Էտոպոզիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
Էտոպոզիդ
Etoposide.svg
Նույնացուցիչներ
CAS համար33419-42-0
PubChem CID36462
DrugBank00773
ECHA InfoCard100.046.812 Խմբագրել Վիքիդատայում

Էտոպոզիդ, վաճառվում է էտոպոֆոս անվան տակ, քիմիոթերապիայի դեղամիջոց, որն կիրառվում է բազմաթիվ քաղցկեղների բուժման մեջ[1], այնպիսիք ինչպիսիք են ամորձու, թոքերի քաղցկեղները, լիմֆոման, լեյկեմիան, նեյրոբլաստոման և ձվարանի քաղցկեղը[1]։ Կիրառվում է և՛ ներքին ընդունման, և՛ ներերակային ճանապարհով[1]։

Կողմնակի ազդեցությունները շատ հաճախ են[1]։ Դրանց մեջ ներառվում են արյան բջիջների ցածր մակարդակը, փսխումը, ախորժակի կորուստը, լուծը, մազերի կորուստը և տենդը[1]։ Ծանր կողմնակի ազդեցություններն են ալերգիկ ռեակցիան և ցածր զարկերակային ճնշումը[1][2]։ Կիրառումը հղիության ընթացքում ամենայն հավանականությամբ վտանգավոր է պտղի համար[1]։ Պատկանում է տոպոիզոմերազի արգելակիչների ընտանիքին[1]։ Ազդեցության հիմքում ընկած է ԴՆԹ-ի վնասումը[1]։

Էտոպոզիդը բժշկության մեջ կիրառման համար հաստատվել է ԱՄՆ-ում 1983 թվականին[1]։ Այն ԱՀԿ-ի էսենցիալ դեղամիջոցների ցակում է, ինչպես նաև առողջապահության համակարգին անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և ապահով դեղամիջոցներից մեկը[3]։ Մեծածախ առևտրում արժեքն է 3,24-5,18 դոլար 100մգ[4]։ 2015 թվականից Մեծ Բրիտանիայում արժեքը կազմում է 12,15 ֆունտ ստեռլինգ[5]։

Օգտագործման ցուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էտոպոզիդը հանդիսանում է քիմիոթերապիայի դեղամիջոց։ Օգտագործվում է Կապոշիի, Էվինգի սարկոմաների, թոքերի, ամորձու քաղցկեղների, լիմֆոմայի, ոչ լիմֆոցիտար լեյկեմիայի և գլիոբլաստոմայի բուժման համար։ Հաճախ տրվում է այլ դեղերի հետ համակցումների տեսքով (ամորձու քաղցկեղի դեպքում համակցում բլեոմիցինի հետ)։ Երբեմն օգտագործվում է ոսկրածուծի կամ ցողունային բջիջների փոխպատվաստման դեպքում[6]։

Նշանակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրվում է ներերակային կամ ներքին ընդունման կապսուլների կամ դեղահաբերի տեսքով։ Եթե տրվում է ներերակային ճանապարհով, ապա ներարկման տևողությունն է 30-60 րոպե, քանի որ կարող է գրանցվել ցածր զարկերակային ճնշում։ Զարկերակային ճնշումը ստուգվում է պարբերաբար, համապատասխան կարգավորման արագության։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաճախ են՝

Քիչ հաճախ են՝

  • սրտխառնոց և փսխում
  • ալերգիկ ռեակցիաներ
  • ցան
  • տենդ, անմիջապես ներարկումից հետո կարճ ժամանակով, պայմանավորված չէ վարակով
  • բերանի լորձաթաղանթի խոցեր
  • սուր միլեոիդ լեյկեմիա, որն կարող է բուժվել էտոպոզիդով

Երբ տրվում է վարֆարին, հնարավոր է արյունահոսության առաջացում[7]։

Դեղաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեխանիզմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էտոպոզիդը առաջացնում է երրորդային կոմպլեքս ԴՆԹ-ի և տոպիզոմերազ II ֆերմենտի հետ, որը օգնում է ԴՆԹ-ի պարույրի բացմանը, կանխելով ԴՆԹ-ի հատվածների միացումը միմյանց: Վերջինիս հետևանքով ԴՆԹ-ի հատվածները քանդվում են[8]: Քաղցկեղային բջիջները ավելի զգայուն են այս ֆերմենտի նկատմամբ ի համեմատ առողջ բջիջների, քանի որ նրանք ավելի արագ են բաժանվում: Այս ամենի հետևանքով խաթարվում է ԴՆԹ-ի սինթեզը և խթանվում է քաղցկեղային բջիջների ապոպտոզը[6][9]:

Քիմիական կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էտոպոզիդը պոդոֆիլոտոքսինի կիսասինթետիկ ածանցյալ է, որը ստացվում է վայրի մանդրակի արմատներից ( լատիներեն անվանումը՝ Պոդոֆիլում պելտատում): Ավելի մանրամասն այն պոդոֆիլոտոքսինի գլիկոզիդ է D-գլյուկոզայի ածանցյալի հետ: Քիմիական կառուցվածքով համարժեք է հակաքաղցկեղային տենիպոզիդինին: Վերջինս մեթիլ խմբի փոխարեն պարունակում է թիենիլ խումբը[10]: Երկուսի ստեղծումն էլ հետապնդել է մեկ նպատակ, ստեղծել պոդոֆիլոտոքսինի ավելի քիչ տոքսիկ ածանցյալ[11]:

Նյութի գույնը սպիտակից դեղնաշագանակագույնն է (կրիստալինի փոշի): Այն լուծելի է օրգանական լուծիչներում[11]:

Այն օգտագործվում է իր աղի ձևով (էտոպոզիդի ֆոսֆատ):

վայրի մանդրակ՝ արմատի հետ միասին

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ էտոպոզիդը սինթեզվել է 1966 թվականին և հաստատվել է 1983-ին ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի կառավարության կողմից[6]:

Մականունը՝ ՎՊ-16 (վոն Վարթբուրգ), կապված է քիմիկոսի անվան հետ, ով սկզբնական շրջանում կատարել է աշխատանքներ դեղի և պոդոֆիլոտոքսինի հետ[12]: Մեկ այլ գիտնական, ով մասնակցել է պոդոֆիլոտոքսինի վրա հիմնված քիմիոթերապիայի զարգացմանը՝ բժշկական դեղագործ Հարտման Ֆ. Ստեյլինն էր:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 «Etoposide»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 31 March 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  2. WHO Model Formulary 2008։ World Health Organization։ 2009։ էջ 227։ ISBN 9789241547659։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  3. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  4. «Etoposide»։ International Drug Price Indicator Guide։ Վերցված է 8 December 2016 
  5. British national formulary : BNF 69 (69 ed.)։ British Medical Association։ 2015։ էջ 593։ ISBN 9780857111562 
  6. 6,0 6,1 6,2 Hande KR (1998)։ «Etoposide: four decades of development of a topoisomerase II inhibitor»։ Eur. J. Cancer 34 (10): 1514–21։ PMID 9893622։ doi:10.1016/S0959-8049(98)00228-7 
  7. Longe JL (2002)։ Gale Encyclopedia Of Cancer: A Guide To Cancer And Its Treatments։ Detroit: Thomson Gale։ էջեր 397–399։ ISBN 978-1-4144-0362-5 
  8. «DNA topoisomerases and their poisoning by anticancer and antibacterial drugs»։ Chem. Biol. 17 (5): 421–33։ 2010։ PMID 20534341։ doi:10.1016/j.chembiol.2010.04.012 
  9. «Podophyllotoxin: distribution, sources, applications and new cytotoxic derivatives»։ Toxicon 44 (4): 441–59։ 2004։ PMID 15302526։ doi:10.1016/j.toxicon.2004.05.008 
  10. Mutschler Ernst, Schäfer-Korting Monika (2001)։ Arzneimittelwirkungen (German) (8 ed.)։ Stuttgart: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft։ էջեր 894–5։ ISBN 3-8047-1763-2 
  11. 11,0 11,1 Dinnendahl, V, Fricke, U, eds. (2015)։ Arzneistoff-Profile (German) 4 (28 ed.)։ Eschborn, Germany: Govi Pharmazeutischer Verlag։ ISBN 978-3-7741-9846-3 
  12. «Podophyllum-Lignane: Struktur und Absolutkonfiguration von Podorhizol-β-D-glucosid ( = Lignan F). 19. Mitt. über mitosehemmende Naturstoffe [1]»։ Helvetica Chimica Acta 50 (6): 1546–65։ 1967։ doi:10.1002/hlca.19670500614 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]