Jump to content

Էստրադիոլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էստրադիոլ
Изображение химической структуры
Քիմիական բանաձևC₁₈H₂₄O₂
Մոլային զանգված4,5E−25 կիլոգրամ[1] գ/մոլ
Հալման ջերմաստիճան177 °C[2], 178 °C[2], 173 °C[3] և 200 °C[4] °C
Եռման ջերմաստիճան445,9 ± 45 °C[3] °C
Այրման ջերմաստիճան209,6 ± 23,3 °C[3]
pKa10,46 ± 0,03[5]
Դասակարգում
CAS համար50-28-2
PubChem5757
EINECS համար200-023-8
SMILESCC12CCC3C(C1CCC2O)CCC4=C3C=CC(=C4)O
ЕС200-023-8
ChEBI5554
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Էստրադիոլ (E2), կոչվում է նաև էստրոգեն, էստրադիոլ, էստրոգենային ստերոիդ հորմոն է և հիմնական իգական սեռական հորմոնը: Այն մասնակցում է կանացի վերարտադրողական փուլերի կարգավորմանը, ինչպիսիք են էստրալ (սեռական գրգռվածության) և դաշտանային ցիկլերը: Էստրադիոլը պատասխանատու է իգական երկրորդային սեռական հատկանիշների զարգացման համար, ինչպիսիք են կրծքագեղձերի հասունացումը, կոնքերի լայնացումը և ճարպի բաշխման կանացի տիպը: Այն նաև կարևոր նշանակություն ունի սեռահասունացման, չափահասության և հղիության ընթացքում կանացի վերարտադրողական հյուսվածքների՝ կրծքագեղձերի, արգանդի և հեշտոցի զարգացման ու պահպանման գործում[6]: Այն նաև կարևոր ազդեցություն ունի բազմաթիվ այլ հյուսվածքների վրա, ներառյալ ոսկրերը, ճարպերը, մաշկը, լյարդը և ուղեղը:

Չնայած տղամարդկանց մոտ էստրադիոլի մակարդակը շատ ավելի ցածր է, քան կանանց մոտ, այն կարևոր դեր ունի նաև տղամարդկանց օրգանիզմում: Բացի մարդկանցից և այլ կաթնասուններից, էստրադիոլը հանդիպում է նաև ողնաշարավորների մեծ մասի, խեցգետնակերպերի, միջատների, ձկների և կենդանիների այլ տեսակների մոտ[7][8]:

Էստրադիոլն արտադրվում է ձվարանների ֆոլիկուլներում և այլ հյուսվածքներում, ներառյալ ամորձիները, մակերիկամները, ճարպային հյուսվածքը, լյարդը, կրծքագեղձերը և ուղեղը: Օրգանիզմում էստրադիոլը սինթեզվում է խոլեսթերինից՝ մի շարք քիմիական ռեակցիաների և միջանկյալ նյութերի միջոցով[9]: Հիմնական ուղին ներառում է անդրոստենդիոնի ձևավորումը, որն այնուհետև արոմատազ ֆերմենտի միջոցով վերափոխվում է էստրոնի, իսկ հետո՝ էստրադիոլի: Որպես այլընտրանք, անդրոստենդիոնը կարող է վերածվել տեստոստերոնի, որն էլ իր հերթին կարող է փոխակերպվել էստրադիոլի: Կանանց մոտ դաշտանադադարի (մենոպաուզա) ժամանակ ձվարանների կողմից էստրոգենների արտադրությունը դադարում է, և էստրադիոլի մակարդակը նվազում է մինչև շատ ցածր ցուցանիշների:

Բացի բնական հորմոն լինելուց, էստրադիոլն օգտագործվում է որպես դեղամիջոց, օրինակ՝ դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայի և տրանսգենդեր կանանց ու այլ գենդերքվիր անհատների ֆեմինիզացնող (կանացիացնող) հորմոնալ թերապիայի ժամանակ: Էստրադիոլի՝ որպես դեղամիջոցի մասին տեղեկությունների համար տե՛ս «Էստրադիոլ (դեղամիջոց)» հոդվածը:

Կենսաբանական ֆունկցիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեռական զարգացում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանանց մոտ երկրորդային սեռական հատկանիշների զարգացումը պայմանավորված է էստրոգեններով, մասնավորապես՝ էստրադիոլով: Այս փոփոխություններն սկսվում են սեռահասունացման շրջանում, դրանց մեծ մասն արտահայտվում է վերարտադրողական տարիներին և դառնում է նվազ արտահայտված դաշտանադադարից հետո՝ էստրադիոլի մակարդակի անկման պատճառով: Այսպիսով, էստրադիոլն ապահովում է կրծքագեղձերի զարգացումը և պատասխանատու է մարմնակազմվածքի փոփոխությունների համար՝ ազդելով ոսկորների, հոդերի և ճարպային կուտակումների վրա[10][11]: Իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ էստրադիոլը խթանում է կրծքագեղձերի աճը, կոնքերի լայնացումը, ճարպի կանացի բաշխումը (երբ ճարպը կուտակվում է հատկապես կրծքավանդակի, կոնքերի, ազդրերի և նստատեղի շրջանում), ինչպես նաև հեշտոցի և ամոթույքի հասունացումը[10][11]: Միևնույն ժամանակ, երկու սեռերի մոտ էլ այն միջնորդում է սեռահասունացման շրջանի աճի թռիչքը (անուղղակիորեն՝ աճի հորմոնի սեկրեցիայի ավելացման միջոցով[12]) և էպիֆիզար գոտիների փակումը (դրանով իսկ սահմանափակելով վերջնական հասակը)[10][11]:

Վերարտադրողականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իգական վերարտադրողական համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իգական վերարտադրողական համակարգում էստրադիոլը գործում է որպես հյուսվածքների աճի հորմոն՝ պահպանելով հեշտոցի լորձաթաղանթը, արգանդի վզիկի գեղձերը, էնդոմետրիումը (արգանդի ներքին շերտը) և ֆալոպյան փողերի լորձաթաղանթը: Այն խթանում է նաև միոմետրիումի (արգանդի մկանային շերտի) աճը: Էստրադիոլն անհրաժեշտ է ձվարաններում ձվաբջիջների կենսունակությունը պահպանելու համար: Դաշտանային ցիկլի ընթացքում աճող ֆոլիկուլների կողմից արտադրվող էստրադիոլը, դրական հետադարձ կապի միջոցով, հարուցում է հիպոթալամուս-հիպոֆիզար գործընթացներ, որոնք հանգեցնում են լյուտեինացնող հորմոնի (LH) կտրուկ աճին՝ խթանելով օվուլյացիան: Լյուտեինային փուլում էստրադիոլը, պրոգեստերոնի հետ համատեղ, նախապատրաստում է էնդոմետրիումը սաղմի ներպատվաստման (իմպլանտացիայի) համար: Հղիության ընթացքում էստրադիոլի մակարդակը բարձրանում է ընկերքի կողմից դրա արտադրության շնորհիվ: Հղիության վրա էստրադիոլի, էստրոնի և էստրիոլի համատեղ ազդեցությունը դեռևս լիովին պարզ չէ. դրանք կարող են նպաստել արգանդի արյան հոսքին, միոմետրիումի աճին, խթանել կրծքագեղձերի զարգացումը, իսկ ծննդաբերության ժամանակ՝ նպաստել արգանդի վզիկի փափկեցմանը և միոմետրիումի օքսիտոցինային ռեցեպտորների արտահայտմանը: Պավիանների (կապիկների տեսակ) մոտ էստրոգենի արտադրության արգելակումը հանգեցնում է հղիության կորստի, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ էստրադիոլը դեր ունի հղիության պահպանման գործում: Հետազոտությունները ներկայումս ուսումնասիրում են էստրոգենների դերը ծննդաբերության մեկնարկի գործընթացում: Էստրադիոլի ազդեցությունն անհրաժեշտ է նախքան լյուտեինային փուլում պրոգեստերոնի ներգործությունը:

Արական վերարտադրողական համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլի (և ընդհանուր առմամբ էստրոգենների) ազդեցությունը տղամարդկանց վերարտադրողական համակարգի վրա բավականին բարդ է: Էստրադիոլն արտադրվում է արոմատազի ներգործությամբ՝ հիմնականում կաթնասունների ամորձիների Լեյդիգի բջիջներում, բայց նաև որոշ սաղմնային բջիջների և չհասունացած կաթնասունների Սերտոլիի բջիջների կողմից[13]: Այն գործում է որպես տղամարդու սպերմատոզոիդների ապոպտոզը կանխող միջոց[14]: Չնայած 1990-ականների սկզբի որոշ հետազոտություններ պնդում էին, որ գոյություն ունի կապ սպերմատոզոիդների քանակի համաշխարհային անկման և շրջակա միջավայրից էստրոգենների ազդեցության միջև[15], հետագա ուսումնասիրությունները նման կապ կամ սպերմատոզոիդների քանակի ընդհանուր նվազման ապացույցներ չգտան[15]:

Սեռական քրոմոսոմների որոշակի գենետիկական խանգարումներ ունեցող տղամարդիկ, օրինակ՝ Կլայնֆելտերի համախտանիշով հիվանդները, ունենում են էստրադիոլի ավելի բարձր մակարդակ[16]:

Կմաղքային համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը խորը ազդեցություն ունի ոսկրերի վրա: Առանց դրա (կամ այլ էստրոգենների) անհատները դառնում են բարձրահասակ և էվնուխոիդ տիպի, քանի որ էպիֆիզար գոտիների փակումը հապաղում է կամ կարող է տեղի չունենալ[17]: Ազդեցության է ենթարկվում նաև ոսկրային խտությունը, ինչը հանգեցնում է վաղ օստեոպենիայի և օստեոպորոզի: Էստրադիոլի ցածր մակարդակը կարող է նաև կանխատեսել կոտրվածքները, ընդ որում՝ հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց մոտ ոսկրերի կոտրվածքների հաճախականությունն ամենաբարձրն է[18]: Դաշտանադադարն անցած կանայք զգում են ոսկրային զանգվածի արագացված կորուստը՝ էստրոգենի հարաբերական անբավարարության պատճառով[19]:

Մաշկի առողջություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրոգենի, ինչպես նաև պրոգեստերոնի ընկալիչներ, հայտնաբերվել են մաշկում, ներառյալ կերատինոցիտներում և ֆիբրոբլաստներում[20][21] : Դաշտանադադարի ժամանակ և դրանից հետո կանացի սեռական հորմոնների մակարդակի նվազումը հանգեցնում է մաշկի ատրոֆիայի, բարակման և կնճռոտման, ինչպես նաև մաշկի առաձգականության, ամրության և դիմադրողականության նվազման: Մաշկային այս փոփոխություններն իրենցից ներկայացնում են մաշկի ծերացման արագացում և հանդիսանում են կոլագենի պարունակության նվազման, էպիդերմալ բջիջների ձևաբանական անկանոնությունների, մաշկային թելերի միջև հիմնական նյութի նվազման, ինչպես նաև մազանոթների և արյան հոսքի կրճատման արդյունք[20][21]: Դաշտանադադարի ընթացքում մաշկը դառնում է նաև ավելի չոր, ինչը պայմանավորված է մաշկի խոնավության և մակերեսային լիպիդների նվազմամբ[20]: Ժամանակագրական ծերացման և ֆոտոծերացման հետ մեկտեղ, դաշտանադադարի ժամանակ էստրոգենի անբավարարությունը հանդիսանում է այն երեք հիմնական գործոններից մեկը, որոնք առավելապես ազդում են մաշկի ծերացման վրա[20]:

Հորմոն փոխարինող թերապիան, որը բաղկացած է համակարգային բուժումից՝ միայն էստրոգենով կամ պրոգեստոգենի հետ համակցված, ունի լավ փաստագրված և զգալի բարերար ազդեցություն հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց մաշկի վրա[20][21]: Այս առավելությունները ներառում են մաշկի կոլագենի պարունակության, մաշկի հաստության և առաձգականության աճը, ինչպես նաև մաշկի խոնավացման և մակերեսային լիպիդների արտադրության բարելավումը[20][21] : Պարզվել է, որ տեղային օգտագործման էստրոգենը նույնպիսի բարենպաստ ազդեցություն ունի մաշկի վրա[20]: Բացի այդ, հետազոտությունը ցույց է տվել, որ տեղային 2% պրոգեստերոնային քսուքը զգալիորեն բարձրացնում է մաշկի առաձգականությունն ու ամրությունը և տեսանելիորեն նվազեցնում է կնճիռները նախադաշտանադադարային և հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց մոտ[21]: Մյուս կողմից, մաշկի խոնավացումը և մակերեսային լիպիդների արտադրությունը էականորեն չեն բարելավվել տեղային պրոգեստերոնի օգտագործմամբ[21]: Այս բացահայտումները թույլ են տալիս ենթադրել, որ պրոգեստերոնը, էստրոգենի նման, նույնպես ունի բարենպաստ ազդեցություն մաշկի վրա և կարող է ինքնուրույն պաշտպանել մաշկը ծերացումից[21]:

Նյարդային համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրոգենները կարող են արտադրվել ուղեղում ստերոիդային նախանյութերից: Որպես հակաօքսիդանտներ՝ պարզվել է, որ դրանք ունեն նեյրոպրոտեկտիվ գործառույթ[22]:

Դաշտանային ցիկլի դրական և բացասական հետադարձ կապի օղակները ներառում են ձվարանների էստրադիոլը՝ որպես կապող օղակ հիպոթալամուս-հիպոֆիզար համակարգի հետ՝ գոնադոտրոպինները կարգավորելու համար[23]:

Էստրոգենը զգալի դեր ունի կանանց հոգեկան առողջության մեջ. ենթադրվում է, որ կապ կա հորմոնի մակարդակի, տրամադրության և ընդհանուր ինքնազգացողության միջև: Էստրոգենի մակարդակի կտրուկ անկումները, տատանումները կամ ցածր մակարդակի երկարատև ժամանակահատվածները կարող են փոխկապակցված լինել տրամադրության զգալի անկման հետ: Հետծննդաբերական շրջանի, նախադաշտանադադարի և հետդաշտանադադարի դեպրեսիաներից կլինիկական ապաքինումը արդյունավետ է եղել այն բանից հետո, երբ էստրոգենի մակարդակը կայունացվել և/կամ վերականգնվել է[24][25]:

Պարզվել է, որ տրանսգենդեր կանանց մոտ սեռական դիմորֆիզմով բնորոշվող ուղեղի կառուցվածքների ծավալները փոխվում են և մոտենում են կանացի ուղեղի տիպիկ կառուցվածքներին, երբ ամիսների ընթացքում նրանք ենթարկվում են էստրոգենի ազդեցությանը՝ անդրոգենների զսպմանը զուգահեռ[26]: Սա հուշում է, որ էստրոգենը և/կամ անդրոգենները նշանակալի դեր ունեն ուղեղի սեռական տարբերակման գործում՝ ինչպես նախածննդյան շրջանում, այնպես էլ կյանքի հետագա փուլերում:

Գոյություն ունեն նաև ապացույցներ, որ բազմաթիվ ողնաշարավորների մոտ չափահաս արուների սեռական վարքագծի ծրագրավորումը մեծապես կախված է նախածննդյան կյանքի և վաղ մանկության ընթացքում արտադրվող էստրադիոլից[27]: Դեռևս հայտնի չէ, թե արդյոք այս գործընթացը զգալի դեր է խաղում մարդու սեռական վարքագծում, թեև այլ կաթնասունների ուսումնասիրություններից ստացված տվյալները հակված են ցույց տալու այդ կապը[28]:

Պարզվել է, որ էստրոգենը մեծացնում է օքսիտոցինի սեկրեցիան և ուժեղացնում դրա ընկալչի՝ օքսիտոցինային ընկալչի էքսպրեսիան ուղեղում[29]: Կանանց մոտ էստրադիոլի նույնիսկ մեկ դեղաչափը բավարար է եղել արյան մեջ շրջանառվող օքսիտոցինի կոնցենտրացիան բարձրացնելու համար[30]:

Գինեկոլոգիական քաղցկեղներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը կապված է այնպիսի քաղցկեղների առաջացման և զարգացման հետ, ինչպիսիք են կրծքագեղձի, ձվարանների և էնդոմետրիումի քաղցկեղը: Էստրադիոլը թիրախային հյուսվածքների վրա ազդում է հիմնականում երկու կորիզային ընկալիչների հետ փոխազդեցության միջոցով, որոնք կոչվում են էստրոգենային ընկալիչ α (ERα) և էստրոգենային ընկալիչ β (ERβ)[31][32]։ Այս էստրոգենային ընկալիչների ֆունկցիաներից մեկը գեների էքսպրեսիայի կարգավորումն է: Երբ էստրադիոլը միանում է էստրոգենային ընկալիչներին, ստացված ընկալիչների համալիրները կապվում են ԴՆԹ-ի որոշակի հաջորդականությունների հետ, ինչը կարող է հանգեցնել ԴՆԹ-ի վնասմանը, ինչպես նաև բջիջների բաժանման և ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի (կրկնապատկման) աճին: Էուկարիոտիկ բջիջները վնասված ԴՆԹ-ին արձագանքում են բջջային ցիկլի G1, S կամ G2 փուլերի խթանման կամ ընկճման միջոցով՝ ԴՆԹ-ի վերականգնման համար: Դրա հետևանքով տեղի է ունենում բջջային փոխակերպում և քաղցկեղային բջիջների պրոլիֆերացիա[33]:

Սիրտ–անոթային համակարգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրոգենն ազդում է որոշ արյունատար անոթների վրա: Պսակաձև զարկերակներում արձանագրվել է զարկերակային արյան հոսքի բարելավում[34]: 17-բետա-էստրադիոլը (E2) համարվում է մարդու օրգանիզմում հանդիպող ամենահզոր էստրոգենը: E2-ը ազդում է անոթային ֆունկցիայի, ապոպտոզի, ինչպես նաև սրտի իշեմիայի և ռեպերֆուզիայի ժամանակ առաջացող վնասվածքների վրա: E2-ը կարող է պաշտպանել սիրտը և առանձին սրտամկանի բջիջները (կարդիոմիոցիտները) իշեմիայի հետ կապված վնասվածքներից: Սրտի կաթվածից կամ զարկերակային գերճնշման երկարատև դրվագներից հետո E2-ը ընկճում է սրտի պաթոլոգիական ռեմոդելավորման բացասական հետևանքները[35]:

Հղիության ընթացքում էստրոգենների, մասնավորապես՝ էստրադիոլի բարձր մակարդակը մեծացնում է արյան մակարդելիությունը և վերջույթների երակային թրոմբոէմբոլիայի առաջացման ռիսկը:

Այլ գործառույթներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաղորդվել է, որ էստրադիոլն ապահովում է սեռով պայմանավորված պաշտպանություն երիկամների սուր վնասումից իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։ Հիդրօքսիլացված մետաբոլիտները (օրինակ՝ 2-հիդրօքսիէստրադիոլը և 4-հիդրօքսիէստրադիոլը) գործում են որպես ռադիկալներ որսացող հակաօքսիդանտներ և կարող են կանխել բջիջների մահը երիկամային խողովակներում: Բացի այդ, էստրոգենային ընկալիչ-α-ն խթանում է հակաֆերոպտոտիկ հիդրոպերսուլֆիդային համակարգը և ճնշում պրոֆերոպտոտիկ էթեր-լիպիդային ուղու սպիտակուցների տրանսկրիպցիան, որոնք ավելի ակնառու են արական սեռի խողովակներում[36]:

Էստրադիոլն ունի նաև բարդ ազդեցություն լյարդի վրա: Այն ազդում է բազմաթիվ սպիտակուցների արտադրության վրա, ներառյալ լիպոպրոտեինները, կապող սպիտակուցները և արյան մակարդման համար պատասխանատու սպիտակուցները: Մեծ քանակությամբ էստրադիոլը կարող է հանգեցնել խոլեստազի, օրինակ՝ հղիության խոլեստազի:

Որոշակի գինեկոլոգիական հիվանդություններ կախված են էստրոգենից, ինչպիսիք են էնդոմետրիոզը, արգանդի լեյոմիոման (միոման) և արգանդային արյունահոսությունը:

Կենսաբանական ակտիվություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը հիմնականում հանդես է գալիս որպես էստրոգենային ընկալիչի (ԷԸ) ագոնիստ, որը կորիզային ստերոիդ հորմոնալ ընկալիչ է: Գոյություն ունեն ԷԸ-ի երկու ենթատեսակներ՝ ԷԸα և ԷԸβ, և էստրադիոլը  կապվում ու ակտիվացնում է այս երկու ընկալիչներն էլ: ԷԸ-ի ակտիվացման արդյունքը ԷԸ-էքսպրեսող բջիջներում գեների տրանսկրիպցիայի և էքսպրեսիայի մոդուլյացիան է, ինչն էլ հանդիսանում է այն գերակշռող մեխանիզմը, որով էստրադիոլը միջնորդում է իր կենսաբանական ազդեցությունները մարմնում: Էստրադիոլը նաև հանդես է գալիս որպես թաղանթային էստրոգենային ընկալիչների (թԷԸ) ագոնիստ, ինչպիսին է GPER-ը (GPR30): Վերջինս էստրադիոլի համար նախատեսված վերջերս հայտնաբերված ոչ կորիզային ընկալիչ է, որի միջոցով այն կարող է միջնորդել մի շարք արագ, ոչ գենոմային ազդեցություններ[37]: Ի տարբերություն ԷԸ-ի, GPER-ը հանդիսանում է  ընտրողական էստրադիոլի համար և ցուցաբերում է շատ ցածր խնամակցություն այլ էնդոգեն էստրոգենների նկատմամբ, ինչպիսիք են էստրոնը և էստրիոլը[38]: Բացի GPER-ից, այլ թԷԸ-ները ներառում են ԷԸ-X-ը, ԷԸx-ը և Gq-թԷԸ-ը[39][40]:

ԷԸα-ն և ԷԸβ-ն գտնվում են ոչ ակտիվ վիճակում՝ «թակարդված» բազմամոլեկուլային շապերոնային համալիրներում։ Այս համալիրները ձևավորված են ջերմային շոկի սպիտակուց 90-ի (ՋՇՍ90) շուրջ և պարունակում են p23 սպիտակուց ու իմունոֆիլին։ Դրանք հիմնականում տեղակայված են ցիտոպլազմայում և մասամբ՝ կորիզում։ E2 դասական ուղու կամ էստրոգենային դասական ուղու դեպքում էստրադիոլը թափանցում է ցիտոպլազմա, որտեղ փոխազդում է էստրոգենային ընկալիչների (ԷԸs) հետ։ E2-ի հետ կապվելուց հետո ընկալիչներն անջատվում են մոլեկուլային շապերոնային համալիրներից և ձեռք են բերում հետևյալ ունակությունները.դիմերացում, միգրացիա դեպի կորիզ, կապում ԴՆԹ-ի հատուկ հաջորդականությունների հետ (էստրոգեն-պատասխանատու տարրեր կամ ERE): Այս գործընթացը թույլ է տալիս իրականացնել գեների տրանսկրիպցիա, որը կարող է տևել ժամեր կամ օրեր։

Մկների շրջանում ենթամաշկային ներարկման միջոցով տրվելու դեպքում՝ էստրադիոլը մոտ 10 անգամ ավելի ուժեղ է, քան էստրոնը, և մոտ 100 անգամ ավելի ուժեղ, քան էստրիոլը[41][42][43]: Այսպիսով, էստրադիոլը հանդիսանում է օրգանիզմի հիմնական էստրոգենը, թեև նշվում է, որ էստրոնի և էստրիոլի դերերը՝ որպես էստրոգեններ, անտեսելի չեն[43]:

Բիոքիմիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մարդու ստերոիդոգենեզը (ստերոիդների առաջացումը), որտեղ էստրադիոլը պատկերված է ներքևի աջ մասում[44]։

Կենսասինթեզ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը, ինչպես և մյուս ստերոիդ հորմոնները, առաջանում է խոլեստերինից: Կողմնային շղթայի ճեղքումից և Δ5 կամ Δ4 ուղիների կիրառումից հետո հիմնական միջանկյալ արգասիքը (պրոդուկտը) անադրոստենդիոնն է: Անդրոստենդիոնի մի մասը վերածվում է տեստոստերոնի, որն էլ իր հերթին արոմատազ ֆերմենտի միջոցով վերածվում է էստրադիոլի։ Գոյություն ունի նաև այլընտրանքային ուղի, որի դեպքում անդրոստենդիոնը նախ ենթարկվում է արոմատացման՝ վերածվելով էստրոնի, որն այնուհետև փոխակերպվում է էստրադիոլի 17β-հիդրոքսիստերոիդ դեհիդրոգենազ (17β-HSD) ֆերմենտի միջոցով[45]։

Այս երկու ուղիները սերտորեն փոխկապակցված են և ապահովում են էստրադիոլի անհրաժեշտ մակարդակը կախված հյուսվածքի տեսակից (օրինակ՝ ձվարաններում կամ ճարպային հյուսվածքում):

Վերարտադրողական տարիների ընթացքում կանանց օրգանիզմում էստրադիոլի մեծ մասն արտադրվում է ձվարանների հատիկավոր բջիջների կողմից։ Այս գործընթացն իրականացվում է անդրոստենդիոնի (որն արտադրվում է տեկա բջիջներում) արոմատացման միջոցով՝ վերածվելով էստրոնի, որին հաջորդում է էստրոնի փոխակերպումը էստրադիոլի՝ 17β-HSD ֆերմենտի օգնությամբ։

Էստրադիոլի ավելի փոքր քանակություններ արտադրվում են նաև մակերիկամների կեղևային շերտի, իսկ տղամարդկանց մոտ՝ ամորձիների կողմից։

Էստրադիոլը չի արտադրվում միայն սեռական գեղձերում. մասնավորապես, ճարպային բջիջները արտադրում են էստրադիոլի ակտիվ նախանյութեր և շարունակում են դա անել նույնիսկ դաշտանադադարից հետից: Էստրադիոլ արտադրվում է նաև ուղեղում և զարկերակների պատերում:

Տղամարդկանց մոտ շրջանառվող էստրադիոլի մոտավորապես 15-25%-ն արտադրվում է ամորձիներում[46][47] T: Մնացած մասը սինթեզվում է տեստոստերոնի՝ էստրադիոլի և անդրոստենդիոնի՝ էստրոնի արտաքին արոմատացման միջոցով (որն այնուհետև վերափոխվում է էստրադիոլի՝ պերիֆերիկ 17β-HSD-ի միջոցով): Այս պերիֆերիկ արոմատացումը տեղի է ունենում հիմնականում ճարպային հյուսվածքում, սակայն այն կատարվում է նաև այլ հյուսվածքներում, ինչպիսիք են ոսկրերը, լյարդը և ուղեղը: Տղամարդկանց մոտ օրական արտադրվում է մոտավորապես 40-50 մկգ էստրադիոլ[46]:

Բաշխումը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլազմայում էստրադիոլը հիմնականում կապված է սեռական հորմոնները կապող գլոբուլինի (ՍՀԿԳ) և ալբումինի հետ։ Էստրադիոլի միայն մոտ 2,21%-ն (± 0,04%) է ազատ և կենսաբանորեն ակտիվ։ Այս տոկոսային հարաբերակցությունը հաստատուն է մնում դաշտանային ցիկլի ողջ ընթացքում[48]։

Նյութափոխանակություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլի ապաակտիվացումը ներառում է դրա վերափոխումը նվազ ակտիվ էստրոգենների, ինչպիսիք են էստրոնը և էստրիոլը: Էստրիոլը հանդիսանում է մեզի հիմնական մետաբոլիտը: Էստրադիոլը կոնյուգացվում է  լյարդում՝ առաջացնելով էստրոգենային կոնյուգատներ, ինչպիսիք են էստրադիոլի սուլֆատը և էստրադիոլի գլյուկուրոնիդը, և որպես այդպիսին արտազատվում է երիկամների միջոցով: Ջրալույծ կոնյուգատների մի մասն արտազատվում է լեղուղիներով և մասնակիորեն ռեաբսորբցիայի ենթարկվում աղիքային տրակտից՝ հիդրոլիզից հետո: Այս աղիքա-լյարդային շրջանառությունը նպաստում է էստրադիոլի մակարդակի պահպանմանը:

Էստրադիոլը նյութափոխանակվում է նաև հիդրոքսիլացման միջոցով՝ վերածվելով կատեխոլային էստրոգենների: Լյարդում այն ոչ սպեցիֆիկ կերպով մետաբոլիզվում է CYP1A2, CYP3A4 և CYP2C9 ֆերմենտներով՝ 2-հիդրոքսիլացման միջոցով վերածվելով 2-հիդրոքսիէստրադիոլի, և CYP2C9, CYP2C19 ու CYP2C8 ֆերմենտներով՝ 17β-հիդրոքսի դեհիդրոգենացման միջոցով վերածվելով էստրոնի[49], ընդ որում գործընթացում ներգրավված են նաև տարբեր այլ ցիտոքրոմ P450 (CYP) ֆերմենտներ և նյութափոխանակային վերափոխումներ[50]:

Բացի այդ, էստրադիոլը որոշակի չափով կոնյուգացվում է էսթերի (բարդ եթերի) հետ՝ առաջացնելով էստրադիոլի լիպոիդային ձևեր, ինչպիսիք են էստրադիոլի պալմիտատը և էստրադիոլի ստեարատը: Այս էսթերները պահեստավորվում են ճարպային հյուսվածքում և կարող են ծառայել որպես էստրադիոլի շատ երկարատև պահեստ[51][52]:

Արտազատում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը օրգանիզմից արտազատվում է մեզի միջոցով՝ էստրոգենների գլյուկուրոնիդային և սուլֆատային կոնյուգատների տեսքով: Կանանց շրջանում նշակիր էստրադիոլի ներերակային ներարկումից հետո, 4-5 օրվա ընթացքում դրա գրեթե 90%-ն արտազատվում է մեզի և կղանքի միջոցով.[53][54] : Աղիքա-լյարդային շրջանառությունը  առաջացնում է էստրադիոլի արտազատման հապաղում[53]:

Մակարդակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Estradiol levels across the menstrual cycle in 36 normally cycling, ovulatory women, based on 956 specimens.[55] The horizontal dashed lines are the mean integrated levels for each curve. The vertical dashed line in the center is mid-cycle.

Նախադաշտանադադարային (պրեմենոպաուզալ) շրջանում գտնվող կանանց մոտ էստրադիոլի մակարդակները խիստ փոփոխական են դաշտանային ցիկլի ընթացքում, իսկ հղումային միջակայքերը զգալիորեն տարբերվում են՝ կախված աղբյուրից[56]: Էստրադիոլի մակարդակները նվազագույնն են և, ըստ լաբորատորիաների մեծամասնության, տատանվում են 20-ից 80 պգ/մլ սահմաններում վաղից միջին ֆոլիկուլյար փուլի ընթացքում (կամ դաշտանային ցիկլի առաջին շաբաթվա ընթացքում, որը հայտնի է նաև որպես բուն դաշտանային փուլ)[57][58]: Այս ժամանակահատվածում և միջինից ուշ ֆոլիկուլյար փուլի (կամ դաշտանային ցիկլի երկրորդ շաբաթվա) ընթացքում էստրադիոլի մակարդակներն աստիճանաբար աճում են մինչև նախաձվազատման փուլ.[56][57]: Նախաձվազատման ժամանակ (մոտ 24-ից 48 ժամ տևողությամբ ժամանակահատվածում) էստրադիոլի մակարդակները կարճատև թռիչք են գրանցում և հասնում իրենց ամենաբարձր կոնցենտրացիաներին՝ դաշտանային ցիկլի ցանկացած այլ փուլի համեմատ[56]: Այս պահին շրջանառվող մակարդակները սովորաբար տատանվում են 130-ից 200 պգ/մլ-ի միջև, սակայն որոշ կանանց մոտ կարող են հասնել մինչև 300-400 պգ/մլ-ի, իսկ որոշ լաբորատորիաների հղումային միջակայքի վերին սահմանն էլ ավելի բարձր է (օրինակ՝ 750 պգ/մլ).[56][57][59][60][61] : Ձվազատումից հետո (կամ ցիկլի միջնամասում) և դաշտանային ցիկլի երկրորդ կեսի կամ լյուտեինային փուլի ընթացքում էստրադիոլի մակարդակները կայունանում են և տատանվում շուրջ 100-ից 150 պգ/մլ-ի միջև վաղ և միջին լյուտեինային փուլում, իսկ ուշ լյուտեինային փուլի ժամանակ կամ դաշտանից մի քանի օր առաջ հասնում են նվազագույնին՝ մոտ 40 պգ/մլ-ի[56][58]: Լրիվ դաշտանային ցիկլի ընթացքում էստրադիոլի միջին ինտեգրված մակարդակները տարբեր աղբյուրների կողմից ներկայացվել են որպես 80, 120 և 150 պգ/մլ.[58][62][63]: Չնայած հակասական տվյալների առկայությանը, մի հետազոտություն ցույց է տվել 150 պգ/մլ միջին ինտեգրված էստրադիոլի մակարդակ երիտասարդ կանանց մոտ, մինչդեռ տարեց կանանց մոտ միջին ինտեգրված մակարդակները տատանվել են 50-ից 120 պգ/մլ-ի սահմաններում[63]:

Կնոջ վերարտադրողական տարիքում էստրադիոլի մակարդակները փոքր-ինչ բարձր են էստրոնի մակարդակից, բացառությամբ դաշտանային ցիկլի վաղ ֆոլիկուլյար փուլի. հետևաբար, էստրադիոլը կարող է համարվել գերիշխող էստրոգեն կանանց վերարտադրողական տարիներին՝ թե՛ արյան շիճուկում բացարձակ մակարդակների, թե՛ էստրոգենային ակտիվության տեսանկյունից: Հղիության ընթացքում էստրիոլը դառնում է գերիշխող շրջանառվող էստրոգենը, և սա միակ ժամանակահատվածն է, երբ օրգանիզմում հայտնվում է էստետրոլը, մինչդեռ դաշտանադադարի (մենոպաուզայի) ընթացքում գերակշռում է էստրոնը (երկուսն էլ՝ հիմնված շիճուկային մակարդակների վրա): Տղամարդկանց մոտ տեստոստերոնից արտադրվող էստրադիոլը շիճուկում առկա է մոտավորապես այնպիսի մակարդակներով, որոնք համադրելի են հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց ցուցանիշների հետ (համապատասխանաբար՝ 14–55 ընդդեմ <35 պգ/մլ)։ Հաղորդվել է նաև, որ եթե համեմատվեն 70-ամյա տղամարդու և 70-ամյա կնոջ էստրադիոլի կոնցենտրացիաները, ապա տղամարդու մոտ մակարդակները մոտավորապես 2-ից 4 անգամ ավելի բարձր են[64]:

էնդոգեն էստրոգենի արտադրությունն ու պլազմայում էստրոգենի պարունակությունը
Խումբ E2 արտադրությունը E2 մակարդակը E1 մակարդակը Հարաբերությունը
Սեռահասուն աղջիկներ

Մանկություն

  8–12 տարեկան

  10–13 տարեկան

  11–14 տարեկան

  12–15 տարեկան

    Ֆոլիկուլյար փուլ (1–14 օրեր)

    Լյուտեինային փուլ (15–28 օրեր)

?  

9 (<9–20) պկգ/մլ

15 (<9–30) պկգ/մլ

27 (<9–60) պկգ/մլ

55 (16–85) պկգ/մլ

 

50 (30–100) պկգ/մլ

130 (70–300) պկգ/մլ

 

13 (<9–23) պկգ/մլ

18 (10–37) պկգ/մլ

26 (17–58) պկգ/մլ

36 (23–69) պկգ/մլ

 

44 (30–89) պկգ/մլ

75 (39–160) պկգ/մլ

?
Նախասեռահասուն տղաներ ? 2–8 պկգ/մլ ? ?
Նախադաշտանադադարային տարիքի կանայք

   Վաղ ֆոլիկուլյար փուլ (1–4 օրեր)

  Միջին ֆոլեկուլյար փուլ (5–9 օրեր)

  Ուծ ֆոլիկուլյար փուլ (10–14 օրեր)

  Լյուտեինային փուլ (15–28 օրեր)

  Օրալ հակաբեղմնավորիչներ (անձվազատական)

 

30–100 մկգ/օր

100–160 մկգ/օր

320–640 մկգ/օր

300 մկգ/օր

?

 

40–60 պկգ/մլ

60–100 պկգ/մլ

200–400 պկգ/մլ

190 պկգ/մլ

12–50 պկգ/մլ

 

40–60 պկգ/մլ

?

170–200 պկգ/մլ

100–150 պկգ/մլ

?

 

0.5–1

?

1–2

1.5

?

Հետդաշտանադադարային տարիքի կանայք 18 մկգ/օր 5–20 պկգ/մլ 30–70 պկգ/մլ 0.3–0.8
Հղի կանայք

  Առաջին եռամսյակ (1–12 շաբաթներ)

  Երկրորդ եռամսյակ (13–26 շաբաթներ)

  Երրորդ եռամսյակ (27–40 շաբաթներ)

?  

1,000–5,000 պկգ/մլ

5,000–15,000 պկգ/մլ

10,000–40,000 պկգ/մլ

? ?
Տղամարդիկ 20–60 մկգ/օր 27 (20–55) պկգ/մլ 20–90 պկգ/մլ 0.4–0.6
Աղբյուրներ:[65][66][67][68][69][55][70]

Չափում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանանց մոտ շիճուկային էստրադիոլը չափվում է կլինիկական լաբորատորիայում և հիմնականում արտացոլում է ձվարանների ակտիվությունը: Էստրադիոլի արյան հետազոտությունը չափում է արյան մեջ էստրադիոլի քանակը[71]: Այն օգտագործվում է ձվարանների, ընկերքի և մակերիկամների ֆունկցիան ստուգելու համար[71]: Սա թույլ է տալիս որոշել էստրոգենի բազալ մակարդակը ամենորեա (դաշտանի բացակայություն) կամ դաշտանային դիսֆունկցիա ունեցող կանանց մոտ, ինչպես նաև ախտորոշել հիպոէստրոգենիզմի վիճակը և դաշտանադադարը: Ավելին, պտղաբերության թերապիայի ընթացքում էստրոգենի մոնիտորինգը թույլ է տալիս գնահատել ֆոլիկուլների աճը և օգտակար է բուժման ընթացքին հետևելու համար: Էստրոգեն արտադրող ուռուցքները դրսևորվում են էստրադիոլի և այլ էստրոգենների կայուն բարձր մակարդակով: Վաղաժամ սեռահասունացման դեպքում էստրադիոլի մակարդակները լինում են անհամապատասխանորեն բարձրացած:

Միջակայքեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լաբորատոր հետազոտության անհատական արդյունքները պետք է միշտ մեկնաբանվեն՝ հիմնվելով այն լաբորատորիայի կողմից տրամադրված միջակայքերի վրա, որն իրականացրել է թեստը:

էստրադիոլի պարունակությունը շիճուկում
Խումբ Ստորին սահման Վերին սահման Միավոր
Հասուն տղամարդ 50[72] 200[72] պկմոլ/լ
14 55 պկգ/մլ
Հասուն կին (ֆոլիկուլյար փուլ, օր 5) 70[72]

95% PI

500[72]

95% PI

պկմոլ/լ
110[73]

90% PI

220[73]

90% PI

19 (95% PI) 140 (95% PI) պկգ/մլ
30 (90% PI) 60 (90% PI)
Հասուն կին (նախաձվազատական պիկ) 400[72] 1500[72] պկմոլ/լ
110 410 պկգ/մլ
Հասուն կին (լյուտեինային փուլ) 70[72] 600[72] պկմոլ/լ
19 160 պկգ/մլ
Հասուն կին – ազատ

(սպիտակուցներին չկապված)

0.5[74] 9[74] pg/mL
1.7[74] 33[74] պկմոլ/լ
Նախադաշտանադադարի տարիքի կանայք N/A[72] < 130[72] պկմոլ/լ
N/A < 35 պկգ/մլ












Բնականոն դաշտանային ցիկլի ընթացքում էստրադիոլի մակարդակը դաշտանի ժամանակ սովորաբար կազմում է <50 պգ/մլ, բարձրանում է ֆոլիկուլների զարգացմանը զուգընթաց (առավելագույն կետը՝ 200 պգ/մլ), կարճ ժամանակով նվազում է ձվազատման (օվուլյացիայի) փուլում և կրկին բարձրանում լյուտեինային փուլի ընթացքում՝ ձևավորելով երկրորդ գագաթնակետը: Լյուտեինային փուլի վերջում էստրադիոլի մակարդակը նվազում է մինչև դաշտանային մակարդակի, եթե հղիություն չի առաջացել:

Հղիության ընթացքում էստրոգենների, այդ թվում՝ էստրադիոլի մակարդակը կայուն կերպով աճում է մինչև ծննդաբերության ժամկետը: Այս էստրոգենների աղբյուրը ընկերքն է, որն արոմատացնում է պտղի մակերիկամներում արտադրվող նախահորմոնները:

Բժշկական կիրառություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը կիրառվում է որպես դեղամիջոց՝ հիմնականում դաշտանադադարի ախտանիշների հորմոնալ թերապիայի, ինչպես նաև տրանսգենդեր անձանց ֆեմինիզացնող հորմոնալ թերապիայի շրջանակներում[75]:

Քիմիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլը էստրանային ստերոիդ է[75]: Այն հայտնի է նաև որպես 17β-էստրադիոլ (17α-էստրադիոլից տարբերակելու համար) կամ որպես էստրա-1,3,5(10)-տրիեն-3,17β-դիոլ: Այն ունի երկու հիդրոքսիլ խումբ՝ մեկը C3 դիրքում, իսկ մյուսը՝ 17β դիրքում, ինչպես նաև երեք կրկնակի կապ A օղակում: Իր երկու հիդրոքսիլ խմբերի պատճառով էստրադիոլը հաճախ հապավվում է որպես E2: Կառուցվածքային առումով փոխկապակցված էստրոգենները՝ էստրոնը (E1), էստրիոլը (E3) և էստետրոլը (E4), ունեն համապատասխանաբար մեկ, երեք և չորս հիդրոքսիլ խմբեր:

Նեյրոպսիխոֆարմակոլոգիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առևտրային նպատակով թողարկված էստրադիոլի դեղատոմսին կից ներդիր-թերթիկի տեղեկատվությունը նշում է, որ այն առաջացնում է դեպրեսիա: Ռանդոմիզացված, կրկնակի կույր, պլացեբո-վերահսկվող հետազոտության ընթացքում ցույց է տրվել, որ էստրադիոլը սեռից կախված ազդեցություն ունի արդարության նկատմամբ զգայունության վրա։ Ընդհանուր առմամբ, երբ տրված գումարի բաշխումը ներկայացվել է որպես արդար կամ անարդար՝ «Ուլտիմատում» խաղի փոփոխված տարբերակում, էստրադիոլը բարձրացրել է արդար ձևակերպված առաջարկների ընդունման մակարդակը տղամարդկանց շրջանում և նվազեցրել այն կանանց շրջանում: Այնուամենայնիվ, պլացեբո-խմբի մասնակիցների մոտ «լոկ այն համոզմունքը, թե ստանում են էստրադիոլով բուժում, զգալիորեն մեծացրել է անարդար ձևակերպված առաջարկների ընդունումը երկու սեռերի մոտ էլ»՝ մատնանշելով, որ այսպես կոչված «միջավայրային» գործոնները դեր են խաղացել «Ուլտիմատում» խաղի այս դրսևորումների նկատմամբ արձագանքների ձևավորման հարցում[76]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրոգենի հայտնաբերումը սովորաբար վերագրվում է ամերիկացի գիտնականներ Էդգար Ալլենին և Էդվարդ Ա. Դոյզիին[77][78]: 1923 թվականին նրանք նկատեցին, որ խոզի ձվարանների ֆոլիկուլներից ստացված հեղուկի ներարկումը սեռահասունացման և էստրուսային տիպի փոփոխություններ է առաջացրել (ներառյալ հեշտոցային, արգանդային և կաթնագեղձերի փոփոխություններն ու սեռական ընկալունակությունը) սեռական առումով անհաս, ձվարանազերծված մկների և առնետների մոտ.[77][78][79] : Այս բացահայտումները հաստատեցին այն հորմոնի գոյությունը, որն արտադրվում է ձվարանների կողմից և ներգրավված է սեռական հասունացման ու վերարտադրողականության գործընթացներում:[94][95][96] Հայտնաբերման ժամանակ Ալլենը և Դոյզին չանվանեցին հորմոնը՝ պարզապես հղում անելով դրան որպես «ձվարանային հորմոն» կամ «ֆոլիկուլյար հորմոն»[78]: Մյուսները դրան տարբեր կերպ էին անվանում՝ ֆեմինին, ֆոլիկուլին, մենֆորմոն, թելիկինին և էմմենին[80][81]: 1926 թվականին Փարքսը և Բելլերբին ներմուծեցին «էստրին» (estrin) տերմինը՝ նկարագրելու հորմոնը՝ հիմնվելով կենդանիների մոտ էստրուս առաջացնելու նրա հատկության վրա[82][80] : Էստրոնը անկախաբար առանձնացվել և մշակվել է Ալլենի ու Դոյզիի, ինչպես նաև գերմանացի գիտնական Ադոլֆ Բուտենանդտի կողմից 1929 թվականին, իսկ էստրիոլը առանձնացվել և մշակվել է Մարիանի կողմից 1930 թվականին. դրանք առաջին նույնականացված էստրոգեններն էին[78][83][84]:

Էստրադիոլը՝ երեք հիմնական էստրոգեններից ամենահզորը, վերջինն էր, որ նույնականացվեց[78][82]: Այն հայտնաբերվել է Շվենկի և Հիլդեբրանտի կողմից 1933 թվականին, ովքեր սինթեզեցին այն էստրոնի վերականգնման միջոցով[78]: Հետագայում՝ 1935 թվականին, Դոյզիի կողմից մի քանի միլիգրամ էստրադիոլ առանձնացվեց և մշակվեց 4 տոննա խոզի ձվարաններից[85]: Միաժամանակ որոշվեց դրա քիմիական կառուցվածքը[86], և այն տարբեր կերպ անվանվեց՝ դիհիդրոթելին, դիհիդրոֆոլիկուլին, դիհիդրոֆոլիկուլյար հորմոն և դիհիդրոքսիէստրին[78][87][88]: 1935 թվականին «էստրադիոլ» (estradiol) անվանումը և «էստրոգեն» (estrogen) տերմինը պաշտոնապես հաստատվեցին Ազգերի լիգայի Առողջապահության կազմակերպության Սեռական հորմոնների կոմիտեի կողմից. սա հետևեց էստրոն (որն սկզբնապես կոչվում էր թելին, պրոգինոն, ֆոլիկուլին և կետոհիդրոքսիէստրին) և էստրիոլ (սկզբնապես կոչվում էր թելոլ և տրիհիդրոքսիէստրին) անվանումներին, որոնք հաստատվել էին 1932 թվականին Լոնդոնում՝ Սեռական հորմոնների ստանդարտացման միջազգային համաժողովի առաջին հանդիպման ժամանակ.[82][89]: Դրա հայտնաբերումից հետո՝ 1940 թվականին, Ինհոֆենի և Հոլվեգի կողմից մշակվեց էստրադիոլի մասնակի սինթեզը խոլեստերինից, իսկ 1948 թվականին Անների և Միշերի կողմից մշակվեց դրա լիարժեք սինթեզը[78]։

Հասարակություն և մշակույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերմինաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էստրադիոլ (estradiol) անվանումը ծագում է estra- արմատից՝ հունարեն οἶστρος (oistros, բառացիորեն նշանակում է «եռանդ» կամ «ներշնչանք»)[90], որը վերաբերում է էստրանային ստերոիդային օղակաձև համակարգին, և -diol քիմիական տերմինից ու վերջամասից, ինչը մատնանշում է, որ միացությունը երկու հիդրոքսիլ խումբ պարունակող սպիրտի տեսակ է:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 estradiol
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Bradley J., Williams A. J., Andrew S.I.D. Lang Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // Figshare — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 https://www.chemsrc.com/en/cas/50-28-2_757059.html
  4. ↑ 4,0 4,1 https://comptox.epa.gov/dashboard/dsstoxdb/results?search=DTXSID0020573#properties
  5. ↑ http://www.drugbank.ca/drugs/DB00783
  6. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «pmid7083198» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  7. ↑ Mechoulam R, Brueggemeier RW, Denlinger DL (1984 թ․ սեպտեմբեր). «Estrogens in insects». Cellular and Molecular Life Sciences. 40 (9): 942–944. doi:10.1007/BF01946450. S2CID 31950471.
  8. ↑ Ozon R (1972). «Estrogens in Fishes, Amphibians, Reptiles, and Birds». In Idler DR (ed.). Steroids In Nonmammalian Vertebrates. Oxford: Elsevier Science. էջեր 390–414. ISBN 978-0-323-14098-0. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
  9. ↑ Saldanha, Colin J., Luke Remage-Healey, and Barney A. Schlinger. "Synaptocrine signaling: steroid synthesis and action at the synapse." Endocrine reviews 32.4 (2011): 532–549.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 McMillan JA, Feigin RD, DeAngelis C, Jones MD (2006). Oski's Pediatrics: Principles & Practice. Lippincott Williams & Wilkins. էջեր 550–. ISBN 978-0-7817-3894-1.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Craig CR, Stitzel RE (2004). Modern Pharmacology with Clinical Applications. Lippincott Williams & Wilkins. էջեր 706–. ISBN 978-0-7817-3762-3.
  12. ↑ Preedy VR (2011 թ․ դեկտեմբերի 2). Handbook of Growth and Growth Monitoring in Health and Disease. Springer Science & Business Media. էջեր 2661–. ISBN 978-1-4419-1794-2. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 9-ին.
  13. ↑ Carreau S, Lambard S, Delalande C, Denis-Galeraud I, Bilinska B, Bourguiba S (2003 թ․ ապրիլ). «Aromatase expression and role of estrogens in male gonad: a review». Reproductive Biology and Endocrinology. 1 35. doi:10.1186/1477-7827-1-35. PMC 155680. PMID 12747806.
  14. ↑ Pentikäinen V, Erkkilä K, Suomalainen L, Parvinen M, Dunkel L (2000 թ․ մայիս). «Estradiol acts as a germ cell survival factor in the human testis in vitro». The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 85 (5): 2057–67. doi:10.1210/jcem.85.5.6600. PMID 10843196.
  15. ↑ 15,0 15,1 Sharpe RM, Skakkebaek NE (1993 թ․ մայիս). «Are oestrogens involved in falling sperm counts and disorders of the male reproductive tract?». Lancet. 341 (8857): 1392–5. doi:10.1016/0140-6736(93)90953-E. PMID 8098802. S2CID 33135527.
  16. ↑ Visootsak J, Graham JM (2006 թ․ հոկտեմբեր). «Klinefelter syndrome and other sex chromosomal aneuploidies». Orphanet Journal of Rare Diseases. 1 (42) 42. doi:10.1186/1750-1172-1-42. PMC 1634840. PMID 17062147.
  17. ↑ Vanderschueren D, Laurent MR, Claessens F, Gielen E, Lagerquist MK, Vandenput L, և այլք: (2014 թ․ դեկտեմբեր). «Sex steroid actions in male bone». Endocrine Reviews. 35 (6): 906–60. doi:10.1210/er.2014-1024. PMC 4234776. PMID 25202834.
  18. ↑ Bergh C, Wennergren D, Möller M, Brisby H (2020-12-21). «Fracture incidence in adults in relation to age and gender: A study of 27,169 fractures in the Swedish Fracture Register in a well-defined catchment area». PLOS ONE. 15 (12) e0244291. Bibcode:2020PLoSO..1544291B. doi:10.1371/journal.pone.0244291. PMC 7751975. PMID 33347485.
  19. ↑ Albright F, Smith PH, Richardson AM (1941 թ․ մայիսի 31). «Postmenopausal Osteoporosis: Its Clinical Features». JAMA. 116 (22): 2465–2474. doi:10.1001/jama.1941.02820220007002.
  20. ↑ 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 20,5 20,6 Raine-Fenning NJ, Brincat MP, Muscat-Baron Y (2003). «Skin aging and menopause: implications for treatment». American Journal of Clinical Dermatology. 4 (6): 371–8. doi:10.2165/00128071-200304060-00001. PMID 12762829. S2CID 20392538.
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 Holzer G, Riegler E, Hönigsmann H, Farokhnia S, Schmidt JB, Schmidt B (2005 թ․ սեպտեմբեր). «Effects and side-effects of 2% progesterone cream on the skin of peri- and postmenopausal women: results from a double-blind, vehicle-controlled, randomized study». The British Journal of Dermatology. 153 (3): 626–34. doi:10.1111/j.1365-2133.2005.06685.x. PMID 16120154. S2CID 6077829.
  22. ↑ Behl C, Widmann M, Trapp T, Holsboer F (1995 թ․ նոյեմբեր). «17-beta estradiol protects neurons from oxidative stress-induced cell death in vitro». Biochemical and Biophysical Research Communications. 216 (2): 473–82. Bibcode:1995BBRC..216..473B. doi:10.1006/bbrc.1995.2647. PMID 7488136.
  23. ↑ Meethal SV, Liu T, Chan HW, Ginsburg E, Wilson AC, Gray DN, Bowen RL, Vonderhaar BK, Atwood CS (2009 թ․ օգոստոս). «Identification of a regulatory loop for the synthesis of neurosteroids: a steroidogenic acute regulatory protein-dependent mechanism involving hypothalamic-pituitary-gonadal axis receptors». Journal of Neurochemistry. 110 (3): 1014–27. doi:10.1111/j.1471-4159.2009.06192.x. PMC 2789665. PMID 19493163.
  24. ↑ Douma SL, Husband C, O'Donnell ME, Barwin BN, Woodend AK (2005). «Estrogen-related mood disorders: reproductive life cycle factors». Advances in Nursing Science. 28 (4): 364–75. doi:10.1097/00012272-200510000-00008. PMID 16292022. S2CID 9172877.
  25. ↑ Lasiuk GC, Hegadoren KM (2007 թ․ հոկտեմբեր). «The effects of estradiol on central serotonergic systems and its relationship to mood in women». Biological Research for Nursing. 9 (2): 147–60. doi:10.1177/1099800407305600. PMID 17909167. S2CID 37965502.
  26. ↑ Hulshoff HE, Cohen-Kettenis PT, Van Haren NE, Peper JS, Brans RG, Cahn W, Schnack HG, Gooren LJ, Kahn RS (2006 թ․ հուլիս). «Changing your sex changes your brain: influences of testosterone and estrogen on adult human brain structure». European Journal of Endocrinology. 155 (suppl_1): 107–114. doi:10.1530/eje.1.02248.
  27. ↑ Harding CF (2004 թ․ հունիս). «Hormonal modulation of singing: hormonal modulation of the songbird brain and singing behavior». Annals of the New York Academy of Sciences. 1016 (1): 524–39. Bibcode:2004NYASA1016..524H. doi:10.1196/annals.1298.030. PMID 15313793. S2CID 12457330. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
  28. ↑ Simerly RB (2002 թ․ մարտի 27). «Wired for reproduction: organization and development of sexually dimorphic circuits in the mammalian forebrain» (PDF). Annual Review of Neuroscience. 25: 507–36. doi:10.1146/annurev.neuro.25.112701.142745. PMID 12052919. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2008 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 7-ին.
  29. ↑ Goldstein I, Meston CM, Davis S, Traish A (2005 թ․ նոյեմբերի 17). Women's Sexual Function and Dysfunction: Study, Diagnosis and Treatment. CRC Press. էջեր 205–. ISBN 978-1-84214-263-9.
  30. ↑ Acevedo-Rodriguez A, Mani SK, Handa RJ (2015). «Oxytocin and Estrogen Receptor β in the Brain: An Overview». Frontiers in Endocrinology. 6: 160. doi:10.3389/fendo.2015.00160. PMC 4606117. PMID 26528239.
  31. ↑ Bulzomi P, Bolli A, Galluzzo P, Leone S, Acconcia F, Marino M (2010 թ․ հունվար). «Naringenin and 17beta-estradiol coadministration prevents hormone-induced human cancer cell growth». IUBMB Life. 62 (1): 51–60. doi:10.1002/iub.279. PMID 19960539. S2CID 7903757.
  32. ↑ Sreeja S, Santhosh Kumar TR, Lakshmi BS, Sreeja S (2012 թ․ հուլիս). «Pomegranate extract demonstrate a selective estrogen receptor modulator profile in human tumor cell lines and in vivo models of estrogen deprivation». The Journal of Nutritional Biochemistry. 23 (7): 725–32. doi:10.1016/j.jnutbio.2011.03.015. PMID 21839626.
  33. ↑ Thomas CG, Strom A, Lindberg K, Gustafsson JA (2011 թ․ հունիս). «Estrogen receptor beta decreases survival of p53-defective cancer cells after DNA damage by impairing G₂/M checkpoint signaling». Breast Cancer Research and Treatment. 127 (2): 417–27. doi:10.1007/s10549-010-1011-z. PMID 20623183. S2CID 6752694.
  34. ↑ Collins P, Rosano GM, Sarrel PM, Ulrich L, Adamopoulos S, Beale CM, McNeill JG, Poole-Wilson PA (1995 թ․ հուլիս). «17 beta-Estradiol attenuates acetylcholine-induced coronary arterial constriction in women but not men with coronary heart disease». Circulation. 92 (1): 24–30. doi:10.1161/01.CIR.92.1.24. PMID 7788912.
  35. ↑ Knowlton, A.A.; Lee, A.R. (2012 թ․ հուլիս). «Estrogen and the cardiovascular system». Pharmacology & Therapeutics. 135 (1): 54–70. doi:10.1016/j.pharmthera.2012.03.007. PMC 5688223. PMID 22484805.
  36. ↑ Tonnus, Wulf; Maremonti, Francesca; Gavali, Shubhangi; Schlecht, Marlena Nastassja; Gembardt, Florian; Belavgeni, Alexia; Leinung, Nadja; Flade, Karolin; Bethe, Natalie; Traikov, Sofia; Haag, Anne; Schilling, Danny; Penkov, Sider; Mallais, Melodie; Gaillet, Christine (2025 թ․ սեպտեմբեր). «Multiple oestradiol functions inhibit ferroptosis and acute kidney injury». Nature (անգլերեն). 645 (8082): 1011–1019. Bibcode:2025Natur.645.1011T. doi:10.1038/s41586-025-09389-x. ISSN 1476-4687. PMC 12460175. PMID 40804518. {{cite journal}}: Check |pmc= value (օգնություն); Check |pmid= value (օգնություն)
  37. ↑ Prossnitz ER, Barton M (2014 թ․ մայիս). «Estrogen biology: new insights into GPER function and clinical opportunities». Molecular and Cellular Endocrinology. 389 (1–2): 71–83. doi:10.1016/j.mce.2014.02.002. PMC 4040308. PMID 24530924.
  38. ↑ Prossnitz ER, Arterburn JB, Sklar LA (2007). «GPR30: A G protein-coupled receptor for estrogen». Mol. Cell. Endocrinol. 265–266: 138–42. doi:10.1016/j.mce.2006.12.010. PMC 1847610. PMID 17222505.
  39. ↑ Soltysik K, Czekaj P (2013 թ․ ապրիլ). «Membrane estrogen receptors – is it an alternative way of estrogen action?». Journal of Physiology and Pharmacology. 64 (2): 129–42. PMID 23756388.
  40. ↑ Micevych PE, Kelly MJ (2012). «Membrane estrogen receptor regulation of hypothalamic function». Neuroendocrinology. 96 (2): 103–10. doi:10.1159/000338400. PMC 3496782. PMID 22538318.
  41. ↑ Labhart A (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Clinical Endocrinology: Theory and Practice. Springer Science & Business Media. էջեր 548–. ISBN 978-3-642-96158-8. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
  42. ↑ Tucker SB (2007). Maternal, Fetal, & Neonatal Physiology: A Clinical Perspective. Elsevier Health Sciences. էջեր 43–. ISBN 978-1-4160-2944-1. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 7-ին.
  43. ↑ 43,0 43,1 Hall JE (2015 թ․ մայիսի 31). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology E-Book. Elsevier Health Sciences. էջեր 1043–. ISBN 978-0-323-38930-3.
  44. ↑ Häggström M, Richfield D (2014). «Diagram of the pathways of human steroidogenesis». WikiJournal of Medicine. 1 (1). doi:10.15347/wjm/2014.005. ISSN 2002-4436.
  45. ↑ Boron WF, Boulpaep EL (2003). Medical Physiology: A Cellular And Molecular Approach. Elsevier/Saunders. էջ 1300. ISBN 978-1-4160-2328-9.
  46. ↑ 46,0 46,1 Melmed S (2016 թ․ հունվարի 1). Williams Textbook of Endocrinology. Elsevier Health Sciences. էջեր 710–. ISBN 978-0-323-29738-7. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 21-ին.
  47. ↑ Marcus R, Feldman D, Dempster DW, Luckey M, Cauley JA (2013 թ․ հունիսի 13). Osteoporosis. Academic Press. էջեր 331–. ISBN 978-0-12-398252-0.
  48. ↑ Wu CH, Motohashi T, Abdel-Rahman HA, Flickinger GL, Mikhail G (1976 թ․ օգոստոս). «Free and protein-bound plasma estradiol-17 beta during the menstrual cycle». The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 43 (2): 436–45. doi:10.1210/jcem-43-2-436. PMID 950372.
  49. ↑ Cheng ZN, Shu Y, Liu ZQ, Wang LS, Ou-Yang DS, Zhou HH (2001 թ․ փետրվար). «Role of cytochrome P450 in estradiol metabolism in vitro». Acta Pharmacologica Sinica. 22 (2): 148–54. PMID 11741520.
  50. ↑ Lee AJ, Cai MX, Thomas PE, Conney AH, Zhu BT (2003 թ․ օգոստոս). «Characterization of the oxidative metabolites of 17beta-estradiol and estrone formed by 15 selectively expressed human cytochrome p450 isoforms». Endocrinology. 144 (8): 3382–98. doi:10.1210/en.2003-0192. PMID 12865317.
  51. ↑ Oettel M, Schillinger E (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Estrogens and Antiestrogens I: Physiology and Mechanisms of Action of Estrogens and Antiestrogens. Springer Science & Business Media. էջեր 235–237. ISBN 978-3-642-58616-3.
  52. ↑ Oettel M, Schillinger E (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Estrogens and Antiestrogens II: Pharmacology and Clinical Application of Estrogens and Antiestrogen. Springer Science & Business Media. էջեր 268, 271. ISBN 978-3-642-60107-1.
  53. ↑ 53,0 53,1 Dorfman, Ralph I. (1961) [1961]. «Steroid Hormone Metabolism». Radioactive Isotopes in Physiology Diagnostics and Therapy / Künstliche Radioaktive Isotope in Physiologie Diagnostik und Therapie. էջեր 1223–1241. doi:10.1007/978-3-642-49761-2_39. ISBN 978-3-642-49477-2.
  54. ↑ Sandberg AA, Slaunwhite WR (1957 թ․ օգոստոս). «Studies on phenolic steroids in human subjects. II. The metabolic fate and hepato-biliary-enteric circulation of C14-estrone and C14-estradiol in women». J. Clin. Invest. 36 (8): 1266–78. doi:10.1172/JCI103524. PMC 1072719. PMID 13463090.
  55. ↑ 55,0 55,1 «Estradiol» (PDF). ilexmedical.com. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 4-ին.
  56. ↑ 56,0 56,1 56,2 56,3 56,4 Becker JB, Berkley KJ, Geary N, Hampson E, Herman JP, Young E (2007 թ․ դեկտեմբերի 4). Sex Differences in the Brain: From Genes to Behavior. Oxford University Press. էջեր 64–. ISBN 978-0-19-804255-6. «Estradiol levels are minimal during the earliest days of the follicular phase, but increasing concentrations are released into the general circulation as the follicle matures. The highest levels are reached about 24 to 48 hours before the LH peak. In fact, the pre-ovulatory peak in estradiol represents its highest concentration during the entire menstrual cycle. Serum concentrations at this time are typically about 130–200 pg/mL, but concentrations as high as 300–400 pg/mL can be achieved in some women. Following a transient fall in association with ovulation, estradiol secretion is restored by production from the corpus luteum during the luteal phase. Plateau levels of around 100–150 pg/mL (Abraham, 1978; Thorneycroft et al., 1971) are most often seen during the period from −10 to −5 days before the onset of menses. With the regression of the corpus luteum, estradiol levels fall, gradually in some women and precipitously in others, during the last few days of the luteal phase. This ushers in the onset of menses, the sloughing of the endometrium. Serum estradiol during menses is approximately 30–50 pg/mL. (Source.)»
  57. ↑ 57,0 57,1 57,2 Strauss JR, Barbieri RL (2009). Yen and Jaffe's Reproductive Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management. Elsevier Health Sciences. էջեր 807–. ISBN 978-1-4160-4907-4. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. «In most laboratories, serum estradiol levels range from 20 to 80 pg/mL during the early to midfollicular phase of the menstrual cycle and peak at 200 to 500 pg/mL during the preovulatory surge. During the midluteal phase, serum estradiol levels range from 60 to 200 pg/mL.»
  58. ↑ 58,0 58,1 58,2 Christian C, von Schoultz B (1994 թ․ մարտի 15). Hormone Replacement Therapy: Standardized or Individually Adapted Doses?. CRC Press. էջեր 60–. ISBN 978-1-85070-545-1. «Plasma levels of estradiol range from 40 to 80 pg/mL during the 1st week of the ovarian cycle (early follicular phase) and from 80 to 300 pg/mL during the 2nd week (mid- and late follicular phase including periovulatory peak). Then during the 3rd and 4th weeks, estradiol fluctuates between 100 and 150 pg/mL (early and mid-luteal phase) to 40 pg/mL a few days before menstruation (late luteal phase). The mean integrated estradiol level during a full 28-day normal cycle is around 80 pg/mL.»
  59. ↑ Jameson JL, De Groot LJ (2010 թ․ մայիսի 18). Endocrinology: Adult and Pediatric. Elsevier Health Sciences. էջեր 2812–. ISBN 978-1-4557-1126-0. «Midcycle: 150-750 pg/mL»
  60. ↑ Hay ID, Wass JA (2009 թ․ հունվարի 26). Clinical Endocrine Oncology. John Wiley & Sons. էջեր 623–. ISBN 978-1-4443-0023-9. «Mid-cycle: 110-330 pg/mL»
  61. ↑ Dons RF (1994 թ․ հուլիսի 12). Endocrine and Metabolic Testing Manual. CRC Press. էջեր 8–. ISBN 978-0-8493-7657-3. «Ovulatory: 200-400 pg/mL»
  62. ↑ Notelovitz M, van Keep PA (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). The Climacteric in Perspective: Proceedings of the Fourth International Congress on the Menopause, held at Lake Buena Vista, Florida, October 28 – November 2, 1984. Springer Science & Business Media. էջեր 397–. ISBN 978-94-009-4145-8. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. «[...] following the menopause, circulating estradiol levels decrease from a premenopausal mean of 120 pg/mL to only 13 pg/mL.»
  63. ↑ 63,0 63,1 Müller EE, MacLeod RM (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Neuroendocrine Perspectives. Springer Science & Business Media. էջեր 121–. ISBN 978-1-4612-3554-5. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. «[...] [premenopausal] mean [estradiol] concentration of 150 pg/mL [...]»
  64. ↑ Sayed Y, Taxel P (2003 թ․ դեկտեմբեր). «The use of estrogen therapy in men». Current Opinion in Pharmacology. 3 (6): 650–4. doi:10.1016/j.coph.2003.07.004. PMID 14644018.
  65. ↑ Nichols KC, Schenkel L, Benson H (1984). «17 beta-estradiol for postmenopausal estrogen replacement therapy». Obstet Gynecol Surv. 39 (4): 230–45. doi:10.1097/00006254-198404000-00022. PMID 6717863.
  66. ↑ Cynthia C. Chernecky; Barbara J. Berger (2012 թ․ հոկտեմբերի 31). Laboratory Tests and Diagnostic Procedures – E-Book. Elsevier Health Sciences. էջեր 488–. ISBN 978-1-4557-4502-9. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին.
  67. ↑ Powers MS, Schenkel L, Darley PE, Good WR, Balestra JC, Place VA (1985 թ․ օգոստոս). «Pharmacokinetics and pharmacodynamics of transdermal dosage forms of 17 beta-estradiol: comparison with conventional oral estrogens used for hormone replacement». Am. J. Obstet. Gynecol. 152 (8): 1099–106. doi:10.1016/0002-9378(85)90569-1. PMID 2992279.
  68. ↑ Kenneth L. Becker (2001). Principles and Practice of Endocrinology and Metabolism. Lippincott Williams & Wilkins. էջեր 889, 1059–1060, 2153. ISBN 978-0-7817-1750-2.
  69. ↑ Lalit Bajaj; Stephen Berman (2011 թ․ հունվարի 1). Berman's Pediatric Decision Making. Elsevier Health Sciences. էջեր 160–. ISBN 978-0-323-05405-8. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին.
  70. ↑ Kuhl H (2003). «Östrogene für den Mann?» [Estrogens for the man?]. Blickpunkt der Mann. 1 (3): 6–12. ISSN 1727-0669. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին.
  71. ↑ 71,0 71,1 «Estradiol blood test: MedlinePlus Medical Encyclopedia». medlineplus.gov (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 18-ին. Վերցված է 2019-05-06-ին.
  72. ↑ 72,00 72,01 72,02 72,03 72,04 72,05 72,06 72,07 72,08 72,09 GPNotebook — reference range (oestradiol) Արխիվացված 9 Հունիս 2012 Wayback Machine Retrieved 27 September 2009
  73. ↑ 73,0 73,1 Values taken from day 1 after LH surge in: Stricker R, Eberhart R, Chevailler MC, Quinn FA, Bischof P, Stricker R (2006). «Establishment of detailed reference values for luteinizing hormone, follicle stimulating hormone, estradiol, and progesterone during different phases of the menstrual cycle on the Abbott ARCHITECT analyzer». Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. 44 (7): 883–7. doi:10.1515/CCLM.2006.160. PMID 16776638. S2CID 524952. as PDF
  74. ↑ 74,0 74,1 74,2 74,3 Total amount multiplied by 0.022 according to 2.2% presented in: Wu CH, Motohashi T, Abdel-Rahman HA, Flickinger GL, Mikhail G (1976 թ․ օգոստոս). «Free and protein-bound plasma estradiol-17 beta during the menstrual cycle». The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 43 (2): 436–45. doi:10.1210/jcem-43-2-436. PMID 950372.Կաղապար:Original research inline
  75. ↑ 75,0 75,1 Kuhl H (2005 թ․ օգոստոս). «Pharmacology of estrogens and progestogens: influence of different routes of administration». Climacteric. 8 (1 Suppl 1): 3–63. doi:10.1080/13697130500148875. PMID 16112947. S2CID 24616324.
  76. ↑ Coenjaerts M, Pape F, Santoso V, Grau F, Stoffel-Wagner B, Philipsen A, Schultz J, Hurlemann R, Scheele D (2021 թ․ սեպտեմբեր). «Sex differences in economic decision-making: Exogenous estradiol has opposing effects on fairness framing in women and men». Eur. Neuropsychopharmacol. 50 (2): 46–54. doi:10.1016/j.euroneuro.2021.04.006. hdl:20.500.11811/11066. ISSN 0924-977X. PMID 33957337. S2CID 233982738.
  77. ↑ 77,0 77,1 Loriaux DL, Loriaux L (2016 թ․ մարտի 14). A Biographical History of Endocrinology. John Wiley & Sons. էջեր 345–. ISBN 978-1-119-20246-2.
  78. ↑ 78,0 78,1 78,2 78,3 78,4 78,5 78,6 78,7 Lauritzen C, Studd JW (2005 թ․ հունիսի 22). Current Management of the Menopause. CRC Press. էջեր 44–. ISBN 978-0-203-48612-2.
  79. ↑ Allen E, Doisy EA (1923). «An Ovarian Hormone». Journal of the American Medical Association. 81 (10): 819. doi:10.1001/jama.1923.02650100027012. ISSN 0002-9955.
  80. ↑ 80,0 80,1 Gruhn JG, Kazer RR (2013 թ․ նոյեմբերի 11). Hormonal Regulation of the Menstrual Cycle: The Evolution of Concepts. Springer Science & Business Media. էջեր 69–73. ISBN 978-1-4899-3496-3.
  81. ↑ Newerla GJ (1944). «The History of the Discovery and Isolation of the Female Sex Hormones». New England Journal of Medicine. 230 (20): 595–604. doi:10.1056/NEJM194405182302001. ISSN 0028-4793.
  82. ↑ 82,0 82,1 82,2 Fritz MA, Speroff L (2012 թ․ մարտի 28). Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility. Lippincott Williams & Wilkins. էջեր 750–. ISBN 978-1-4511-4847-3.
  83. ↑ Parl FF (2000). Estrogens, Estrogen Receptor and Breast Cancer. IOS Press. էջեր 4–. ISBN 978-0-9673355-4-4. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
  84. ↑ Sartorelli AC, Johns DG (2013 թ․ նոյեմբերի 27). Antineoplastic and Immunosuppressive Agents. Springer Science & Business Media. էջեր 104–. ISBN 978-3-642-65806-8.
  85. ↑ Zuckerman, Solly Zuckerman, Baron; Weir, Barbara J. (1977). The Ovary. Vol. 1. General Aspects (2 ed.). New York: Academic Press. ISBN 978-0-12-782601-1. OL 4884261M.{{cite book}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  86. ↑ Shoupe D, Haseltine FP (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Contraception. Springer Science & Business Media. էջեր 2–. ISBN 978-1-4612-2730-4.
  87. ↑ MacCorquodale DW, Thayer SA, Doisy EA (1935). «The Crystalline Ovarian Follicular Hormone». Experimental Biology and Medicine. 32 (7): 1182. doi:10.3181/00379727-32-8020P. ISSN 1535-3702. S2CID 83557813.
  88. ↑ Chemicals Identified in Human Biological Media: A Data Base. Design and Development Branch, Survey and Analysis Division, Office of Program Integration and Information, Office of Pesticides and Toxic Substances, Environmental Protection Agency. 1981. էջեր 114–.
  89. ↑ Fausto-Sterling A (2000). Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality. Basic Books. էջեր 189–. ISBN 978-0-465-07714-4.
  90. ↑ «Greek Word Study Tool: oistros». Perseus Digital Library. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.

Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name ":0" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Abbott2009" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "BajajBerman2011" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "CraigStitzel2004" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ «FalconeHurd2007» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:
Քաղվածելու սխալ՝ «FordRoach2013» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:
Քաղվածելու սխալ՝ «HochadelMosby2015» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Kuhl2003" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "McMillanFeigin2006" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Mechoulam_2005" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ «NauntonAl Hadithy2006» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Ozon_1972" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "pmid7083198" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Preedy2011" defined in <references> group "" has no content.
Քաղվածելու սխալ՝ «PriceBlauer1997» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:
Քաղվածելու սխալ՝ «StanczykArcher2013» անվանումով <references>-ում սահմանված <ref> թեգը սկզբնական տեքստում չի օգտագործվել:

Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Էստրադիոլ&oldid=10656066» էջից