Էֆիմերտե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էֆիմերտե
Կազմված էուղիղ ծագում, թեքում, Ժամանակ և ուղեծրի էլեմենտներ
Ephemeris Վիքիպահեստում
Էֆիմերտեյի 1798 թվականի Կալկուտայում տպագրված առաջին էջը

Էֆիմերտեն (հուն․՝ ἐφημερίς «օրագիր», «առօրյա դեպք»), նաև՝ Էֆիմէրտէ, Էֆիմերտէյ, կամ Եփրեմվերդին

Էփիմերտե՝ օրագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնում պետական, քաղաքական ու ռազմական գործիչների օրագրերը։ Եգիպտոսում և Հին Հունաստանում Էփիմերտեներում նշում էին ամենօրյա տեղեկություններ, հաշվետվություններ։ Հայտնի են Ալեքսանդր Մակեդոնացու Էփրիմերտեները։

Էփրիմերտե՝ Աստղագուշակության գիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստղագիտական հատուկ տվյալներ պարունակող աղյուսակներ և հին օրացույցներ։

Հետագա զարգացումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետագայում Էփրիմերտեներում մեծ տեղ են հատկացվել գուշակումներին, երազահանությանը, գրբացությանը, ժողովրդական բժշկությանը, փիլիսոփայական դատողություններին։ Առաջին աստղագիտական Էփրիմերտեն, կազմված 30 տարվա համար, լույս է տեսել 1476 թ., Նյուրնբերգում։ Հետագայում հրատարակվել են Էփրիմերտեներ 100 տարվա համար։

Էֆեմերիդները ժամանակակից աստղագիտությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից աստղագիտությունում Էֆեմերիդներ են անվանվում երկնային մարմինների տեղադրության մասին տեղեկությունները: Դրանք հաշվարկվում են համապատասխան ծրագրային ապահովման միջոցով տարբեր մոլորակների, արբանյակների, աստերոիդների, գիսաստղերի և այլ մարմինների համար, ցանկացած ժամանակային միջակայքի համար: Արեգակնային համակարգի էֆեմերիդները կարևոր նշանակություն ունեն տիեզերական սարքերի նավավարության համար:

Էֆեմերիդների հաշվարկման ծրագրային ապահովումը ազատ հասանելություն ունի, այս ծրագրերից որոշները ունեն նաև արդեն իսկ հաշվարկված էֆեմերիդներ[1]:

Հայկական Էփրիմերտեները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերեն առաջին Էփրիմերտեն լույս է տեսել 1748-ին Վենետիկում։ Հայերեն Էփրիմերտեներում շարադրվել են նաև հռոմեական և հայկական տոմարների աղերսները։ Էփրիմերտեն հայտնի է նաև "Եփրեմվերդի" սխալ անվամբ, ժողովրդական ստուգաբանությամբ՝ իբրև կոնկրետ անձնավորության մարգարեություն։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սաֆարյան Սարգիս (1798)։ Էֆիմէրտէ։ Կալկաթայ: Տպարանի Տր. Յովսէփայ Ստափփանուէան 
  • Րաֆֆի օրացոյց։ Թեհրան, Իրան։ 2008 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. American Practical Navigator: An Epitiome of Navigation։ Bethesda, MD: National Imagery and Mapping Agency։ 2002։ էջ 270 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png