Jump to content

Էդվարդ Լյուիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էդվարդ Լյուիս
անգլ.՝ Edward Lewis
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 20, 1918(1918-05-20)[1][2]
ԾննդավայրՈւիլքս Բարրե, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Մահացել էհուլիսի 21, 2004(2004-07-21)[1][2][3] (86 տարեկան)
Մահվան վայրՓասադենա, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ԿրթությունԿալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ և Մինեսոտայի համալսարան
Մասնագիտությունկենդանաբան, գենետիկ, համալսարանի դասախոս և կենսաբան
ԱշխատատուԿալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[12] և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
 Edward B. Lewis Վիքիպահեստում

Էդվարդ Բատս Լյուիս (մայիսի 20, 1918(1918-05-20)[1][2], Ուիլքս Բարրե, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - հուլիսի 21, 2004(2004-07-21)[1][2][3], Փասադենա, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ) ամերիկացի գենետիկոս, 1995 թվականի ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակի համահեղինակ։[13][14][15][16][17][18] Նա օժանդակեց էվոլյուցիոն զարգացման կենսաբանության ոլորտի հիմնադրմանը։

Վաղ կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյուիսը ծնվել է Ուիլքս-Բարեում, Փենսիլվանիա, Լորա Մերի Լյուիսի և ժամագործ-ոսկերիչ Էդվարդ Բատս Լյուիսի երկրորդ որդին։ Նրա լրիվ անունը պետք է լիներ Էդվարդ Բատս Լյուիս կրտսեր, սակայն նրա ծննդյան վկայականը սխալմամբ լրացված էր «Բ»-ով։ որպես նրա երկրորդ անուն։[19]

Լյուիսն ավարտել է Է. Լ. Մեյերսի ավագ դպրոցը։[20] Շեղատառ տեքստ== Կրթություն և կարիերա == 1939 թվականին նա ստացել է կենսաստատիստիկայի բակալավրի աստիճան Մինեսոտայի համալսարանում, որտեղ աշխատել է Drosophila melanogaster-ի վրա։ 1939 թվականին Էդվարդ Լյուիսը ընդունվեց Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ և երեք տարի անց, 1942 թվականին Լյուիսը ստացավ դոկտորի կոչում, աշխատելով Ալֆրեդ Ստուրտեվանտի ղեկավարությամբ։ 1942 թվականին Լյուիսը գրանցվեց ԱՄՆ բանակի օդային կորպուսի օդերևութաբանության ուսումնական ծրագրին, իսկ մեկ տարի անց ստացավ այդ ոլորտի մագիստրոսի աստիճան։ Երբ նա 1943 թվականին մեկնում էր զինվորական ծառայության, համալսարանի նախագահ Ռոբերտ Ա. Միլիկանը նրան ասաց, որ վերադառնալուց հետո նա դասախոսի պաշտոն ունի Կալտեքում։ Ես չորս տարի ծառայել եմ հիմնականում որպես եղանակի կանխատեսող Հավայան կղզիներում և Օկինավայում։ Լյուիսը վերադարձավ 1946 թվականին և աշխատանքի անցավ Կալտեքում, որտեղ նրա պարտականությունների մեջ էր մտնում գենետիկայի ներածական դասընթացի լաբորատորիային օգնելը։ Նա 1956 թվականին նշանակվեց պրոֆեսոր, իսկ 1966 թվականին՝ կենսաբանության Թոմաս Հանթ Մորգանի անվան պրոֆեսոր։[13]

Կարիերա և հետազոտություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Լյուիսը 1986 թվականին

Նոբելյան մրցանակի արժանացած Դրոզոֆիլայի վերաբերյալ նրա ուսումնասիրությունները (ներառյալ Դրոզոֆիլ Բիթորաքս հոմեոտիկ գեների համալիրի հայտնաբերումը [21] և դրա գործառույթի պարզաբանումը) հիմք դրեցին էվոլյուցիոն զարգացման կենսաբանության ոլորտին և հիմք դրեցին կենդանիների զարգացումը վերահսկող ունիվերսալ, էվոլյուցիոնորեն պահպանված ռազմավարությունների մեր ներկայիս ըմբռնմանը։ Նրան են վերագրում համալրման թեստի մշակումը։ Նրա հիմնական հրապարակումները գենետիկայի, զարգացման կենսաբանության, ճառագայթման և քաղցկեղի ոլորտներում ներկայացված են «Գեներ, զարգացում և քաղցկեղ» գրքում, որը լույս է տեսել 2004 թվականին։

1950-ականներին Լյուիսը ուսումնասիրեց ռենտգենյան ճառագայթների, միջուկային ատոմային թափոնների և այլ աղբյուրների ճառագայթման ազդեցությունը որպես քաղցկեղի հնարավոր պատճառներ։ Ես վերանայել եմ Հիրոսիմայի և Նագասակիի ատոմային ռմբակոծություններից փրկվածների, ինչպես նաև ռադիոլոգների և ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությանը ենթարկված հիվանդների բժշկական գրառումները։ Լյուիսը եզրակացրեց, որ «ճառագայթումից առողջության համար ռիսկերը թերագնահատվել են»։ Լյուիսը հոդվածներ է հրապարակել Science-ում և այլ ամսագրերում, ինչպես նաև 1957 թվականին զեկույց է ներկայացրել Կոնգրեսի ատոմային էներգիայի հարցերով հանձնաժողովին։[22]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  2. 1 2 3 4 Brockhaus Enzyklopädie (գերմ.) — F.A. Brockhaus, 1796.
  3. 1 2 Base biographique (ֆր.) — BIU Santé.
  4. ↑ 1991 Winners — Lasker Foundation.
  5. ↑ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 — Nobel Foundation.
  6. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  7. ↑ https://wolffund.org.il/2018/12/09/edward-b-lewis/
  8. ↑ https://genetics-gsa.org/awards/thomas-hunt-morgan-medal/
  9. ↑ https://www.cuimc.columbia.edu/research/louisa-gross-horwitz-prize/horwitz-prize-awardees/2000-1991-awardees
  10. ↑ https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/past.html
  11. ↑ List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society of London. — P. 217.
  12. ↑ Notable Names Database — 2002.
  13. 1 2 Crow, James F; Bender, Welcome (2004 թ․ դեկտեմբեր), «Edward B. Lewis, 1918–2004.», Genetics, vol. 168, no. 4, էջեր 1773–1783, doi:10.1093/genetics/168.4.1773, PMC 1448758, PMID 15611154
  14. ↑ Duncan, Ian; Celniker, Susan E (2004), «In memoriam: Edward B. Lewis (1918–2004)», Dev. Cell (published 2004 թ․ հոկտեմբեր), vol. 7, no. 4, էջեր 487–9, doi:10.1016/j.devcel.2004.09.005, PMID 15469837
  15. ↑ Mishra, Rakesh K (2004), «Edward B Lewis (1918-2004)», J. Biosci. (published 2004 թ․ սեպտեմբեր), vol. 29, no. 3, էջեր 231–233, doi:10.1007/bf02702605, PMID 15381844, S2CID 2599750
  16. ↑ Winchester, Guil (2004), «Edward B. Lewis 1918-2004», Curr. Biol. (published 2004 թ․ սեպտեմբերի 21), vol. 14, no. 18, էջեր R740–2, Bibcode:2004CBio...14.R740W, doi:10.1016/j.cub.2004.09.007, PMID 15380080
  17. ↑ Scott, Matthew P; Lawrence, Peter A (2004), «Obituary: Edward B. Lewis (1918-2004)», Nature (published 2004 թ․ սեպտեմբերի 9), vol. 431, no. 7005, էջ 143, Bibcode:2004Natur.431..143S, doi:10.1038/431143a, PMID 15356617, S2CID 28741649
  18. ↑ Caltech obituary of Edward Lewis Արխիվացված Օգոստոս 27, 2009 Wayback Machine
  19. ↑ «Edward B. Lewis, 20 May 1918 - 21 July 2004» (PDF). Proceedings of the American Philosophical Society. Biographical Memoirs of Members of the American Philosophical Society. 150 (2): 379–395. 2006 թ․ հունիսի 2. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ նոյեմբերի 14-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 9-ին.
  20. ↑ Guydish, Mark (2005 թ․ մարտի 24). «Learning on the fly». Times Leader. Wilkes-Barre, Pennsylvania. էջ 25. Վերցված է 2024 թ․ հունիսի 23-ին – via Newspapers.com.
  21. ↑ 1. Lewis E. A gene complex controlling segmentation in Drosophila. Nature. 1978;277(5688):565–570. doi:10.1038/276565a0.
  22. ↑ Pearce, Jeremy (2004 թ․ հուլիսի 26). «Edward Lewis, Nobelist Who Studied Fly DNA, Dies at 86». The New York Times.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Էդվարդ_Լյուիս&oldid=10619684» էջից