Էդվին Փիրս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էդվին Փիրս
Sir Edwin Pears and Sir Ernest Henry Shackleton (cropped to Edwin Pears).jpg
Ծնվել էմարտի 18, 1835(1835-03-18)[1]
Մահացել էնոյեմբերի 27, 1919(1919-11-27)[1] (84 տարեկանում)
Մալթա, Ազգերի Համագործակցություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտությունպատմաբան, փաստաբան և լրագրող
ԱնդամակցությունԿոստանդնուպոլսի հելլենիստական բանասիրության միություն
Ալմա մատերԼոնդոնի համալսարան

Էդվին Փիրս (անգլ.՝ Edwin Pears, մարտի 18, 1835(1835-03-18)[1] - նոյեմբերի 27, 1919(1919-11-27)[1], Մալթա, Ազգերի Համագործակցություն), անգլիական հասարակական գործիչ, փաստաբան, գրող և պատմաբան: Մոտ քառասուն տարի ապրել է Կոստանդնուպոլսում (ներկայում՝ Ստամբուլ) և հայտնի է 1911 թվականին լույս տեսած իր «Թուրքիան և նրա բնակչությունը» (անգլ.՝ «Turkey and its People») գրքով[2][3]։ 1876 թվականից եղել է «Դեյլի նյուս» թերթի թղթակիցը Թուրքիայում։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է Կ. Պոլսում (1873-1915), համարվել է թուրքական իրականության լավագույն գիտակներից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էդվին Փիրսը ծնվել է 1835 թվականի մարտի 18-ին Յորքում (Անգլիա)։ Ստացել է մասնավոր կրթություն, սպա սովորել Լոնդոնի համալսարանում, որտեղ գերազանցությամբ սովորել է հռոմեական իրավունք ու իրավագիտություն։

1870 թվականին Փիրսը փաստաբանության իրավունք է ստացել Միդլ Թեմփլում։ Նա նաև եղել է այդ ժամանակ Էքսետերի եպիսկոպոս, ապա Քենթերբերիի արքեպիսկոպոս դարձած Ֆրեդերիկ Թեմփլի անձնական քարտուղարը։ Փիրսը Լոնդոնում եղել է սոցիալական աշխատանքի հետ կապված տարբեր ասոցիացիաների քարտուղար։

1873 թվականին Փիրսը հաստատվել է Կոստանդնուպոլսում։ Այնտեղ նա աշխատել է հյուպատոսական դատարաններում[4] և դարձել է եվրոպական փաստաբանների կոլեգիայի նախագահ։ Նա եղել է Կոստանդնուպոլսի Բրիտանական գաղութի առաջնորդներից մեկը[5]։

Փիրսը շատ է ճամփորդել թուրքական տիրապետության տակ գտնվող տարածքներում և ուսումնասիրել է թուրքական պատմությունը ինչպես թուրքական, այնպես էլ արտասահմանյան տեսանկյուններից[6]։

Այդպիսով Փիրսը ձեռք է բերել խորը գիտելիքներ Թուրքիայի վերաբերյալ։ 1876 թվականին, լինելով «Դեյլի Նյուսի» թղթակից՝ նա հայրենիք է ուղարկել նամակներ, որոնցում նկարագրել է օսմանյան թուրքերի վայրագությունները և ապրիլյան ապստամբությունը Բուլղարիայում[7][8][9]։ Նամակներն Անգլիայում առաջացրել են ժողովրդի բողոքը Ուիլյամ Գլադստոնի ղեկավարությամբ[6][10][11]։ Այդ ժամանակ թուրքերի կատարած վայրագությունների մասին հաղորդագրություններին ընդհանրապես չէին հավատում, և Փիրսի նամակները անգլիացի ժողովրդին են ներկայցրել անհերքելի փաստեր[12][13]։

1909 թվականին Փիրսին շնորհվել է ասպետի պատվավոր տիտղոս, և 1909 թվականի հուլիսի 22-ին նա վերադարձել է Լոնդոն՝ անձամբ ստանալու այն[14]։

1911 թվականին Փիրսը գրել է «Թուրքիան և նրա բնակչությունը» (անգլ.՝ «Turkey and its People») գիրքը, որը համարվում է նրա ամենանշանավոր աշխատությունը։ Այս գրքում նա ներկայացրել է իր փորձագիտական գիտելիքները բյուզանդական Կոստանդնուպոլսի մասին։ Գիրքը յուրահատուկ նյութ է պարունակում Օսմանյան կայսրության ազգությունների մասին։ Գրքում փորձ է արվել ներկայացնել Թուրքիան արևմտյան ժողովուրդներին[6]։

1916 թվականին Փիրսը գրել է «Քառասուն տարի Կոստանդնուպոլսում» (անգլ.՝ «Forty Years in Constantinople») գիրքը[15], որը կարևոր աղբյուր է 1908 թվականի օսմանյան Սահմանադրական հեղափոխությունն ուսումնասիրելու համար[5]։

Էդվին Փիրսը մահացել է 1919 թվականի նոյեմբերի 27-ին Մալթայում՝ Կոստանդնուպոլսից տուն վերադարձի ճանապարհին տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի հետևանքով։

Էդվին Փիրսը և հայերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործունորեն մասնակցել է օսմանյան Թուրքիայում հայ ազգաբնակչությանն օգնություն կազմակերպելու աշխատանքներին, ինչպես 1890-ական թվականներին, այնպես էլ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Եղել է հայ գաղթականների «Լորդ Մեյորզի ֆոնդի» հիմնադիրներից։

Էդվին Փիրսը «Թուրքիան և նրա բնակչությունը» (1911), «Աբդուլ Համիդի կյանքը» (1917) գրքերում, «Քառասուն տարի Կոստանդնուպոլսում» (1916) հուշագրությունում նշանակալի տեղ է հատկացրել հայ ժողովրդի պատմության, Օսմանյան կայսրությունում նրա դրության, հայերի դեմ բռնությունների, ջարդերի ու կոտորածների փաստերի լուսաբանմանը։ Փիրսն Օսմանյան կայսրությունում հայերի հալածանքների պատճառներ է համարել ավանդական մուսուլմանական մոլագարությունը, Թուրքիայի տնտեսության և առևտրի ասպարեզում հայերի գերիշխող դիրքը, հայերի՝ լուսավորության ու կրթության ձգտումը, Թուրքիայի սահմաններից դուրս հայ հեղափոխական կուսակցությունների ստեղծումը, որոնց գործունեությունը առիթ է ծառայել ցեղասպանության համար։ Նշելով, որ հայ հեղափոխական կուսակցություններն իրենց գործողություններով ձգտում էին հասնել հայկական հարցին եվրոպական տերությունների միջամտությանը, այդ քաղաքականությունը համարել է «հիմար» և «վտանգավոր» ժողովրդի համար։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Թուրքիան և նրա բնակչությունը – Turkey and its People, L, 1911.
  • Քառասուն տարի Կոստանդնուպոլսում – Forty Years in Constantinople. Recollections, 1873-1915, L, 1916.
  • Աբդուլ Համիդի կյանքը – Life of Abdul Hamid, L, 1917.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. Pears Edwin (1911)։ Turkey and Its People (1 ed.)։ London: Methuen & Co. Ltd.։ Վերցված է մարտի 19, 2016 – via Internet Archive 
  3. He is also author of the following books: Pears Edwin (1880)։ The Fall of Constantinople Being the Story of the Fourth Crusade (1 ed.)։ New York: Harper & Brothers։ Վերցված է մարտի 31, 2016 – via Internet Archive ; Pears Edwin (1903)։ The Destruction of the Greek Empire and the Story of the Capture of Constantinople (1 ed.)։ London: Longmans, Green & Co.։ Վերցված է մարտի 31, 2016 – via Internet Archive ; Pears Edwin Sir (1917)։ The Life of Abdul Hamid (1 ed.)։ London: Constable and Company Ltd.։ Վերցված է մարտի 17, 2019 – via Internet Archive 
  4. "No. 25252". The London Gazette. 20 July 1883. p. 3681.
  5. 5,0 5,1 Walker Christopher J. (2005)։ Visions of Ararat: Writings on Armenia։ I.B. Tauris։ էջ 105։ ISBN 1-85043-888-9 
  6. 6,0 6,1 6,2 Doran George H. (մարտի 24, 1912)։ «ALL THE TURKS; Sir Edwin Pears Writes Authoritatively on the Turkish Peoples» (PDF)։ New York Times։ Վերցված է 2008-05-15 
  7. «Modern History Sourcebook: Sir Edwin Pears: The Massacre of Bulgarians, 1876»։ Fordham University։ Վերցված է 2008-05-15 
  8. Frederick Moy Thomas, ed. (1904)։ Fifty Years of Fleet Street being the Life and Letters of John Richard Robinson (1 ed.)։ London: Macmillan։ էջ 183։ Վերցված է հունիսի 5, 2016 – via Internet Archive 
  9. Pears Edwin (1916)։ Forty Years in Constantinople, The Recollections of Sir Edwin Pears 1873-1915 (1 ed.)։ London: Herbert Jenkins Limited։ էջեր 12–24։ Վերցված է մարտի 19, 2016 – via Internet Archive 
  10. Gladstone William Ewart (1876)։ Bulgarian Horrors and the Question of the East (1 ed.)։ London: John Murray։ էջ 13։ Վերցված է մարտի 20, 2016 – via Internet Archive 
  11. J. D. B. (1910)։ «Bulgaria»։ The Encyclopaedia Britannica; A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Information։ IV (BISHARIN to CALGARY) (11th ed.)։ Cambridge, England: At the University Press։ էջ 782։ Վերցված է հուլիսի 11, 2018 – via Internet Archive 
  12. Morgenthau Henry (1919)։ Ambassador Morgenthau's Story (1 ed.)։ Garden City, New York: Doubleday, Page & Company։ էջեր 256–257։ Վերցված է հունիսի 23, 2016 – via Internet Archive 
  13. Страшимиров Димитър Т. (1907)։ История на априлското въстание III (1 ed.)։ Пловдив: Издание и собственост на Пловдивската Окръжна Постоянна Комисия։ էջ 360։ Վերցված է հունիսի 23, 2016 – via Internet Archive 
  14. "No. 28275". The London Gazette. 30 July 1909. p. 5805.
  15. Pears Edwin (1916)։ Forty Years in Constantinople, The Recollections of Sir Edwin Pears 1873-1915 (1 ed.)։ London: Herbert Jenkins Limited։ Վերցված է մարտի 18, 2016 – via Internet Archive 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Chisholm, Hugh, ed. (1922). "Pears, Sir Edwin" . Encyclopædia Britannica. 32 (12th ed.). London & New York. p. 47.
  • Kaul, Chandrika (2004). "Pears, Sir Edwin (1835–1919)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/35437. (Subscription or UK public library membership required.)
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png