Էդուարդ Մանե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox artiste.png
Էդուարդ Մանե
ÉdouardManet
Edouard Manet - Self-Portrait - Google Art Project.jpg
Ծնվել է հունվարի 23, 1832({{padleft:1832|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1]
Ծննդավայր Փարիզ[2]
Վախճանվել է ապրիլի 30, 1883({{padleft:1883|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[3][1] (51 տարեկանում)
Մահվան վայր Փարիզ[4]
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա[5]
Մասնագիտություն նկարիչ և արվեստների գործիչ
Ոճ իմպրեսիոնիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներ The Fifer, The Street Singer, Լոլան Վալենսիայից և Նախաճաշ խոտի վրա
Ուսուցիչ Թոմաս Կուտյուր
Աշակերտներ Եվա Գոնսալես և Բերտա Մորիզո
Հայր Օգյուստ Մանե
Եղբայր Էժեն Մանե և Գուստավ Մանե
Ամուսին Սյուզաննա Մանե
Զավակներ անհայտ
ստորագրություն
Manet, Edouard 05 1832-1883 Signature.jpg
Էդուարդ Մանե Վիքիքաղվածքում
Édouard Manet Վիքիպահեստում

Էդուարդ Մանե (ֆր.՝ Édouard Manet, հունվարի 23, 1832 - ապրիլի 30, 1883), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը։

Կյանքն ու ստեղծագործական ուղին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1832 թվականի հունվարի 23-ին Փարիզում, բարձրաշխարհիկ միջավայրին պատկանող ընտանիքում։ Նրա մայրը՝ Օժենի Դեզիղէ Ֆուզնեն դիվանագետի դուստր էր և Շվեդիայի թագակիր արքայազնի՝ Չարլզ Բեռնադոթի թոռնուհին։ Հայրը՝ Օգուստ Մանեն՝ դատավոր էր, ով փափագում էր իր որդուն նույնպես ժառանգել իրավաբանական կարերան։

Իրավաբանի մասնագիտություն ստանալու միտումով՝ հոր հորդորով 1848 թվականին Մանեն նավարկեց դեպի Ռիո դե Ժանեյրո։ Երբ Էդուրարդ Մանեն երկրորդ անգամ ձախողեց Նեյվի` իրավաբանական դպրոցի համալրման քննությունը, հայրը ստիպված եղավ հաշվի նստել որդու՝ արվեստի ոլորտում կրթվելու որոշման հետ։ 1850 թվականից 1856 թվականներին Մանեն ուսանում էր Թոմաս Կուտյուրի գլխավորությամբ։ Մորեղբայրը ՝ Էդմոնդ Ֆուրնիեն, միշտ ոգևորում էր Մանեին հետևել տաղանդին և արդյունքում մորեղբոր օգնությամբ Մանեին հայտվում է Լուվրում։ 1841 թվականին Մանեն ընդունվեց միջնակարգ դպրոց, 1845 թվականից սկսած մորեղբոր խորհրդով հաճախում էր նկարչական հատուկ դասընթացների, որտեղ էլ հենց հանդիպում և ծանոթանում է Անտոնին Պղուստին՝ Ստեղծարար Արվեստների վարչության ապագա նախագահին և իր ամբողջ կյանքի ընկերոջը։

Այս ժամանակահատվածում Մանեն կրկնօրինակում է Լուվրում գտնվող՝ Վաղեմի Մեծերը (Old Masters)[6] նկարների շարքը։ 1853 թվականից 1856 թվականներին Մանեն տեղափոխվում է Գերմանիա, Իտալիա և ապա Նիդերլանդներ, որտեղ որպես Էդուրադ Մանեի ոգեշնչման աղբյուրներ են հանդես գալիս բազմաթիվ արտիսներ և արվեստի գլուխգործոցներ։ Արդյունքում՝ 1856 թվականին Էդուարդ Մանեն բացեց իր սեփական արվեստանոցը։ Այդ տարիներին նրա նկարելաոճը սուր քննատադությունների էր արժանում բազմաթիվ պատճառներով, դրանցից էին՝ նկարներում դետալների պարզագույն ցուցադրությունը և գուներանգներում ավանդական տոների ճնշողությունը։

Մանեն ապրել է հիմնականում Փարիզում, ուր սովորել է Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (1850-1856)։ Ընդօրինակել է իտալական Վերածննդի և 17-րդ դարի վարպետների (Ջորջոնե, Տիցիան, Դիեգո Վելասկես, Ֆրանս Հալս), ինչպես և Ֆրանցիսկո Գոյայի, Էժեն Դելակրուայի ստեղծագործությունները, կրել է նրանց ազդեցությունը։

Վաղ շրջանի աշխատանքներում կերպարների կենսական հավաստիությունը զուգորդված է ռոմանտիկ հոգեվիճակների հետ։ Օգտագործելով և վերաիմաստավորելով հին վարպետների սյուժեներն ու մոտիվները՝ Մանեն ձգտել է լուծել գեղանկարչական նոր խնդիրներ։

Իր արվեստով կանխորոշելով իմպրեսիոնիզմը՝ Մանեն 1860-ական թվականների վերջին մերձեցել է նրա վարպետների հետ և 1870-ականների վերջին անցել պլեներային նկարչության, միաժամանակ իմպրեսիոնիստներին հակառակ, պահպանել է գծանկարի կառուցվածքային պարզությունը։ Մեծ քաղաքի խայտաբղետության մեջ նա ընտրել է առավել բնորոշ իրավիճակներ՝ զուգորդելով գեղանկարչական և հոգեբանական իրավիճակները։

1870-ական թվականներին ստեղծել է նատյուրմորտներ, բնանկարներ, գծանկարներ, դիմանկարներ ընդլայնելով այդ ժանրի հնարավորությունները։ Մանեի ստեղծագործությունը ավարտում է 19-րդ դարի ֆրանսիական ռեալիստական արվեստի ավանդույթների կազմավորումը։ Նրա առաջադրած և լուծածա գեղարվեստական խնդիրները շատ բանով կանխորոշել են կերպարվեստի հետեգա պատմական շրջանին բնորոշ որոնումների ուղղվածությունը։

Քառասունն անց տարիքում՝ Էդուարդ Մանեն ախտորոշված էր որպես սիֆիլիս խրոնիկ հիվանդության կրող և դեղորայքային բուժումներ էր ստանում։ Սակայն, դա միակ հիվանդությունը չէր, նկարչի օրգանիզմը տառապում էր նաև ռևմատիզմ կոչվող՝ շարակցական հյուսվածքի բորբոքային հիվանդությամբ։ Մահվանից մի քանի տարի առաջ հասցրել էր նաև զարգացնել լոկոմոտոր ատաքսիա հիվանդությունը, որը համարվում է սիֆիլիսի կողմնակի էֆեկտ և հանգեցնում է խրոնիկ ցավերի։

1883 թվականի ապրիլին, գանգրենայի հետևանքով բժիշկները ստիպված են լինում հեռացնել Էդուրադ Մանեի ձախ ոտնաթաթը։ Այս բժշկական միջամտությունից 7 օր անց նկարիչը մահանում է։ Նրա աճյունը ամփոփված է Փարիզի Պասսի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  2. Record #11857700X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  3. Record #11857700X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  4. Record #11857700X // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — -12T.
  6. List of Old Masters
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png