Էստոնիայի վարչապետ
| Ենթակատեգորիա | վարչապետ | |
|---|---|---|
| Մասն է | Էստոնիայի կառավարություն | |
| Ստեղծում | 24 փետրվարի 1918 | |
| Նստավայր | Ստենբոկ տուն | |
| Appointed by | Էստոնիայի Հանրապետության նախագահ | |
| Position holder | Kristen Michal | |
| Երկիր | Էստոնիա | |
| Իրավասությունը տարածվում է | Էստոնիա | |
| Հաջորդող | State Elder | |
| Պաշտոնական կայք | valitsus.ee | |
Էստոնիայի վարչապետ (էստ․՝ peaminister), Էստոնիայի կառավարության ղեկավարն է։ Վարչապետին առաջադրում է նախագահը խորհրդարանական խմբակցությունների հետ համապատասխան խորհրդակցություններից հետո և հաստատում խորհրդարանը: Անհամաձայնության դեպքում խորհրդարանը կարող է մերժել նախագահի թեկնածությունը և ընտրել սեփական թեկնածուին։ Գործնականում, քանի որ վարչապետը պետք է պահպանի խորհրդարանի վստահությունը՝ պաշտոնը պահպանելու համար, նա սովորաբար կառավարող կոալիցիայի ավագ գործընկերոջ ղեկավարն է։ Ներկայիս վարչապետը Ռեֆորմ կուսակցության Քրիստեն Միխալն է։ Նա պաշտոնը ստանձնել է 2024 թվականի հուլիսի 23-ին՝ Կայա Կալասի հրաժարականից հետո։
Վարչապետը որևէ կոնկրետ նախարարություն չի ղեկավարում։ Փոխարենը, սահմանադրության համաձայն, վարչապետը վերահսկում է կառավարության աշխատանքը։ Վարչապետի նշանակությունն ու դերը կառավարությունում, ինչպես նաև նրանց հարաբերությունները այլ նախարարությունների հետ հաճախ կախված են վարչապետի գլխավորած կուսակցության դիրքից՝ կոալիցիոն գործընկերների նկատմամբ, և նրանից, թե որքան ազդեցություն ունի վարչապետը սեփական կուսակցության ներսում։ Եթե վարչապետը ուժեղ դիրք ունի իր կուսակցության ներսում, և կառավարությունը կազմված է միայն այդ կուսակցության ներկայացուցիչներից, վարչապետը կարող է վայելել զգալի լիազորություններ: Բոլոր կարևոր ազգային հարցերում, առնվազն ֆորմալ առումով, վերջին խոսքը պատկանում է խորհրդարանին՝ որպես օրենսդիր իշխանություն:
Ի տարբերություն այլ խորհրդարանական հանրապետությունների, Էստոնիայի վարչապետը դե յուրե և դե ֆակտո գործադիր իշխանության ղեկավարն է: Դա պայմանավորված է նրանով, որ սահմանադրությունը գործադիր իշխանությունը հստակորեն վերապահում է կառավարությանը, որի ղեկավարը վարչապետն է: Մյուս խորհրդարանական հանրապետությունների մեծ մասում նախագահը առնվազն անվանական գործադիր իշխանության ղեկավարն է, մինչդեռ կոնվենցիայով պարտավոր է գործել կաբինետի խորհրդին համապատասխան: Վարչապետի ամսական աշխատավարձը սահմանված է €7303[1]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1918 թվականին Էստոնիայի կողմից պատերազմող Ռուսական և Գերմանական կայսրություններից անկախություն հռչակելուց հետո Էստոնիայի ժամանակավոր կառավարությունը մինչև 1920 թվականը գլխավորում էր վարչապետը: 1920 թվականի Սահմանադրությունը սահմանեց կառավարության ղեկավար, որի պաշտոնը կոչվում էր պետական ավագ, և չկար առանձին պետության ղեկավար: Այս համակարգը արմատապես խորհրդարանական համակարգ էր, քանի որ պետական ավագին կարող էր ազատել Ռիյգիկոգուն պարզ մեծամասնությամբ: Ավելին, Պետական ավագը զինված ուժերի գերագույն հրամանատարը չէր, և ոչ էլ կարող էր օրենքներ վավերացնել կամ լուծարել Ռիիգիկոգուն: Խորհրդարանի լուծարումը հնարավոր էր միայն հանրաքվեի միջոցով[2]։
1934 թվականի հանրաքվեով ընդունված Սահմանադրության համաձայն՝ վարչապետի պաշտոնը վերստեղծվեց որպես կառավարության ղեկավար՝ ավելի նախագահական համակարգում: Այս սահմանադրության համաձայն՝ պետության ղեկավարը կրում էր Պետական ավագ անունը, որը նույնական էր 1920-1934 թվականների կառավարության ղեկավարի անվանը: Նորաստեղծ պետության ղեկավարը կարող էր նշանակել և ազատել վարչապետին և կաբինետին, վետո դնել օրենքների վրա, հրամանագրեր (կանոնադրություններ) տալ և լուծարել Ռիիգիկոգուն[3]։ Էստոնիայի Պետական ավագի պաշտոնում գործող վարչապետ Կոնստանտին Պետսը ինքնակառավարման հեղաշրջում իրականացրեց՝ Վապս շարժման սպառնալիքին հակազդելու համար և կասեցրեց 1934 թվականի Սահմանադրության լիարժեք կիրառումը՝ չանցնելով պետության նոր ղեկավարի ընտրություններ և կասեցնելով խորհրդարանի գործունեությունը: Պետսը 1934-1937 թվականներին մնաց վարչապետ՝ որպես նահանգապետ, իսկ 1937-1938 թվականներին՝ որպես նախագահ-ռեգենտ: 1938 թվականի Սահմանադրության համաձայն՝ վարչապետի պաշտոնը պահպանվեց, մինչդեռ պետության ղեկավարը վերջնականապես վերանվանվեց նախագահ՝ նախագահական համակարգի դեպքում: Խորհրդային օկուպացիայից և Էստոնական ԽՍՀ լուծարումից հետո 1992 թվականի Սահմանադրությունը վերականգնեց 1938-1940 թվականների վարչապետի և նախագահի պաշտոնները՝ խորհրդարանական համակարգի դեպքում:
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Presidendi ja peaministri palk tõuseb 7303 euroni». 2022 թ․ մարտի 15.
- ↑ (Seppo Zetterberg, "A History of Estonia" / Viron historia. 3rd edition. Helsinki: The Finnish Literary Society / Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 2007, pages 524–525)
- ↑ (Zetterberg 2007, pages 558–559)
| |||||||||||||||||||||
