Էդուարդ IV

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Էդուարդ IV
Edward4.jpg
Ծնվել է ապրիլի 28, 1442
Ծննդավայր Ռուան
Մահացել է ապրիլի 9, 1483 (40 տարեկանում)
Մահվան վայր Վեստմինստեր, Վեստմինստեր, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն
Քաղաքացիություն Անգլիայի թագավորություն
Ամուսին Elizabeth Woodville
Ծնողներ հայր՝ Richard of York, 3rd Duke of York, մայր՝ Cecily Neville, Duchess of York
Զբաղեցրած պաշտոններ Duke of York, Անգլիայի միապետ և Անգլիայի միապետ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ոսկե գեղմի շքանշանի ասպետ
Երեխաներ Էլիզաբեթ Յորքեցի, Mary of York, Cecily of York, Էդուարդ V, Margaret of York, Richard of Shrewsbury, 1st Duke of York, Anne of York, George Plantagenet, 1st Duke of Bedford, Catherine of York, Bridget of York, Arthur Plantagenet, 1st Viscount Lisle և Q10355050?
Ստորագրություն
Edward IV signature.svg
Edward IV of England Վիքիպահեստում
Յորքի 4-րդ դուքս Էդուարդի զինանշանը, մինչև Անգլիայի արքա դառնալը


Էդուարդ Չորրորդ Անգլիացին եղել է Անգլիայի թագավորը[1]: Նա ծնվել է 1442 թվականի ապրիլի 28-ին: Նա դարձել է Անգլիայի թագավոր 1461 թվականի մարտի չորսից մինչև 1483 թվականի ապրիլի 9-ը[2]: Էդուարդը Յորքի դուքս Ռիչարդ Փլանթաջենեթի չորս որդիներից ավագն էր[3] : Յորքի դուքսը շատ հզոր մարդ էր և պահանջում էր Անգլիայի գահը: Նա դարձել է ավելի հայտնի, քան այդ ժամանակվա թագավոր Հենրի Վեցերորդ Անգլիացին, ով թույլ էր համարվում: Երբ դուքսը փորձում է վերցնել գահը Հենրի Վեցերորդից, բռնկվում է Վարդերի պատերազմը: Այդ ժամանակ Էդուարդը 18 տարեկան էր, իսկ նրա եղբայրը` Ռութլանդիայի դուքս Էդմունդը` տասնյոթ: Նրանք բավականաչափ հասուն էին մարտին մասնակցելու համար: Եվ Էդուարդը դառնում է շատ լավ զինվոր: Նա օգնել է Վարվիքի 106-րդ դուքս Ռիչարդ Նեվիլինին, խելացի ազնվականին, ով կռվել է Յորքի դուքսի դեմ: Վեյքֆիլդի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 1460 թվականին, որի ժամանակ Էդուարդի հայրիկը և եղբայր Էդմունդը սպանվում են: Իր հոր մահից հետո Էդուարդը որպես ժառանգորդ հավակնում է գահին: 1461 թվականի մարտին նա իր բանակով մուտք է գործել Լոնդոն և օծվել է թագավոր, թեև ընդամենը 19 տարեկան էր: Արքա Հենրի վեցերորդը բանտարկվում է: Միառժամանակ, Վարվիքի դքսի օգնությամբ Էդուարդը երկիրը կառավարում էր լավ: Էդուարդը ծանոթանում է Էլիզաբեթ Վուդվիլի հետ, ում հետ նա ուզում էր ամուսնանալ: Վարվիքի դուքսը չգիտեր նրանց սիրավեպի մասին, և նա ցանկանում էր, որ արքա Էդուարդը ամուսնանա օտարերկրյա արքայադստեր հետ, որպեսզի դաշինք կնքվի այլ երկրի հետ, որով կամրապնդեր իր դիրքերը: Էլիզաբեթը և Էդուարդը ամուսնանում են գաղտնի 1464 թվականին, նրանք ունեցել են 10 երեխա, և համատեղ ապրել են 19 տարի: Երբ Վարվիքի կոմսը իմանում է Էդուարդի ամուսնության մասին, բարկանում է: Նրա զայրույթը ժամանակի ընթացքում ավելի է աճում, որովհետև Էլիզաբեթի ընտանիքը ավելի է հզորանում, իսկ արքան այլևս առաջվա պես չէր հարգում Վարվիքի կոմսին: 1459 թվականին նա ապստամբում է արքայի դեմ, Էդուարդի կրտսեր եղբայրներից մյուսի` Կլարենսի կոմսի Գեորգի օգնությամբ: Գեորգը ամուսնացած էր Վարվիքի կոմսի ավագ դուստր Իզաբելայի հետ: Ապստամբները փորձում էին օգնություն խնդրել Մարգարիտ Անժույացուց, ով Հենրի վեցերորդի կինն էր: Վարվիքի կոմսը հաջողացնում է 1471 թվականին հաղթել Էդուարդ արքային և ազատել Հենրի վեցերորդին բանտից: Նա Հենրիին վերականգնում է որպես թագավոր, իսկ Էդուարդը ստիպված է լինում փախուստի դիմել դեպի Բուրգունդիա, այն դեպքում, երբ իր կինը և զավակները տեղափոխվել էին թաքստոց:

Բարգունդիայի կոմսը ամուսնացած էր Էդուարդի քրոջ` Մարգարիտի հետ, այսպիսով նա պատրաստ էր օգնել Էդուարդին մեծ զորքով: Երբ Էդուարդը վերադառնում է Անգլիա, նա հաղթում և սպանում է Վարվիքի կոմսին: Կարև ժամանակ անց թագուհի Մարգարիտան և իր որդին ժամանում են Անգլիա: Նրանք նույնպես պարտվում են Էդուարդի դեմ ճակատամարտում, և դրանից հետո գահն անվտանգ էր: Վստահ լինելու համար Էդուարդը կազմակերպում է Հենրի VI-ի սպանությունը:

Քանի դեռ Էդուարդը հեռու էր Բուրգունդիայից, իր կինը որդի է ունենում` Էդուարդը, ում տալիս են Ուելսի արքայազնի տիտղոս: Նա պետք է դառնար հաջորդ արքան: Էդուարդը կառավարում է իր երկու եղբայրների օգնությամբ: Գեորգը, ով նախկինում մի անգամ ապստամբել էր իր դեմ, հիմա հավատարիմ էր, և կրտսեր եղբայրը, Ռիչարդը` Գլոուցեստերի կոմսը, միշտ հավատարիմ է մնացել: Նրանց և Վուդվիլի հզոր ընտանիքի միջև դեռևս վիճաբանություններ կային: Գեորգը և Ռիչարդը նաև վիճաբանում էին միմիանց դեմ, և վերջում արքա Էդուարդը Գեորգին բանտ է գցում, որտեղ էլ նա մահանում է: Էդուարդ Չորրորդը մահանում է շատ հանկարծակի, քառասուն տարեկան հասակում: Նրա որդին դառնում է Էդուարդ Հինգերորդ Անգլիայի արքան, բայց նրա գահակալումը երկար չի տևում: Էդուարդի եղբայրը` Ռիչարդը կարծում էր, որ իր եղբոր գահակալությունն այնքան էլ լավ միտք չէր, և ինքն է բարձրանում գահ: Ոչ ոք չգիտի, թե իրականում ինչ է պատահել Էդուարդի երկու որդիներին` Աշտարակում գտնվող արքայազններին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Edward IV»։ Archontology.org։ 14 March 2010։ «Set sail on 2 October 1470 from England and took refuge in Burgundy; deposed as King of England on 3 October 1470» 
  2. Ross Charles (1974)։ Edward IV։ University of California Press։ ISBN 978-0-520-02781-7 
  3. «Edward IV (1442 - 1483)»։ History: Historic Figures։ BBC։ 2014 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Конский П. А. (1890–1907)։ «Эдуард IV»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 
  • Ashley, Mike (2002)։ British Kings & Queens։ Carroll & Graf։ ISBN 0-7867-1104-3  pgs 211—217
  • Cokayne, G.E. (2000)։ The Complete Peerage of England, Scotland, Ireland, Great Britain and the United Kingdom, Extant, Extinct or Dormant։ Alan Sutton  page 909
  • Хелемский А. Я. Рассказ о войне Алой и Белой Розы, — М.: МАКС Пресс, 2015. — 307 с.; М.: Системы, 2016. — 376 с.