Էդվարդ Նորթոն Լորենց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էդվարդ Նորթոն Լորենց
անգլ.՝ Edward Norton Lorenz
Ծնվել էմայիսի 23, 1917(1917-05-23)[1][2][3][4][5][6]
Ուեսթ Հարթֆորդ, Հարտֆորդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ[4]
Մահացել էապրիլի 16, 2008(2008-04-16)[7][1][2][3][4][5][8][6] (90 տարեկանում)
Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ
բնական մահով
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, օդերևութաբան և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկա և Օդերևութաբանություն
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Լոնդոնի թագավորական ընկերություն
Ալմա մատերԴարտմուտի քոլեջ[4], Հարվարդի համալսարան[4] և Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գիտական ղեկավարJames Murdoch Austin?[4]
Եղել է գիտական ղեկավարKevin E. Trenberth? և William D. Sellers?
Հայտնի աշակերտներKevin E. Trenberth?
ՊարգևներԷլիոտ Կրեսոնի մեդալ Buys Ballot Medal? Carl-Gustaf Rossby Research Medal? Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան մեծ ոսկե մեդալ International Meteorological Organization Prize? Հիմնական գիտության ոլորտի Կիոտոյի մրցանակ Կիոտո մրցանակ Crafoord Prize in Geosciences? Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ Roger Revelle Medal? և Symons Gold Medal?


էդվարդ Նորթոն Լորենց (անգլ.՝ Edward Norton Lorenz; մայիսի 23, 1917(1917-05-23)[1][2][3][4][5][6], Ուեսթ Հարթֆորդ, Հարտֆորդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ[4] - ապրիլի 16, 2008(2008-04-16)[7][1][2][3][4][5][8][6], Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի մաթեմատիկոս և օդերևութաբան, «քաոսի տեսության» հիմնադիրներից մեկը, «թիթեռների ազդեցությունը» արտահայտության հեղինակ։ Գիտությունների դոկտոր, Մասաչուսեթի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր, որի հետ կապված է նրա գրեթե ամբողջ կարիերան։ ԱՄՆԳիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ(1975), ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի և Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ։

ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել եւ մեծացել է Ուեստ-Հարթվորդում(Կոնեկտիկուտ)։ Ավարտել է Դորտմունդի քոլեջը (մաթեմատիկայի բակալավր, 1938), որտեղ ընդունվել էր 1934 թվականին, և Հարվարդի համալսարանը (մաթեմատիկայի մագիստրոս, 1940) ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին զբաղվել է բանակային ավիացիոն կորպուսի (Army Air Corps) համար եղանակի կանխատեսմամբ ։ Այնուհետեւ որոշել է ուսումնասիրել օդերևութաբանություն։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է մագիստրոսի աստիճան ( 1943) և օդերևութաբանության գիտությունների դոկտոր (1948), նույն տեղում 1955 թվականին օգնական-պրոֆեսոր, 1956 թվականին ասոցիացված պրոֆեսոր, 1962 թնականին լիարժեք-պրոֆեսոր, 1987 թվականին էմերիթ, 1977-1981 թվականներին ամբիոնի վարիչ: 1977 թվականին Ալեն Ռոբոկը Նրա ղեկավարությամբ ստացել է օդերևութաբանության փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ։ Մահացել է քաղցկեղից 90 տարեկան հասակում, իր տանը՝ Քեմբրիջում, հերթական գիտական հոդվածի ավարտից մեկ շաբաթ անց։ Ամերիկյան արվեստների եւ գիտությունների ակադեմիայի եւ Ամերիկյան օդերևութաբանական ընկերության անդամ, Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ(1981), Հնդկաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ Բանգալորում, Լիսաբոնի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ, Royal Meteorological Society և ամերիկյան օդերևութաբանական ընկերության պատվավոր անդամ . 1988 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ընտրվել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի օվկիանոսաբանության, մթնոլորտի ֆիզիկայի և աշխարհագրության բաժնի (երկրաֆիզիկական հիդրոդինամիկա) օտարերկրյա անդամ (1991 — ից ՝ ՌԳԱ) : Նա առավել հայտնի է որպես քաոսի տեսության հիմնադիր ։ Այն մաթեմատիկայի այնպիսի ճյուղ է, որը կենտրոնանում է է դինամիկ համակարգերի վարքի վրա, որոնք խիստ զգայուն են սկզբնական պայմանների նկատմամբ։Դետերմինեստական քաոսի իր հայտնագործությունը «խորապես ազդեց հիմնական գիտությունների լայն շրջանակի վրա և բերեց մարդկության տեսակետից բնության մասին ամենաանհրաժեշտ փոփոխությունները Նյուտոնից հետո »,- ասված է հանձնաժողովի որոշման մեջ, որը նրան 1991 թվականին շնորհեց Կիոտո մրցանակ ը հիմնարար գիտությունների ոլորտում։

Մրցանակներ ու շքանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրապարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լորենցը հրատարակել է բազմաթիվ գրքեր և հոդվածներ, որոնց ընտրությունը կարելի է գտնել ստորև: Ավելի ամբողջական ցուցակ կարելի է գտնել Lorenz Center կայքում ՝ հղում

  • 1955 Առկա է պոտենցիալ էներգիա և ընդհանուր շրջանառության պահպանում: Թելուս : Vol. 7; 2. հղում
  • 1963 դետերմինիստական ոչ պերիոդիկ հոսք: Մթնոլորտային գիտությունների հանդես : Vol. 20: 130–141: հղում
  • 1967 Մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառության բնույթը և տեսությունը: Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպություն : Vol. 218. ՈՒղեցույց
  • 1969 Մթնոլորտային կանխատեսելիության երեք մոտեցում: Ամերիկայի օդերևութաբանական ընկերության տեղեկագիր : Vol. 50; 345–349: ՈՒղեցույց

Կանխատեսելիություն. 1972 կանխատեսելիություն. Արդյո՞ք Բրազիլիայում թիթեռի թևերի բեկորը վերածվում է Տորնադոյի Տորնադոյի: Գիտությունների առաջխաղացման ամերիկյան ասոցիացիա 139-րդ հանդիպումը: ՈՒղեցույց

  • 1976 Ոչ կլիմայի փոփոխության ոչ-տեսական տեսություններ: Քառյակի հետազոտություն : Vol. 6. გამოცდილიirect.com/science/article/pii/0033589476900223 Հղում
  • 1990 Կարո՞ղ է քաոսը և ներբուժումը հանգեցնել միջանձնային փոփոխականության: Թելուս : Vol. 42 Ա. հղում
  • 2005 թ. Քաոսային մոդելների նախագծում: Մթնոլորտային գիտությունների հանդես : Vol. 62, 5 5: 1574–1587: Հղում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]