Էկրանապահ
Էկրանապահ, համակարգչային ծրագիր կամ ներկառուցված օպերացիոն համակարգի գործառույթ, որն ավտոմատ կերպով ակտիվանում է, երբ օգտատերը անգործուն է և փոխում է էկրանի վրա պատկերը։
Էկրանապահները սկզբնապես նախագծվել են CRT մոնիտորները ֆոսֆորի այրումից պաշտպանելու համար, երբ դրանք երկար ժամանակ ցուցադրվում են ստատիկ պատկերներ[1]։ Հետագայում դրանք օգտագործվել են նաև պլազմային և OLED էկրանների վրա՝ մատրիցայի քայքայման ռիսկը նվազեցնելու համար[2] ։
Չնայած հեղուկ բյուրեղային էկրանների համար այրումը խնդիր չէ, էկրանապահները շարունակում են օգտագործվել գեղագիտական նպատակներով և լրացուցիչ գործառույթներ իրականացնելու համար.
- էներգախնայողություն (օրինակ՝ մոնիտորը ավտոմատ կերպով քնի ռեժիմի անցնելը).
- Անվտանգություն (համակարգի կողպում և գաղտնաբառի պահանջ՝ էկրանապահից դուրս գալիս):
Ժամանակակից էկրանապահները հաճախ ներառում են անիմացիաներ կամ ինտերակտիվ էֆեկտներ։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս տեխնոլոգիան օգտագործող առաջին համակարգիչների գյուտից տասնամյակներ առաջ Ռոբերտ Ա. Հայնլայնը իր «Անծանոթը տարօրինակ երկրում» (1961) վեպում օրինակ բերեց, թե ինչպես կարելի է դրանք օգտագործել[3] in his novel Stranger in a Strange Land (1961):[4]:
Նրա աթոռի դիմաց ակվարիումի քողարկված ստերեո-տեսախցիկ կար. նա այն միացրեց, գուպիներն ու տետրաները տեղը զիջեցին հայտնի Վինչել Օգաստուս Գրիվզի դեմքին։
Առաջին էկրանապահը, ենթադրաբար, IBM համակարգչի համար գրվել է Ջոն Սոչայի կողմից, ով առավել հայտնի է Norton Commander-ի ստեղծմամբ. նա նաև հորինել է էկրանապահ տերմինը։ Էկրանապահը, որը կոչվում է scrnsave, հրապարակվել է Softalk ամսագրի 1983 թվականի դեկտեմբերի համարում։ Այն պարզապես մարում էր էկրանը երեք րոպե անգործությունից հետո (միջակայք, որը կարող էր փոխվել ծրագիրը վերակազմավորելով)։
1983 թվականին Zenith Data Systems-ի գործադիր տնօրենը «էկրանապահը» ներառեց նոր Z-29 համակարգչային տերմինալի առանձնահատկությունների շարքում՝ InfoWorld-ին ասելով, որ այն «մարում է էկրանը 15 րոպե անգործունեությունից հետո՝ կանխելով նիշերի այրումը»[5]։ Առաջին էկրանապահը, որը թույլ էր տալիս օգտատերերին փոխել ակտիվացման ժամանակը, թողարկվել է Apple-ի Lisa-ի վրա 1983 թվականին։
Atari 400-ի և 800-ի էկրանները նույնպես պատահականորեն փոխում էին էկրանապահի նման գույները, եթե դրանք մնում էին անգործուն մոտ 8 րոպե։ Սովորական օգտատերերը չէին կարողանում վերահսկել դա, չնայած ծրագրերը կարող էին։ Այս համակարգիչները, որոնք թողարկվել էին 1979 թվականին, տեխնիկապես ավելի վաղ շրջանի «էկրանապահներ» էին։ Այս համակարգիչներից առաջ 1977 թվականի Atari VCS/2600 խաղային կոնսոլի խաղերը, ինչպիսիք են Combat-ը և Breakout-ը, ներառում էին գույների ցիկլիկացում՝ խաղի պատկերների այրումը 1970-ականների հեռուստացույցների վրա կանխելու համար։ Բացի այդ, 1976 թվականի TI-30 հաշվիչի առաջին մոդելն ուներ էկրանի խնայարար, որը բաղկացած էր տասնորդական կետից, որը անցնում էր էկրանի վրայով 30 վայրկյան անգործությունից հետո: Սա հիմնականում օգտագործվում էր մարտկոցի էներգիան խնայելու համար, քանի որ TI-30 LED էկրանն ավելի էներգասպառող էր, քան ավելի ուշ LCD մոդելները: Սրանք էկրանի խնայարարների օրինակներ են ROM-ում կամ համակարգչի ներկառուցված ծրագրակազմում:
Android 4.2-ը ներկայացրեց «երազանքներ»՝ էկրանի խնայարարներ, որոնք ակտիվանում են, երբ սարքը միացված է կամ լիցքավորվում է[6][7]:
2015 թվականին վան դեն Դորպելի «Իրադարձությունների լսողներ»[8] էկրանի խնայարարը դարձավ արվեստի առաջին գործը, որը գնվել է թանգարանի (Վիեննայի կիրառական արվեստի թանգարան) կողմից՝ օգտագործելով բիթքոյն կրիպտոարժույթը:[9]
Ժամանակակից գրաֆիկական տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են 3D համակարգչային գրաֆիկան, թույլ են տվել ստեղծել էկրանի խնայարարների լայն տեսականի: Իրատեսական 3D միջավայրերով էկրանի խնայարարները կարող են ծրագրավորվել և գործարկվել ժամանակակից համակարգիչների վրա:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Screensaver». Computer Hope. Վերցված է 2025 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
- ↑ «What Is a Screensaver?». Lifewire. Վերցված է 2025 թ․ սեպտեմբերի 17-ին.
- ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ
<ref>պիտակ՝ «Technovelgy» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: - ↑ Heinlein, Robert (1987). Stranger in a Strange Land. New York, New York: Penguin. էջ 448. ISBN 9780441790340 – via Google Books.
- ↑ Chin, Kathy (1983 թ․ ապրիլի 11). «Z-29, a New Computer Terminal from Zenith Data Systems». InfoWorld (անգլերեն). էջ 13 – via Google Books.
- ↑ Walter, Derek (2015 թ․ դեկտեմբերի 29). «How to Set Up Android's Daydream Screensaver». Tom's Guide (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ Hoffman, Chris (2013 թ․ օգոստոսի 26). «5+ Cool Uses for Android's Daydream Mode». HowToGeek.com (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ «MAK Collection Online: Event Listeners by van den Dorpel». Sammlung.mak.at. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 5-ին.
- ↑ Ghorashi, Hannah (2015 թ․ ապրիլի 24). «MAK Vienna Becomes First Museum to Use Bitcoin to Acquire Art, a Harm van den Dorpel». ArtNews.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ ապրիլի 9-ին. Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 13-ին.