Էլիզաբետա Սիրանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էլիզաբետա Սիրանի
Elisabetta Sirani.jpg
Ծնվել էհունվարի 8, 1638(1638-01-08)[1][2][3][4]
ԾննդավայրԲոլոնյա, Պապական մարզ
Մահացել էօգոստոսի 25, 1665(1665-08-25) (27 տարեկանում)
Մահվան վայրԲոլոնյա, Պապական մարզ
ԵրկերPortrait of Vincenzo Ferdinando Ranuzzi as Amor?
Մասնագիտություննկարչուհի
Elisabetta Sirani Վիքիպահեստում

Էլիզաբետա Սիրանի (իտալ.՝ Elisabetta Sirani, հունվարի 8, 1638(1638-01-08)[1][2][3][4], Բոլոնյա, Պապական մարզ - օգոստոսի 25, 1665(1665-08-25), Բոլոնյա, Պապական մարզ, բարոկկո ոճի իտալացի նկարչուհի, հաջողության հասած առաջին նկարչուհիներից մեկը մի դարաշրջանում, երբ աղջիկներին, կանանց արգելում էին ուսանել կերպարվեստի ակադեմիայում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիզաբետան դուստրն է կերպարվեստի բոլոնյան դպրոցի ներկայացուցիչ Ջովանի Անդրեա Սիրանիի, ով, նկարչությունից զատ, զբաղվում էր նաև արվեստի գործերի առևտրով և Գվիդո Ռենիի լավագույն աշակերտնրից ու մերձավոր գործընկերներից էր: Աղջիկը նկարչությամբ սկսել է զբաղվել տասներկու տարեկան հասակից, արվեստի երկրպագու և պատմաբան Կառլո Չեզարե Մալվազիայի (Carlo Cesare Malvasia) ազդեցությամբ (ի դեպ, վերջինս հետագայում Էլիզաբետայի կենսագրությունն ընդգրկել է Բոլոնյայի նկարիչների մասին պատմող իր հայտնի աշխատության մեջ, և դա միակ կնոջ կենսագրությունն է 1678 թվականին լույս տեսած այդ գրքում[5]): Հայրը, որ սկզբում թերահավատորեն էր նայում դստեր «վարժանքներին», նկատելով աղջկա մեծ ձգտումն ու ձիրքը՝ մեկ տարի անց նրան ընդունել է իր արվեստանոցը[6]: Եվ տասնյոթ տարեկանում Էլիզաբետան արդեն միանգամայն ձևավորված գեղանկարիչ ու փորագրանկարիչ էր: Այդ տարիքից նա սկսել է նոթատետր պահել, որտեղ նշումներ է կատարել իր գործերի և դրանց ստեղծման պատմության մասին: Նկարելու նրա ոճը մոտ է Գվիդո Ռենիի ոճին, և այդ պատճառով էլ նրանց աշխատանքները հաճախ շփոթել են (օրինակ՝ Բեատրիչե Չենչիի դիմանկարը, որ Էլիզաբետայի գործերից է, երկար ժամանակ վերագրվել է Ռենիին):

Նկարչուհին շատ է տքնել՝ ջանք չխնայելով ընտանիքն ապահովելու համար: Բանն այն է, որ արթրոզից ու հոդատապից տառապող հայրն այլևս ի վիճակի չէր նկարելու, և կամա, թե ակամա՝ դստեր ուսերին էր ընկել արվեստանոցը ղեկավարելու, աշխատանքները կազմակերպելու, բնականոն հունով առաջ տանելու գործը[7]: Նրան օգնում էին Բարբարա և Աննա Մարիա քույրերը:

Էլիզաբետա Սիրանիի՝ որպես շնորհալի նկարչուհու համբավը տարածվել է ոչ միայն հայրենի բնօրրանում (որտեղ հանդուրժողական, մինչև իսկ բարեհաճ մթնոլորտ էր ձևավորվել կին արվեստագետների նկատմամբ[8]), այլև նրա սահմաններից դուրս, հասել է նաև Ֆլորենցիա, Հռոմ... Նրա տաղանդի երկրպագուների թվում էր Կոզիմո Մեդիչին: Նկարչուհին 1660 թվականին գեղարվեստի դպրոց է բացել աղջիկների ու կանանց համար[9], այդ նույն տարում ընդունվել է Հռոմի Սուրբ Ղուկասի ակադեմիան ([10]): Էլիզաբետայի հետաքրքրությունները չէին սահմանափակվում նկարչությամբ. նա սիրում էր երաժշտություն, քնար էր նվագում, երգում, բանաստեղծություններ գրում...

Մահացել է շատ երիտասարդ՝ 27 տարեկան հասակում[11], ստամոքսի խոցի ծայրահեղ բորբոքումից[12], թեև քաղաքում լուրեր էին տարածվել, որ նրան թունավորել է իր սպասուհին՝ Լյուչիա Տոլոմելլին (այդ կապակցությամբ նույնիսկ հետաքննություն է անցկացվել[13]): Անժամանակ վախճանված կին արվեստագետին հուղարկավորել են Բոլոնյայի Սուրբ Դոմինիկ բազիլիկի Գվիդոտտի մատուռում՝ Գվիդո Ռենիի շիրմի կողքին: Նրա թողած գեղարվեստական ժառանգությունը կազմում են շուրջ երկու հարյուր գեղանկարներ ու գծանկարներ, որոնք ներկայումս գտնվում են Եվրոպայի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների զանազան թանգարաններում:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բռնացած երիտասարդին ջրհորը նետող Տիմոկլեան 1659, Նեապոլ

Էլիզաբետա Սիրանին ստեղծել է աստվածաշնչյան և առասպելաբանական թեմաներով գեղանկարներ ու գծանկարներ, ինչպես նաև ինքնանկարներ ու իր ժամանակակիցների դիմանկարներ: Նրա ստեղծագործություններում Աստվածամոր կերպարի կողքին ընդգծված կերպով արտահայտվել է հեղինակի հետաքրքրվածությունը վրիժառու կնոջ (Կիրկեա/Ցիրցեա, Հուդիթ և այլն) կերպարի նկատմամբ: Օգտակար դասեր քաղելով վարպետներից՝ շնորհալի նկարչուհին մշակել է իր ինքնատիպ ոճը: Հայրը նրան սեր է ներարկել մուգ, հագեցած գույների ու ներկերի նկատմամբ, իսկ Գվիդո Ռենիի ազդեցությունը նկատվում է կոմպոզիցիայի որոշ տարրերում:

Ուշագրավ փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1664 թվականին Կոզիմո Մեդիչին Սիրանիի արվեստանոց է այցելել այն պահին, երբ վերջինս աշխատելիս է եղել իր՝ Մեդիչիի քեռու դիմանկարի վրա: Տոսկանայի մեծ հերցոգը տեղնուտեղը «Մադոննա» է պատվիրել իր հավաքածուի համար: Նկարչուհին այնքան արագ է աշխատել, որ ներկերը հասցրել են չորանալ, և պատվիրատուն ստեղծագործությունը տարել է հետը:
  • Նկարչուհու անժամանակ մահից երկուսուկես ամիս անց՝ 1665 թվականի նոյեմբերին, նրա հիշատակին հանդիսավոր պատարագ է մատուցվել Բոլոնյայի Սուրբ Դոմինիկ բազիլիկում, որտեղ դրվել է սգակառք՝ անտիկ Փառքի տաճարի նմանությամբ, և նկարչուհու արձանը՝ քանդակված նրա աշխատելու պահին: Ջովանի Լուիջի Պիչինարդին հանդես է եկել սգո ճառով, որը խորագրել էր «Արցունքներով ողողված վրձին» (այդ մասին տե՛ս՝ [14]):

Կերպարը գրական երկերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս 19-րդ դարում հատկապես նկարչուհու հայրենի քաղաքում՝ Բոլոնյայում, գրվել ու լույս են ընծայվել նրա կյանքի վիպականացված պատմություններ: Վերջերս Էլիզաբետա Սիրանիին նվիրված չափածո դրամա է հրատարակել նաև մեր օրերի իտալացի բանաստեղծ Դավիդե Ռոնդոնին: «Արվեստը՝ թույն» վերնագիրը կրող այդ թատերգությունը (2004 թվական[15]) 2005 թվականին բեմադրել է ռեժիսոր և դերասանուհի Յայա Ֆորտեն:

Ստեղծագործությունների ընտրանի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլեոպատրա

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Picinardi G.L. Il pennello lagrimato. Orazione funebre… con varie poesie in morte della signora Elisabetta Sirani. Bologna: Giacomo Monti, 1665
  • Manaresi A. Il processo di avvelenamento fatto nel 1665-66 in Bologna contro Lucia Tolomelli per la morte di Elisabetta Sirani. Bologna: Zanichelli, 1904 (վերահրատ.: Bologna: A. Forni, 1975)
  • Ragg L.M.R. The Women Artists of Bologna. London: Methuen&Co, 1907
  • Modesti A. Elisabetta Sirani: una virtuosa del Seicento bolognese. Bologna: Compositori, 2004
  • Elisabetta Sirani: pittrice eroina (1638—1665)/ Jadranka Bentini, Vera Fortunati, eds. Bologna: Compositori, 2004 (նկարչուհու աշխատանքների՝ Բոլոնյայի հնագիտական թանգարանում կազմակերպված մեծ ցուցահանդեսի կատալոգը, 2004—2005 թթ.)
  • Life stories of women artists, 1550—1800: an anthology/Julia K. Dabbs, ed. Farnham; Burlington: Ashgate, 2009

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Elisabetta Sirani
  3. 3,0 3,1 Elisabetta Sirani — 2008.
  4. 4,0 4,1 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  5. An English translation of the 1841 edition is provided in Dabbs, 121-32.
  6. Marter Joan, Barlow Margaret (2012-01-01)։ «PARALLEL PERSPECTIVES»։ Woman's Art Journal 33 (2): 2։ JSTOR 24395282 
  7. Modesti, 1.
  8. Artist Profile: Elisabetta Sirani.
  9. Modesti, 1-2
  10. [1]
  11. Malvasia 1678, Vol II, 453–467.
  12. Moedsti, 1
  13. Malvasia 1678, Vol II, 479 and Dabbs, 131.
  14. [Phillippy P. B. Painting women: cosmetics, canvases, and early modern culture. Baltimore: Johns Hopkins UP, 2006, p.26-30]
  15. Il veleno, l'arte : storia vera e teatrale di Elisabetta Sirani pittrice (Book, 2004) [WorldCat.org]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]