Jump to content

Էլիզաբեթ Ֆրայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էլիզաբեթ Ֆրայ
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 21, 1780(1780-05-21)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՆորիջ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[4]
Մահացել էհոկտեմբերի 12, 1845(1845-10-12)[1][2][5][…] (65 տարեկան)
Մահվան վայրՌամսգեյթ, Թանեթ, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[6]
ԳերեզմանQuaker Burial Ground
Քաղաքացիություն Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտությունբուժքույր, բարեգործ, օրագրի հեղինակ, քաղաքական գործիչ, սուֆրաժիստ, գրող, մանկավարժ և սոցիալական բարեփոխիչ
ԱմուսինJoseph Fry?[6][7]
Ծնողներհայր՝ John Gurney?[6][7], մայր՝ Catherine Bell?[3][6][7]
ԵրեխաներՔեթրին Ֆրայ[3][7], Լուիզա Ֆրայ[3], Ջոն Գորնի Ֆրայ[3], Ուիլյամ Սթորս Ֆրայ[3], Ջոզեֆ Ֆրայ[3], Սամուել Գորնի Ֆրայ[3], Daniel Henry Fry?[3], Rachel Elizabeth Fry?[3], Elizabeth Fry?[3], Richenda Fry?[3] և Hannah Fry?[3]
 Elizabeth Fry Վիքիպահեստում

Էլիզաբեթ Ֆրայ (ի ծնե՝ Էլիզաբեթ Գուրնի մայիսի 21, 1780(1780-05-21)[1][2][3][…], Նորիջ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[4] - հոկտեմբերի 12, 1845(1845-10-12)[1][2][5][…], Ռամսգեյթ, Թանեթ, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[6]), անգլիացի սոցիալական ակտիվիստ, Անգլիայի բանտային համակարգի բարեփոխիչ, որը հայտնի է որպես «բանտերի հրեշտակ»։ Էլիզաբեթ Ֆրայի անունով կոչվել են բազմաթիվ բարեգործական ընկերություններ Մեծ Բրիտանիայում և համագործակցության այլ երկրներում։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիզաբեթ Գուրնին ծնվել է Նորիջում Քվակերների ընտանիքում, տասնմեկ երեխաներից հինգերորդն էր։ Հայրը՝ Ջոն Գուրնին, հաջողակ ձեռնարկատեր էր, բանկիր, մայրը նույնպես եղել է բանկիրների ընտանիքից՝ Բարքլեյսի բանկի հիմնադիրներից, սակայն մահացել է, երբ Էլիզաբեթը ընդամենը 12 տարեկան էր։ 1800 թվականի օգոստոսին նա ամուսնացել է լոնդոնյան բանկիր և գործարար Ժոզեֆ Ֆրայի հետ (1777-1861)։ Ամուսնության ընթացքում նրանք ունեցել են 11 երեխա։

Ամերիկացի քարոզիչ Ուիլյամ Սեյվերի քարոզների ազդեցությամբ 1813 թվականին Էլիզաբեթ Ֆրայը սկսել է զբաղվել բարեգործությամբ, այցելել է Նյուգեյթում գտնվող կանանց բանտ, որտեղ ապշել բանտարկյալների սարսափելի վիճակից և սկսել է հոգ տանել նրանց պահելու լավագույն պայմանների մասին։ Մասնավորապես, նրա շնորհիվ իրականացվել է հանցագործությունների և հանցագործների նոր դասակարգում, ներդրվել է կին բանտարկյալների համար կանանց հսկողություն, բարելավվել են բանտարկյալների կրոնական և աշխարհիկ կյանքի պայմանները։ Աստիճանաբար, բանտարկյալների կալանավորման նոր չափանիշները տարածվել են այլ երկրների բանտերում։

Ընտանեկան ունեցվածքից Էլիզաբեթ Ֆրայը իր հաշվին հիմնել է որբ երեխաների համար դպրոց, իսկ տարիներ անց՝ Լոնդոնի բանտում գտնվող երեխաների համար նախատեսված դպրոց։ 1817 թվականին, տասներկու այլ կանանց հետ միասին, Նյուգեյթում նա հիմնել է «Կանանց բանտերի բարեփոխման ասոցիացիան»։ Ավելի ուշ այդ ասոցիացիան վերածվել է համազգային կազմակերպության, որը դարձել է կանանց առաջին բարեգործական կազմակերպությունը։ Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանի կոմիտեներում հանդես է եկել կին կալանավորներին պահելու պայմանների մասին զեկույցներով, զբաղվել է քաղաքական գործիչների լոբբինգով` կանանց պահելու պայմանների հարցերով։ 1820 թվականին նա Լոնդոնում անօթևանների համար հիմնել է գիշերային ապաստարան։ 1822 թվականին խորհրդարանն ընդունել է բանտային համակարգի բարեփոխումը Ֆրայի և նրա կողմնակիցների միջնորդության շնորհիվ։

Էլիզաբեթ Ֆրայը 1827 թվականին հիվանդանոցներ և բանտեր է այցելել նաև Իռլանդիայում, որտեղ հոգ է տարել հոգեկան հիվանդներին պահելու պայմանների մասին։ Ֆրայը այցելել է դատապարտված հանցագործներին Ավստրալիա տեղափոխող յուրաքանչյուր նավ և պնդել, որ բանտարկյալներին տեղափոխելու ավելի լավ պայմաններ կան։ 1838 թվականին Ֆրանսիա կատարած այցի ընթացքում նա հանդիպել է երկրի քրեակատարողական համակարգի պաշտոնատար անձանց հետ, ստացել է Ֆրանսիայի բոլոր բանտերը այցելելու թույլտվություն, այնուհետև պատրաստել է մանրամասն զեկույց և բարեփոխումների առաջարկներ։ 1840 թվականին Էլիզաբեթ Ֆրայը բացել է ծերանոց։ Նա մահացել է 1845 թվականի հոկտեմբերի 12-ին[8]։

Կարևորություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանության օրոք Էլիզաբեթ Ֆրայի բարեգործական գործունեությունը լայնորեն հայտնի էր հասարակությանը։ Վիկտորյա թագուհին մի քանի անգամ հանդիպել է նրա հետ և միջոցներ նվիրաբերել նրա նախագծերի համար։

Ֆրայի մահից հետո Լոնդոնի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ բացվել է Էլիզաբեթ Ֆրայի առաջին ընկերությունը՝ գիշերային ապաստարան, որբերի համար նախատեսված դպրոց և բարեգործական հաստատություններ։ Էլիզաբեթ Ֆրայի անվան բարեգործական ասոցիացիաներ են հիմնադրվել Մեծ Բրիտանիայի, Կանադայի և այլ երկրների քաղաքներում։ Անգլիացի բանաստեղծուհի Էլիզաբեթ Ռիչարդսը 1918 թվականին նրան է նվիրել «Էլիզաբեթ Ֆրայ, բանտերի հրեշտակ» բանաստեղծությունը։ Էլիզաբեթ Ֆրայի դիմանկարը տեղադրվել է Մեծ Բրիտանիայի 5 ֆունտանոց թղթադրամների վրա, որոնք թողարկվել են 1975-1992 և 2002 թվականներին։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Lundy D. R. The Peerage
  4. 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118536540 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  5. 1 2 FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
  6. 1 2 3 4 5 Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew, D. Cannadine — Oxford: OUP, 2004.
  7. 1 2 3 4 Kindred Britain
  8. ↑ «Elizabeth Fry». 2012 թ․ հունվարի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էլիզաբեթ Ֆրայ» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Էլիզաբեթ_Ֆրայ&oldid=9982412» էջից