Էլգոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Mount elgon topo.jpg
Տեսակլեռ
ԵրկիրFlag of Uganda.svg Ուգանդա
ՏեղադրությունBungoma District?
Մասն էՄեծ ռիֆտային հովիտ
Բարձրություն (ԲԾՄ)4321 մետր մ

Էլգոն[1], устар. Э́льгон [2], ոչնչացված հրաբուխ, Աֆրիկայի յոթերորդ և Ուգանդայի երկրորդ ամենաբարձր լեռը:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաբուխը անվանվել է Elgonyi հին ցեղի պատվին, որը մի ժամանակ բնակվել է լեռան հարավային լանջին գտնվող քարանձավներում: Մասայիները հրաբուխն անվանում են «Ol Doinyo Ilgoon» (կամ «Masawa»), որը նշանակում է Կանացի կուրծք:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաբուխը գտնվում է Արևելյան Աֆրիկայի սարահարթում, Վիկտորիա լճի հյուսիս-արևելքում (Ուգանդայի և Քենիայի սահման): Քենիայի ամենամոտ խոշոր բնակավայրերը՝ Կիտալե, Ուգանդայի սահմանից` Մբալե: Գտնվում է Նաիվաշա Բարինգո գագաթից արևելք:

Երկրաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաբխային զանգվածը՝ 80–85 կմ տրամագծով վահանի ձև ունեցող, 4321 մ բարձրությամբ լեռ է. գագաթը հարթ է, 11 կմ տրամագծով՝ վատ պահպանված կալդերայով և ավելի քան 40 կմ տարածքով: Հրաբխի առաջին ժայթքումը տեղի է ունեցել ավելի քան 24 միլիոն տարի առաջ[3], այժմ հրաբուխը բոլոր կողմերից շրջապատված է անանցանելի գագաթներով` ավելի քան 4000 մետր բարձրությամբ: Հին տուֆերը, նեֆելինը և ֆոնոլիտ լավաները, ձևավորված Միզենի վերջին շրջանում, ձևավորեցին կալդերան: Կա վարկած, որ վահանը իրենից ներկայացնում է վահանաձև մի քանի հրաբուխներ[4]: Այն բաղկացած է հիմնականում բազալտերից: 2012 թվականի հունիսին սողանքը իջավ Ուգանդայի սահմանը, որը ձևավորվել էր հորդառատ անձրևների պատճառով: Սողանքի հետևանքով 18 մարդ մահացավ[5].:

Գագաթները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլգոն լեռան գագաթները

Գագաթ Բարձրություն Երկիր
Վագագայի 4320 մետր Ուգանդա
Սուդեկ 4302 մետր Կենիա-Ուգանդա սահման
Կոիտոբոս 4222 մետր Կենիա
Մուբիյի 4211 մետր Ուգանդա
Մասաբա 4161 մետր Ուգանդա

Քարանձավներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլգոնի լանջին կա 4 քարանձավ՝ Նգվարիշա, Մակինգեն, Չեպնյայլիլ և Կիտում: Կիտումի քարանձավը ձգվում է ավելի քան 200 մ խորությամբ և շուրջ 60 մետր լայնությամբ: Քարանձավների պատերին պատկերված փղերը կռվում են այլ փղերի հետ իրենց ժանիքներով, ինչի համար նրանք ստացել են ստորգետնյա փղեր մականունը: Այլ կաթնասուններ գիշերը գալիս են աղի մնացորդները հավաքելու համար:

Մեկ այլ պատմություն կապված է քարանձավների հետ` Մարբուրգի վիրուսը, որն առաջացնում է Մարբուրգի թութքային տենդ: Վերնագրի «Մարբուրգ» մասը վերցված է 1967 թվականին Մարբուրգում տեղի ունեցած վիրուսի առաջին բռնկման վայրի անվանումից, որի ընթացքում հայտնի են երկու մահացու դեպքեր:

Կենդանական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլգոնի լանջերին բնակվում են շուրջ 400 փղեր, գոմեշներ, բորենիներ, այծքաղներ և շուրջ 300 տեսակի թռչուններ:

Ազգային պարկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաբխի լանջերը ներառված են Ուգանդայի, Քենիայի Էլգոն լեռան ազգային պարկում: Երկու այգիներն ընդգրկված են համաշխարհային կենսոլորտային տարածքի կազմում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Мархинин Е. К. Неутомимый исследователь вулканов // Тазиев Г. Встречи с дьяволом. — М.: Мысль, 1976. — С. 252-261. — 384, [24] с. — (XX век: Путешествия, Открытия, Исследования). — 150 000 экз.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Географический энциклопедический словарь|с=562
  2. БСЭ2|Эльгон|том=49|страницы=6
  3. NASA (օգոստոսի 28, 2005)։ «SRTM Africa Images»։ NASA։ Վերցված է հոկտեմբերի 24, 2015 
  4. Апродов В. А. Вулканы. — М.: Мысль, 1982. — С. 258. — 368 с. — (Природа мира). — 100 000 экз.
  5. Оползень // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]