ դեմքի արտահայտության հետ, որոնք չեն կորցնում ինքնատիրապետումը։ Ցուցադրված դինամիկ միահյուսումը մերկ ուժեղ մարմինների հանդիսատեսի մոտ հիացմունք է առաջացնում։ Ընդ որում, որոշ հետազոտողներ արձանի մեջ նշում են էրոտիկ լարվածություն[2][5][6][7]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Նիոբեների խումբ Ուֆֆիցիում

Քանդակը պատրաստվել է պարոսյան մարմարից մեր թվարկության առաջին դարում անհայտ հին հռոմեացի նկարչի կողմից։ Այն հանդիսանում է մեր թվարկությունից առաջ երրորդ դարի կորսված հին հունական բրոնզե բնօրինակի հռոմեական պատճենը։ Քանդակը սկզբում վերագրվել է Միրոնին, Քեֆիսոդոտոսին և Հելիոդորին, որոնցից վերջին երկուսին Պլինիոսը հիշատակել է որպես «փոխկապակցված կերպարներով» քանդակներ ստեղծողների։ Ժամանակակից հետազոտողները խմբի բնօրինակի հեղինակ են համարում Լիսիպոսին, կամ նրա հետևորդին, կամ Պերգամոնի դպրոցի քանդակագործի[2][5][7]։

Քանդակը հայտնաբերվել է 1583 թվականի գարնանը Թոմազինի ընտանիքի խաղողի այգում, Հռոմի Սան Ջովաննի դարպասների մոտ: Դրա հետ միասին պեղվել է այսպես կոչված «Նիոբիդների խումբը»: Սկզբում սխալմամբ համարվում էր, որ դրանք կազմում են մեկ միասնական կոմպոզիցիա։ Այս վայրում՝ Էսքվիլինի մոտ, հնում գտնվում էին Լամիայի այգիները, որոնք պատկանում էին հռոմեական կոնսուլ Լուցիուս Էլիուս Լամիային։ Ավելի ուշ այստեղ հայտնաբերվել են հռոմեական արվեստի այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք են «Սկավառականետորդը» և «Էսքվիլինյան Վեներան»[2][5][8]։

Քանդակի հայտնաբերումը սենսացիա առաջացրեց, քանի որ այդ ժամանակ ամբողջական պահպանված հնագույն կոմպոզիցիայի գտածոն հազվադեպ էր։ Խումբը ձեռք է բերել Վարեզե ընտանիքը։ Քանդակագործ և ռեստավրատոր Վալերիո Չիորին գրել է Տոսկանայի մեծ դուքս Ֆրանչեսկո I-ին գտածոյի մասին՝ առաջարկելով գնել քանդակը։ Նույն տարվա ամռանը ըմբիշների խումբը ձեռք է բերել դուքսի եղբայր կարդինալ Ֆերդինանդո Մեդիչին՝ Մեդիչիի վիլլայում հնությունների հայտնի հավաքածուի համար։ Երկու ըմբիշների գլուխները կորսված էին, բայց Մեդիչիի պատվերով դրանք վերականգնվել են. սկզբում ներքևի ըմբիշի մոտ (օտար հնագույն հատվածով), հետո վերևինի մոտ (ամբողջությամբ կատարվել է ռեստավրատորի կողմից)։ 1677 թվականին քանդակը տեղափոխվել է Ֆլորենցիա, որտեղ վերականգնվել է վերևի մարտիկի աջ ձեռքը։ Ներկայումս խումբը ցուցադրվում է Ուֆֆիցի թանգարանում՝ Տրիբունա սրահում[2][8]։

Արձագանքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ըմբիշների» քանդակը եզակի է։ Մեզ հասած նրա այլ նմուշներ գոյություն չունեն։ Եվրոպական արվեստում «Ըմբիշների» խումբը բազմիցս կրկնօրինակվել է բրոնզից, մարմարից, ճենապակուց և գիպսից։ Հատկապես XVIII դարում՝ մասնավորապես, Ֆերդինանդ Բարբեդյենի ֆրանսիական արհեստանոցում[5][7]։

1684–1688 թվականներին փարիզյան քանդակագործը մարմարե պատճեն է պատրաստել Վերսալի այգիների համար։ Այնուհետև 1689 թվականին այն տեղափոխվել է Մառլիի այգի։ 1797-ից 1865 թվականներին քանդակը ցուցադրվել է Թյուիլրի այգում։ 1903 թվականին այն հանձնվել է Ռուբեի տեքստիլ արվեստի և արդյունաբերության ազգային դպրոցի թանգարանին։ 1999 թվականից եղանակային պայմաններից վնասված քանդակը պահվում է Փարիզի Լուվրում[9]։ 18-րդ դարի վերջում գիպսե պատճեն է պատրաստվել Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի համար[5]։

Մարմարե պատճենը, որը ստեղծվել է 18-րդ դարի վերջին՝ 19-րդ դարի սկզբին Պաոլո Տրիսկորնիի կողմից Ն. Յուսուպովի համար, ցուցադրվում է Յուսուպովի պալատի Հնագույն սրահում՝ Սանկտ Պետերբուրգում[10][11]։ 19-րդ դարում Ցվետաևայի հավաքածուի համար պատրաստված գիպսե կաղապարը պահվում է Մոսկվայի Իվան Ցվետաևի անվան ուսումնական գեղարվեստական թանգարանում, նույն պատճենը կա նաև Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թանգարանում[12]։

Քանդակը պատկերված է Յոհան Ցոֆանիի նկարում, որը նկարվել է 1772–1778 թվականներին։ Այն ցույց է տալիս Մեդիչի հավաքածուի ամենակարևոր գործերը՝ զուգորդված նկարչի ժամանակակիցների խմբակային դիմանկարի հետ։ Հատկանշական է, որ ի թիվս այլոց, այնտեղ պատկերված է նկարիչը, որը բռնել է «Ուրբինյան Վեներա» կտավի անկյունը, սակայն ձախ ձեռքով մատնանշում է «Ըմբիշներ» քանդակը, ինչն էլ հետազոտողների կողմից դիտվում է որպես նրա համասեռամոլության նշում[13][14]։ «Ըմբիշները» մեծ տպավորություն են թողել հոմոսեքսուալ գրողի վրա Իտալիա կատարած այցի ժամանակ[15]։ Արվեստաբանները նաև զուգահեռ են անցկացնում այս քանդակի և Ֆրենսիս Բեկոնի 1953 թվականի համասեռական էրոտիկ նկարի միջև։ Պետերբուրգցի նկարիչ Գրիգորի Գուրյանովը շատ էր սիրում «Ըմբիշներ» արձանը և դրա մեջբերումներով մի շարք նկարներ է արել։ Հետազոտողները մատնանշում են, որ պայքարի թեման հաճախ ծառայել է որպես արվեստագետների կողմից միասեռ զգացմունքայնության պատկերման սոցիալապես ընդունելի միջոց[6][16]։

«Ուֆիցի տրիբունա», 1772–1778 թթ.
Յոհան Ցոֆանի։ Վինձոր ամրոց 		Հողմահարված պատճեն (1684–1688 гг.)
Ֆիլիպ Մանյե։ Լուվր 		Տրիսկորնիների ստեղծած պատճեն։ Անտիկ սրահ։

Յուսուպովների պալատը Մոյկայում

Ըմբիշների ռելիեֆը։

Բրանդենբուրգյան դարպասներ

Բրոնզե պատճեն (1730), Անդրիս Կարպենտիեր

Բորո-օֆ-Հարոգեյթ

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 https://www.uffizi.it/en/artworks/wrestlers
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Uffizi
  3. ↑ Benedict XIV and the Enlightenment: Art, Science, and Spirituality / Edited by Rebecca Messbarger, Christopher Johns and Philip Gavitt. — Toronto: University of Toronto Press, 2016. — P. 408. — 536 p. — (Toronto Italian Studies). — ISBN 1442637188, ISBN 978-1442637184
  4. ↑ «The Pancrastinae, January 1842. Sir John Everett Millais Bt. PRA (1829 - 1896)». Royal Academy of Arts (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-07-26-ին. Վերցված է 2023-10-18-ին.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Royal Academy
  6. ↑ 6,0 6,1 Plastow, Christine (2022-04-08). «Lovers and Wrestlers, from ancient Greece to Francis Bacon». Gender and Otherness in the Humanities (անգլերեն). The Open University. Արխիվացված օրիգինալից 2022-12-14-ին. Վերցված է 2023-09-28-ին.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 «The wrestlers, cast from the original». Museo Omero (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-09-29-ին. Վերցված է 2023-09-28-ին.
  8. ↑ 8,0 8,1 Haskell, 1982
  9. ↑ «Les Lutteurs. 1684-1688 (XVIIe siècle). Magnier, Philippe». Louvre (ֆրանսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-09-28-ին. Վերցված է 2023-09-28-ին.
  10. ↑ Пирютко Ю. М Братья Трискорни // Невский архив. Историко-краеведческий сборник / Сост. А. И. Добкин, А. В. Кобак. — М.; СПб.: Atheneum; Феникс, 1993. — С. 159–172. — ISBN 5-85042-033-9
  11. ↑ «Ученая прихоть». Коллекция князя Николая Борисовича Юсупова. Каталог выставки. — М.: Художник и книга, 2001. — Т. 1. — С. 212. — 344 с. — ISBN 5901685075, 9785901685075
  12. ↑ «Группа борцов, (статуи)». Учебный художественный музей имени Ивана Цветаева (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-09-28-ին. Վերցված է 2023-09-28-ին.
  13. ↑ Belsey, Hugh Patch, Thomaslocked (bap. 1725, d. 1782)(անգլ.) // Oxford Dictionary of National Biography. — Oxf.: Oxford University Press, 2004. — doi:10.1093/ref:odnb/21521
  14. ↑ Beard, Mary. «Mary Beard's Shock of the Nude». BBC (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-08-02-ին. Վերցված է 2023-09-28-ին.
  15. ↑ Katz, Jonathan Ned Love Stories: Sex Between Men Before Homosexuality. — Chicago: The University of Chicago, 2003. — P. 206. — 426 p. — ISBN 0226426165, ISBN 978-0226426167
  16. ↑ Хорошилова О. Квир-коды и квир-истории Георгия Гурьянова. Как ударник группы «Кино» нарисовал визуальную энциклопедию маскулинного мира(ռուս.) // Нож. — 2023.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Cecchi, Alessandro; Gasparri, Carlo La Villa Médicis. Le collezioni del cardinale Ferdinando. I dipinti e le sculture. — Roma, 2009. — P. 62. — 541 p. — ISBN 978-2-7283-0795-1
  • Haskell, Francis Haskell; Penny, Nicholas Taste and the Antique: Lure of Classical Sculpture, 1500-1900. — Yale University Press, 1982. — 376 p. — ISBN 0300026412, ISBN 978-0300026412
  • Flaxman, John Lectures on Sculpture, as delivered before the President and Members of the Royal Academy.. — second edition. — London: Henry G. Bohn, 1838. — P. 112-113.
  • Reynolds, Joshua Discourse X // Discourses on Art / ed. by Robert W. Wark. — New Haven and London, 1981. — P. 181.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ըմբիշներ_(քանդակ)&oldid=10614107» էջից